Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Công ty Luật TNHH Duy Minh
ĐOÀN LUẬT SƯ TP. HỒ CHÍ MINH
CÔNG TY LUẬT TNHH DUY MINH

Tội trộm cắp tài sản là gì: cấu thành tội phạm, thời điểm hoàn thành và cách phân biệt

Tội trộm cắp tài sản
NỘI DUNG

Tội trộm cắp tài sản là hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản đang có người quản lý, quy định tại Điều 173 Bộ luật Hình sự năm 2015. Đây là tội có cấu thành vật chất: tội phạm hoàn thành khi người phạm tội đã chiếm đoạt được tài sản. Tài sản trị giá từ 2.000.000 đồng trở lên, hoặc dưới mức này nhưng thuộc một trong năm trường hợp luật định, thì người thực hiện bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tóm tắt nhanh

  • Dấu hiệu đặc trưng: lén lút với chủ tài sản hoặc người đang quản lý tài sản; với người khác, hành vi có thể diễn ra công khai.
  • Đối tượng: tài sản của người khác, đang có người quản lý; tài sản vô chủ không phải đối tượng của tội này.
  • Cấu thành vật chất: hoàn thành khi đã chiếm đoạt được tài sản; bị phát hiện trước đó có thể bị xử lý về phạm tội chưa đạt.
  • Bị phát hiện mà dùng vũ lực để giữ tài sản: hành vi có thể chuyển hóa thành tội cướp tài sản (Điều 168).
  • Mức xử lý: từ cải tạo không giam giữ đến 20 năm tù, theo giá trị tài sản và tình tiết; bảng khung hình phạt chi tiết ở bài Điều 173 Bộ luật Hình sự.
Tội trộm cắp tài sản theo Điều 173 Bộ luật Hình sự
Tội trộm cắp tài sản: lén lút chiếm đoạt tài sản đang có người quản lý

Trộm cắp tài sản là gì?

Bộ luật Hình sự không có điều khoản định nghĩa riêng. Từ cấu trúc của Điều 173 và thực tiễn xét xử, trộm cắp tài sản được hiểu là hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản đang có người quản lý. Ba yếu tố tạo nên tội danh này:

  • Lén lút: người phạm tội lấy tài sản bằng cách che giấu, để chủ tài sản hoặc người quản lý không biết vào thời điểm tài sản bị lấy.
  • Tài sản đang có người quản lý: tài sản đang trong sự chiếm hữu, chi phối thực tế của chủ sở hữu hoặc người được giao quản lý.
  • Nhằm chiếm đoạt: mục đích là biến tài sản của người khác thành của mình, không phải mượn tạm hay lấy nhầm.

Dấu hiệu “lén lút” chỉ đòi hỏi đối với chủ tài sản hoặc người quản lý. Người phạm tội có thể công khai với người khác, ví dụ dắt xe máy đi giữa ban ngày trước mắt người qua đường nhưng chủ xe không hay biết, vẫn là trộm cắp.

Cấu thành tội trộm cắp tài sản

Khách thể

Quyền sở hữu tài sản. Khác với tội cướp tài sản, trộm cắp không xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người quản lý tài sản.

Mặt khách quan

Hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản đang có người quản lý; tài sản trị giá từ 2.000.000 đồng trở lên, hoặc dưới mức này nhưng thuộc trường hợp tại khoản 1 Điều 173.

Mặt chủ quan

Lỗi cố ý trực tiếp: biết tài sản là của người khác, mong muốn chiếm đoạt. Ý định chiếm đoạt có trước hoặc ngay khi thực hiện hành vi lấy tài sản.

Chủ thể

Người có năng lực trách nhiệm hình sự, từ đủ 16 tuổi; người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm khi thuộc khoản 3, khoản 4 Điều 173 (khoản 2 Điều 12).

Năm trường hợp tài sản dưới 2.000.000 đồng vẫn bị truy cứu là: đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm; đã bị kết án về tội trộm cắp tài sản hoặc một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 174, 175 và 290 Bộ luật Hình sự, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ; tài sản là di vật, cổ vật.

Tội trộm cắp tài sản là cấu thành vật chất hay hình thức?

