Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Công ty Luật TNHH Duy Minh
ĐOÀN LUẬT SƯ TP. HỒ CHÍ MINH
CÔNG TY LUẬT TNHH DUY MINH

Tội nhận hối lộ theo Điều 354 Bộ luật Hình sự: dấu hiệu, khung hình phạt

Tội nhận hối lộ – dấu hiệu và khung hình phạt theo Điều 354 Bộ luật Hình sự – Luật sư Bùi Khắc Long
NỘI DUNG

Tội nhận hối lộ được quy định tại Điều 354 Bộ luật Hình sự: người lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản, lợi ích vật chất hoặc lợi ích phi vật chất để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự, mức phạt từ 02 năm tù đến tù chung thân. Đây là tội phạm tham nhũng, áp dụng cả với người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước.

Tóm tắt nhanh

  • Ngưỡng truy cứu: của hối lộ trị giá từ 2.000.000 đồng, hoặc dưới mức này nhưng đã bị kỷ luật về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội tham nhũng, chưa được xóa án tích; hoặc là lợi ích phi vật chất.
  • Bốn khung hình phạt: 02–07 năm; 07–15 năm; 15–20 năm; 20 năm hoặc tù chung thân. Từ ngày 01/7/2025 tội này không còn hình phạt tử hình.
  • Hình phạt bổ sung: cấm đảm nhiệm chức vụ 01–05 năm; có thể phạt tiền 60–200 triệu đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
  • Khoản 3, khoản 4 Điều 354 không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 28).

1. Tội nhận hối lộ là gì?

Khoản 1 Điều 354 Bộ luật Hình sự (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH) mô tả tội nhận hối lộ là hành vi của người lợi dụng chức vụ, quyền hạn trực tiếp hoặc qua trung gian nhận hoặc sẽ nhận lợi ích cho chính mình hoặc cho người, tổ chức khác để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ.

Tội này nằm trong Mục 1 “Các tội phạm tham nhũng” thuộc chương các tội phạm về chức vụ. Theo Điều 352, tội phạm về chức vụ là hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức do người có chức vụ thực hiện trong khi thực hiện công vụ, nhiệm vụ; người có chức vụ là người do bổ nhiệm, bầu cử, hợp đồng hoặc hình thức khác, có hưởng lương hoặc không, được giao một nhiệm vụ nhất định và có quyền hạn nhất định khi thực hiện công vụ, nhiệm vụ.

Ví dụ: cán bộ địa chính nhận 50 triệu đồng để “đẩy nhanh” hồ sơ cấp Giấy chứng nhận vốn chưa đủ điều kiện; trưởng phòng mua hàng của một công ty tư nhân nhận chiết khấu riêng từ nhà cung cấp để chọn hàng kém chất lượng. Cả hai trường hợp đều có thể bị xem xét theo Điều 354.

Ảnh minh họa bàn làm việc với phong bì kín, bìa hồ sơ và cân công lý – tội nhận hối lộ
Ảnh minh họa. Người lợi dụng chức vụ, quyền hạn nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản, lợi ích vật chất trị giá từ 2.000.000 đồng hoặc lợi ích phi vật chất để làm hoặc không làm một việc theo yêu cầu của người đưa hối lộ bị xử lý theo Điều 354 Bộ luật Hình sự.

2. Dấu hiệu pháp lý của tội nhận hối lộ

Yếu tốNội dung
Chủ thểNgười có chức vụ, quyền hạn (Điều 352), kể cả người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước (khoản 6 Điều 354)
Khách thểHoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức; uy tín của bộ máy
Mặt khách quanLợi dụng chức vụ, quyền hạn; nhận hoặc sẽ nhận lợi ích trực tiếp hoặc qua trung gian; cho mình hoặc cho người, tổ chức khác; để làm hoặc không làm một việc theo yêu cầu hoặc vì lợi ích của người đưa
Mặt chủ quanLỗi cố ý: biết rõ lợi ích được đưa để đổi lấy việc làm hoặc không làm thuộc chức vụ, quyền hạn của mình

Ba điểm hay bị hiểu sai:

  • “Sẽ nhận” cũng là phạm tội. Luật dùng cụm “nhận hoặc sẽ nhận”, nên thỏa thuận nhận tiền sau khi giải quyết xong việc vẫn thuộc phạm vi điều luật.
  • Nhận cho người khác vẫn là phạm tội. Lợi ích có thể đưa cho chính người có chức vụ hoặc cho người thân, tổ chức khác theo chỉ định.
  • Việc được làm có thể đúng quy định. Điều luật không đòi hỏi việc được làm phải trái pháp luật; chỉ cần nhận lợi ích để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa.