Tội trộm cắp tài sản có cấu thành vật chất. Hậu quả, tức tài sản bị chiếm đoạt với giá trị theo luật định, là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm. Tội phạm chỉ hoàn thành khi người phạm tội đã chiếm đoạt được tài sản.

Đây là điểm khác với tội cướp tài sản (Điều 168): tội cướp có cấu thành hình thức, hoàn thành từ thời điểm người phạm tội dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc hành vi khác làm người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản, dù đã lấy được tài sản hay chưa.

Khi nào được coi là “đã chiếm đoạt được” tài sản?

Luật không quy định cụ thể. Thực tiễn xét xử thường xác định theo đặc điểm của tài sản:

Loại tài sảnThời điểm coi là đã chiếm đoạt được
Vật nhỏ gọn (tiền, điện thoại, trang sức)Khi người phạm tội đã giấu được tài sản trong người hoặc trong đồ mang theo
Vật có khu vực bảo quản (hàng trong kho, xe trong nhà)Khi tài sản đã được đưa ra khỏi khu vực bảo quản
Vật không có khu vực bảo quản riêngKhi tài sản đã bị dịch chuyển khỏi vị trí ban đầu

Bị phát hiện và bắt giữ trước các thời điểm trên thì hành vi có thể bị xử lý về phạm tội chưa đạt (Điều 15 Bộ luật Hình sự). Khi đó, mức phạt tù không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định (khoản 3 Điều 57).

Bị phát hiện rồi dùng vũ lực để giữ tài sản

Nếu đang lấy tài sản mà bị phát hiện, người phạm tội tiếp tục dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc để giữ cho được tài sản, thì hành vi chuyển hóa thành tội cướp tài sản. Trường hợp dùng vũ lực chỉ nhằm tẩu thoát, không nhằm giữ tài sản, thì vẫn là trộm cắp với tình tiết “hành hung để tẩu thoát” (điểm đ khoản 2 Điều 173). Ranh giới giữa hai tình huống này thường là điểm tranh luận chính tại phiên tòa.

Phân biệt trộm cắp với các tội chiếm đoạt tài sản khác

Tội danhDấu hiệu đặc trưngĐiều luật
Trộm cắp tài sảnLén lút với chủ tài sản, người quản lýĐiều 173
Cướp tài sảnDùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc làm người bị tấn công không thể chống cựĐiều 168
Cưỡng đoạt tài sảnĐe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc uy hiếp tinh thần để buộc người khác giao tài sảnĐiều 170
Cướp giật tài sảnCông khai, nhanh chóng giật lấy tài sản rồi tẩu thoátĐiều 171
Công nhiên chiếm đoạt tài sảnCông khai lấy tài sản khi chủ tài sản biết nhưng không có điều kiện ngăn cảnĐiều 172
Lừa đảo chiếm đoạt tài sảnThủ đoạn gian dối khiến chủ tài sản tự nguyện giao tài sảnĐiều 174
Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sảnĐã nhận tài sản hợp pháp qua vay, mượn, thuê, hợp đồng rồi mới chiếm đoạtĐiều 175
Tham ô tài sảnNgười có chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý (áp dụng cả với người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước)Điều 353
Sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử chiếm đoạt tài sảnChiếm đoạt thông qua môi trường mạng, phương tiện điện tử, ví dụ rút tiền trái phép từ tài khoảnĐiều 290

Xác định đúng tội danh có ý nghĩa lớn vì khung hình phạt của các tội khác nhau đáng kể. Phân tích riêng từng tội có tại các bài tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Điều 175 về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Ví dụ phân tích