3. Của hối lộ gồm những gì?

Khoản 1 Điều 354 chia của hối lộ thành hai nhóm:

NhómĐiều kiện truy cứu ở khoản 1
Tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác (điểm a)Trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng; hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm, hoặc đã bị kết án về một trong các tội phạm tham nhũng (Mục 1 Chương các tội phạm về chức vụ), chưa được xóa án tích mà còn vi phạm
Lợi ích phi vật chất (điểm b)Không phụ thuộc giá trị: bị truy cứu khi chứng minh được việc nhận lợi ích phi vật chất để làm hoặc không làm một việc theo yêu cầu của người đưa

Lợi ích vật chất khác thường gặp là chuyến du lịch được chi trả, quyền mua tài sản giá thấp, khoản nợ được xóa, chi phí học tập của con cái. Lợi ích phi vật chất có thể là sự thăng tiến, lời hứa bổ nhiệm, cơ hội việc làm hay học tập cho người thân được dùng làm điều kiện trao đổi. Giá trị của hối lộ là căn cứ chọn khung hình phạt (mục 4), nên việc định giá, chứng minh số tiền thực nhận là trọng tâm tranh tụng.

Tội nhận hối lộ Điều 354 Bộ luật Hình sự: ngưỡng 2 triệu đồng, bốn khung hình phạt đến tù chung thân, hình phạt bổ sung, không áp dụng thời hiệu với khoản 3 và khoản 4
Bốn điểm cần nắm về tội nhận hối lộ.

4. Khung hình phạt tội nhận hối lộ theo Điều 354

KhoảnTrường hợpHình phạtLoại tội (Điều 9)
Khoản 1Của hối lộ từ 2 triệu đến dưới 100 triệu đồng (hoặc dưới 2 triệu đồng kèm điều kiện); lợi ích phi vật chấtTù 02–07 nămNghiêm trọng
Khoản 2Có tổ chức; lạm dụng chức vụ, quyền hạn; của hối lộ từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng; gây thiệt hại từ 1 tỷ đến dưới 3 tỷ đồng; phạm tội 02 lần trở lên; biết rõ của hối lộ là tài sản của Nhà nước; đòi hối lộ, sách nhiễu hoặc dùng thủ đoạn xảo quyệtTù 07–15 nămRất nghiêm trọng
Khoản 3Của hối lộ từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng; gây thiệt hại từ 3 tỷ đến dưới 5 tỷ đồngTù 15–20 nămĐặc biệt nghiêm trọng
Khoản 4Của hối lộ từ 1 tỷ đồng trở lên; gây thiệt hại từ 5 tỷ đồng trở lênTù 20 năm hoặc tù chung thânĐặc biệt nghiêm trọng

Loại tội được xác định theo mức cao nhất của khung hình phạt: trên 03 năm đến 07 năm tù là tội nghiêm trọng; trên 07 năm đến 15 năm là rất nghiêm trọng; trên 15 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình là đặc biệt nghiêm trọng (khoản 1 Điều 9). Loại tội ảnh hưởng đến thời hiệu, việc áp dụng biện pháp ngăn chặn và các chế định khác.

Tình tiết “đòi hối lộ, sách nhiễu” ở khoản 2 phản ánh trường hợp người có chức vụ chủ động gây khó khăn để buộc người dân, doanh nghiệp phải đưa tiền; đây là tình tiết định khung tăng nặng thường gặp trong các vụ án về thủ tục hành chính.

5. Hình phạt bổ sung và điểm mới từ năm 2025

Khoản 5 Điều 354 (sửa đổi bởi Luật số 86/2025/QH15, hiệu lực từ ngày 01/7/2025) quy định người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm, có thể bị phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Cũng theo Luật số 86/2025/QH15, khoản 4 Điều 354 được sửa đổi: mức hình phạt cao nhất là tù chung thân, không còn tử hình. Của hối lộ là tiền, tài sản liên quan trực tiếp đến tội phạm nên bị xử lý theo quy định về biện pháp tư pháp; riêng người bị ép buộc đưa hối lộ mà chủ động khai báo trước khi bị phát giác được trả lại (khoản 7 Điều 364).

Lưu ý: Bộ luật Hình sự (sửa đổi) được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026, có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Hành vi xảy ra trước ngày đó vẫn được xem xét theo Bộ luật Hình sự hiện hành, trừ trường hợp luật mới có lợi cho người phạm tội theo nguyên tắc áp dụng luật hình sự về thời gian. Bài sẽ được rà soát khi có toàn văn luật mới.

Ảnh minh họa phong bì kín nằm dưới bìa hồ sơ da
Ảnh minh họa. Người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước mà nhận hối lộ cũng bị xử lý theo Điều 354 Bộ luật Hình sự (khoản 6).

6. Nhận hối lộ, đưa hối lộ và môi giới hối lộ khác nhau thế nào?

Tiêu chíNhận hối lộ (Điều 354)Đưa hối lộ (Điều 364)Môi giới hối lộ (Điều 365)
Người thực hiệnNgười có chức vụ, quyền hạnBất kỳ ai đưa hoặc sẽ đưa lợi ích cho người có chức vụ, quyền hạn hoặc người, tổ chức khácNgười làm trung gian giữa bên đưa và bên nhận
Ngưỡng khởi điểmTừ 2 triệu đồng hoặc lợi ích phi vật chấtTừ 2 triệu đồng hoặc lợi ích phi vật chấtTừ 2 triệu đồng hoặc lợi ích phi vật chất
Hình phạt khoản 1Tù 02–07 nămPhạt tiền 20–200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng – 03 nămPhạt tiền 20 triệu đến dưới 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng – 03 năm
Mức cao nhấtTù chung thânTù 20 nămTù 15 năm
Khai báo trước khi bị phát giácKhông có quy định miễn riêngBị ép buộc mà chủ động khai báo: coi là không có tội, được trả lại của hối lộ; không bị ép buộc: có thể được miễn trách nhiệm hình sự (khoản 7)Có thể được miễn trách nhiệm hình sự (khoản 6)
Khu vực ngoài Nhà nướcKhoản 6Khoản 6 (cả công chức nước ngoài, tổ chức quốc tế công)Khoản 7

Người dân, doanh nghiệp bị sách nhiễu, buộc phải đưa tiền nên ghi nhận chứng cứ và tố giác sớm: khoản 7 Điều 364 là cơ chế bảo vệ người bị ép buộc. Cách làm đơn xem bài mẫu đơn tố giác tội phạm và mẫu đơn tố cáo.

7. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự tội nhận hối lộ

KhungLoại tộiThời hiệu
Khoản 1Nghiêm trọng10 năm (điểm b khoản 2 Điều 27)
Khoản 2Rất nghiêm trọng15 năm (điểm c khoản 2 Điều 27)
Khoản 3, khoản 4Đặc biệt nghiêm trọngKhông áp dụng thời hiệu (khoản 3 Điều 28)

Thời hiệu tính từ ngày tội phạm được thực hiện; nếu trong thời hạn đó người phạm tội lại phạm tội mới có mức cao nhất của khung hình phạt trên 01 năm tù, hoặc cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã, thì thời hiệu được tính lại (khoản 3 Điều 27). Vì vậy, các vụ nhận hối lộ giá trị lớn có thể bị khởi tố sau rất nhiều năm. Khái niệm thời hiệu và các trường hợp loại trừ xem thêm bài vi phạm pháp luật là gì và trách nhiệm pháp lý là gì.

8. Quyền của người bị điều tra về tội nhận hối lộ và vai trò luật sư

Người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa (khoản 4 Điều 31 Hiến pháp). Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, người bào chữa tham gia tố tụng từ khi khởi tố bị can; trường hợp bắt, tạm giữ thì từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở Cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ (Điều 74).

Trong vụ án nhận hối lộ, luật sư thường tập trung vào: (1) người được truy cứu có thực sự có chức vụ, quyền hạn liên quan đến việc được nhờ hay không; (2) khoản tiền là hối lộ hay là khoản vay, quà biếu không gắn với công việc; (3) số tiền thực nhận để xác định đúng khung; (4) tình tiết giảm nhẹ như tự nguyện nộp lại của hối lộ, khai báo thành khẩn; (5) thủ tục thu thập chứng cứ, ghi âm, ghi hình. Xem thêm bài bị công an mời lên làm việc có phải đi không và luật sư hình sự.