  1. Lấy điện thoại trong ba lô người đi xe buýtA mở ba lô của người đứng cạnh, lấy chiếc điện thoại trị giá 8.000.000 đồng và cho vào túi áo mà chủ không biết. Tội phạm đã hoàn thành khi A giấu được điện thoại trong người: trộm cắp tài sản theo khoản 1 Điều 173. Nếu A giật điện thoại trên tay người đi đường rồi bỏ chạy, hành vi chuyển sang cướp giật tài sản.
  2. Nhân viên lấy tiền trong kétB là nhân viên kho của một công ty, không được giao giữ tiền, lén mở két của công ty lấy 30.000.000 đồng: trộm cắp tài sản. Nếu B là thủ quỹ được công ty giao quản lý số tiền đó mà chiếm đoạt, hành vi có dấu hiệu của tội tham ô tài sản (Điều 353), không phải trộm cắp, vì B chiếm đoạt chính tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý.
  3. Bị phát hiện, đánh chủ nhà để giữ xeC dắt được xe máy ra khỏi nhà thì chủ nhà phát hiện, giữ xe lại; C đánh chủ nhà để lấy bằng được chiếc xe. Hành vi của C có dấu hiệu của tội cướp tài sản, không còn chỉ là trộm cắp.
Không gian làm việc của Công ty Luật TNHH Duy Minh tại phường Bình Trưng, TP.HCM
Không gian làm việc của Công ty Luật TNHH Duy Minh

Trộm cắp tài sản lần đầu bị xử lý thế nào?

“Lần đầu” không phải là căn cứ để không xử lý, nhưng ảnh hưởng đến cách xử lý:

Trường hợpHướng xử lýCăn cứ
Tài sản dưới 2.000.000 đồng, không thuộc năm trường hợp tại khoản 1 Điều 173Xử phạt vi phạm hành chính: phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạmĐiểm a khoản 1 Điều 18 Nghị định 282/2025/NĐ-CP
Tài sản từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồngTruy cứu theo khoản 1 Điều 173; “phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng” là tình tiết giảm nhẹĐiều 173, điểm i khoản 1 Điều 51
Đã bồi thường, người bị hại tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sựVới tội phạm ít nghiêm trọng, có thể được miễn trách nhiệm hình sự; quyết định thuộc cơ quan có thẩm quyềnKhoản 3 Điều 29
Bị xử phạt tù không quá 03 năm, nhân thân tốt, có tình tiết giảm nhẹTòa án có thể cho hưởng án treo, thời gian thử thách từ 01 năm đến 05 nămĐiều 65

Điều kiện áp dụng các tình tiết giảm nhẹ được trình bày tại bài điều kiện áp dụng tình tiết giảm nhẹ; về án treo, xem bài điều kiện hưởng án treo và thời gian thử thách.

Góc nhìn luật sư

Trong các vụ trộm cắp, câu hỏi gia đình thường đặt ra đầu tiên là “có bị đi tù không”. Câu trả lời phụ thuộc chủ yếu vào ba việc: giá trị tài sản theo kết luận định giá, tội danh được xác định đúng hay chưa (trộm cắp, cướp giật hay cướp) và nhân thân của người bị buộc tội. Việc bồi thường cho người bị hại sớm, có văn bản ghi nhận, là căn cứ để xem xét tình tiết giảm nhẹ; tuy vậy tội trộm cắp tài sản không thuộc trường hợp chỉ khởi tố theo yêu cầu của người bị hại, nên việc bồi thường không làm chấm dứt vụ án.

Bài viết áp dụng quy định có hiệu lực. Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang được Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ 2; khi Bộ luật mới có hiệu lực, số điều và mức hình phạt có thể thay đổi. Nội dung mang tính thông tin chung; tội danh và hướng xử lý trong từng vụ việc do cơ quan tiến hành tố tụng xác định trên cơ sở hồ sơ.

Lối vào và quầy tiếp đón tại Công ty Luật TNHH Duy Minh, 35 Dương Văn An
Quầy tiếp đón tại Công ty Luật TNHH Duy Minh, 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng

Câu hỏi thường gặp về tội trộm cắp tài sản

Trộm cắp tài sản là gì?

Là hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản đang có người quản lý. Tài sản trị giá từ 2.000.000 đồng trở lên, hoặc dưới mức này nhưng thuộc trường hợp tại khoản 1 Điều 173 Bộ luật Hình sự, thì người thực hiện bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trộm cắp tài sản.

Tội trộm cắp tài sản là cấu thành vật chất hay hình thức?

Cấu thành vật chất. Hậu quả là tài sản bị chiếm đoạt với giá trị theo luật định, và tội phạm chỉ hoàn thành khi người phạm tội đã chiếm đoạt được tài sản. Ngược lại, tội cướp tài sản có cấu thành hình thức.