Căn cứ pháp lý

  • Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025 của Văn phòng Quốc hội: Điều 9, 27, 28, 352, 354, 364, 365.
  • Luật số 86/2025/QH15 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự (hiệu lực từ ngày 01/7/2025): khoản 23 Điều 1 (sửa khoản 4, khoản 5 Điều 354).
  • Hiến pháp năm 2013, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 52/VBHN-VPQH ngày 21/7/2025: khoản 4 Điều 31.
  • Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 172/2026/VBHN-LQ-VPQH ngày 01/10/2026: Điều 74.

Câu hỏi thường gặp

Nhận hối lộ bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Từ 2.000.000 đồng; dưới mức này nếu đã bị kỷ luật về hành vi đó mà còn vi phạm hoặc đã bị kết án về tội tham nhũng, chưa được xóa án tích. Nhận lợi ích phi vật chất cũng bị truy cứu (khoản 1 Điều 354).

Tội nhận hối lộ đi tù bao nhiêu năm?

Từ 02 năm đến 07 năm (khoản 1), 07–15 năm (khoản 2), 15–20 năm (khoản 3), cao nhất 20 năm hoặc tù chung thân (khoản 4), kèm cấm đảm nhiệm chức vụ 01–05 năm.

Tội nhận hối lộ còn bị tử hình không?

Không. Từ ngày 01/7/2025, Luật số 86/2025/QH15 sửa khoản 4 Điều 354, mức cao nhất là tù chung thân.

Người làm ở công ty tư nhân nhận tiền có phạm tội nhận hối lộ không?

Có thể. Người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước mà nhận hối lộ bị xử lý theo Điều 354 (khoản 6).

Bị ép đưa hối lộ rồi tố giác có bị xử lý không?

Người bị ép buộc đưa hối lộ mà chủ động khai báo trước khi bị phát giác thì được coi là không có tội và được trả lại toàn bộ của đã đưa (khoản 7 Điều 364).

Tội nhận hối lộ có thời hiệu không?

Khoản 1 là 10 năm, khoản 2 là 15 năm (Điều 27); khoản 3 và khoản 4 không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự (khoản 3 Điều 28).

Nhận tiền sau khi đã giải quyết xong hồ sơ có phạm tội không?

Có thể. Điều 354 dùng cụm “nhận hoặc sẽ nhận”; nếu có thỏa thuận trước, việc nhận sau vẫn thuộc phạm vi điều luật. Mỗi vụ việc cần đánh giá chứng cứ cụ thể.

Người thân bị điều tra về tội nhận hối lộ?

Luật sư bào chữa từ giai đoạn khởi tố, điều tra: đánh giá căn cứ buộc tội, giá trị của hối lộ, tình tiết giảm nhẹ; bảo vệ người bị ép buộc đưa hối lộ khi tố giác. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí; có thể hẹn tại trụ sở ở Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Xem dịch vụ luật sư hình sự và báo phí dịch vụ.

Luật sư Bùi Khắc Long

Luật sư Bùi Khắc Long – Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh, Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh; hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có tranh tụng tại Tòa án các cấp. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh. Hotline 0931 222 515. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Nội dung mang tính tham khảo theo các văn bản ở mục Căn cứ pháp lý; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Mẫu đơn tố cáo là văn bản cá nhân dùng để báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật. Pháp luật không ban hành mẫu đơn tố cáo bắt buộc: đơn được tiếp nhận khi ghi đủ nội dung tại khoản 1 Điều 23 […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tự thú và đầu thú khác nhau thế nào? Cả hai đều là việc người phạm tội tự nguyện khai báo hành vi phạm tội của mình, nhưng khác nhau ở thời điểm: tự thú diễn ra trước khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện, còn đầu thú diễn ra sau khi […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Lệnh truy nã là gì? “Lệnh truy nã” là cách gọi quen thuộc; Bộ luật Tố tụng hình sự gọi chính xác là quyết định truy nã: văn bản do Cơ quan điều tra ban hành khi bị can trốn hoặc không biết rõ bị can đang ở đâu, được gửi Viện kiểm sát có […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Kiểm sát viên là gì? Kiểm sát viên là người được bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp và các nhiệm vụ, quyền hạn khác của Viện kiểm sát nhân dân (khoản 1 Điều 74 Luật Tổ chức […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự: thế nào là xúc phạm nghiêm trọng, mức phạt từ cảnh cáo đến 05 năm tù, khởi tố theo yêu cầu bị hại.