Khi nào tội trộm cắp tài sản được coi là hoàn thành?

Khi người phạm tội đã chiếm đoạt được tài sản: vật nhỏ gọn đã được giấu trong người; vật có khu vực bảo quản đã được đưa ra khỏi khu vực đó; vật không có khu vực bảo quản riêng đã bị dịch chuyển khỏi vị trí ban đầu. Bị phát hiện trước đó có thể bị xử lý về phạm tội chưa đạt.

Trộm cắp lần đầu dưới 2 triệu đồng có bị đi tù không?

Nếu không thuộc năm trường hợp tại khoản 1 Điều 173 thì không bị truy cứu trách nhiệm hình sự mà bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng theo điểm a khoản 1 Điều 18 Nghị định 282/2025/NĐ-CP. Nếu thuộc một trong năm trường hợp đó, ví dụ tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại, vẫn bị truy cứu theo khoản 1.

Trộm cắp khác cướp giật tài sản ở điểm nào?

Trộm cắp là lén lút với chủ tài sản. Cướp giật là công khai, nhanh chóng giật lấy tài sản rồi tẩu thoát; chủ tài sản biết tài sản bị lấy nhưng không kịp phản ứng.

Đang trộm bị phát hiện, đánh người để giữ tài sản thì phạm tội gì?

Nếu dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc để giữ cho được tài sản, hành vi có thể chuyển hóa thành tội cướp tài sản theo Điều 168. Nếu vũ lực chỉ nhằm tẩu thoát, không nhằm giữ tài sản, thì là trộm cắp với tình tiết hành hung để tẩu thoát.

Căn cứ pháp lý

  • Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14 ngày 20/6/2017, Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15 ngày 30/11/2024 và Luật số 86/2025/QH15 ngày 25/6/2025 (văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025 của Văn phòng Quốc hội): Điều 12, 15, 29, 51, 57, 65, 168, 169, 170, 171, 172, 173, 174, 175, 290, 353.
  • Nghị định số 282/2025/NĐ-CP ngày 30/10/2025 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình: điểm a khoản 1 Điều 18.

Bài liên quan: chiếm hữu là gì.

Người thân bị điều tra về tội trộm cắp tài sản?

Anh chị gửi trước giấy triệu tập, quyết định khởi tố hoặc kết luận định giá đang có; luật sư xem hồ sơ rồi trao đổi về tội danh, khung có thể bị áp dụng và việc cần làm. Chi phí được báo trước khi nhận việc.

Nội dung mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định đang có hiệu lực. Văn bản pháp luật và tên đơn vị hành chính có thể thay đổi; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.

Luật sư Bùi Khắc Long

Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh; Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh. Nguyên Kiểm sát viên, Quản tài viên; hơn 15 năm công tác pháp luật. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tội nhận hối lộ được quy định tại Điều 354 Bộ luật Hình sự: người lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản, lợi ích vật chất hoặc lợi ích phi vật chất để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Mẫu đơn tố cáo là văn bản cá nhân dùng để báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật. Pháp luật không ban hành mẫu đơn tố cáo bắt buộc: đơn được tiếp nhận khi ghi đủ nội dung tại khoản 1 Điều 23 […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tự thú và đầu thú khác nhau thế nào? Cả hai đều là việc người phạm tội tự nguyện khai báo hành vi phạm tội của mình, nhưng khác nhau ở thời điểm: tự thú diễn ra trước khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện, còn đầu thú diễn ra sau khi […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Lệnh truy nã là gì? “Lệnh truy nã” là cách gọi quen thuộc; Bộ luật Tố tụng hình sự gọi chính xác là quyết định truy nã: văn bản do Cơ quan điều tra ban hành khi bị can trốn hoặc không biết rõ bị can đang ở đâu, được gửi Viện kiểm sát có […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Kiểm sát viên là gì? Kiểm sát viên là người được bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp và các nhiệm vụ, quyền hạn khác của Viện kiểm sát nhân dân (khoản 1 Điều 74 Luật Tổ chức […]