Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Công ty Luật TNHH Duy Minh
ĐOÀN LUẬT SƯ TP. HỒ CHÍ MINH
CÔNG TY LUẬT TNHH DUY MINH

Chiếm hữu là gì? Các loại chiếm hữu theo Bộ luật Dân sự 2015

Chiếm hữu là gì – ngay tình, liên tục, công khai theo Bộ luật Dân sự 2015 – Luật sư Bùi Khắc Long
NỘI DUNG

Chiếm hữu là gì? Theo Điều 179 Bộ luật Dân sự 2015, chiếm hữu là việc chủ thể nắm giữ, chi phối tài sản một cách trực tiếp hoặc gián tiếp như chủ thể có quyền đối với tài sản. Người chiếm hữu có thể là chủ sở hữu hoặc người thuê, người giữ hộ, người nhặt được đồ đánh rơi. Bài viết giải thích ai được bảo vệ, ai phải trả lại tài sản và khi nào chiếm hữu lâu dài làm phát sinh quyền sở hữu.

Tóm tắt nhanh

  • Chiếm hữu là tình trạng thực tế; quyền chiếm hữu là một trong ba quyền của chủ sở hữu (Điều 158).
  • Phân loại: có căn cứ hay không (Điều 165); ngay tình hay không (Điều 180, 181); liên tục, công khai (Điều 182, 183).
  • Người chiếm hữu được suy đoán là ngay tình và là người có quyền; ai cho rằng ngược lại phải chứng minh (Điều 184).
  • Chiếm hữu không có căn cứ nhưng ngay tình, liên tục, công khai đủ 10 năm (động sản), 30 năm (bất động sản) thì trở thành chủ sở hữu, trừ trường hợp luật quy định khác (Điều 236).

1. Chiếm hữu là gì?

Điều 179 Bộ luật Dân sự 2015 nêu hai ý: chiếm hữu là việc nắm giữ, chi phối tài sản trực tiếp hoặc gián tiếp như chủ thể có quyền; chiếm hữu gồm chiếm hữu của chủ sở hữu và của người không phải chủ sở hữu, và chiếm hữu của người không phải chủ sở hữu không thể là căn cứ xác lập quyền sở hữu, trừ các trường hợp tại Điều 228–233 và 236.

Nắm giữ trực tiếp là quản lý tài sản trên thực tế (người đang ở căn nhà mình thuê); chi phối gián tiếp là vẫn quyết định được tài sản đang ở chỗ người khác (chủ nhà cho thuê, người gửi xe).

Khái niệmBản chấtCăn cứVí dụ
Chiếm hữuTình trạng thực tế: ai đang nắm giữ, chi phối tài sảnĐiều 179Người nhặt được chiếc ví đang giữ ví
Quyền chiếm hữuQuyền được pháp luật công nhận để nắm giữ, chi phối tài sảnĐiều 158, 186–188Chủ sở hữu, người thuê theo hợp đồng
Quyền sở hữuGồm quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạtĐiều 158Chủ xe được giữ, dùng, bán chiếc xe

Một người có thể đang chiếm hữu mà không có quyền chiếm hữu (giữ tài sản do trộm cắp mà có); ngược lại, chủ sở hữu có quyền nhưng tài sản lại nằm trong tay người khác. Đối tượng của chiếm hữu là tài sản theo Điều 105 (xem bài tài sản là gì).

Ảnh minh họa bàn làm việc với chùm chìa khóa, bìa hồ sơ và cân công lý – chiếm hữu là gì
Ảnh minh họa. Chiếm hữu là việc chủ thể nắm giữ, chi phối tài sản một cách trực tiếp hoặc gián tiếp như chủ thể có quyền đối với tài sản (Điều 179 Bộ luật Dân sự).

2. Chiếm hữu có căn cứ pháp luật và không có căn cứ pháp luật

Khoản 1 Điều 165 liệt kê sáu trường hợp chiếm hữu có căn cứ pháp luật:

  1. Chủ sở hữu chiếm hữu tài sản.
  2. Người được chủ sở hữu ủy quyền quản lý tài sản.
  3. Người được chuyển giao quyền chiếm hữu thông qua giao dịch dân sự phù hợp với pháp luật (thuê, mượn, gửi giữ, cầm cố…).
  4. Người phát hiện và giữ tài sản vô chủ, tài sản không xác định được chủ sở hữu, bị đánh rơi, bỏ quên, bị chôn, giấu, vùi lấp, chìm đắm phù hợp với điều kiện luật định.
  5. Người phát hiện và giữ gia súc, gia cầm, vật nuôi dưới nước bị thất lạc phù hợp với điều kiện luật định.
  6. Trường hợp khác do pháp luật quy định.

Ngoài các trường hợp trên là chiếm hữu không có căn cứ pháp luật (khoản 2 Điều 165): giữ lại xe sau khi hợp đồng thuê đã chấm dứt, mua lại điện thoại do người khác trộm cắp, ở lại trong nhà sau khi bản án đã buộc giao nhà. Người nhặt được tài sản mà giấu đi, không giao nộp theo Điều 230 cũng không còn chiếm hữu có căn cứ; cố tình không trả lại còn có thể bị xử lý hình sự.

3. Chiếm hữu ngay tình và không ngay tình

Tiêu chíNgay tình (Điều 180)Không ngay tình (Điều 181)
Nhận thứcCó căn cứ để tin rằng mình có quyền đối với tài sảnBiết hoặc phải biết rằng mình không có quyền
Ví dụMua xe tại cửa hàng, có hóa đơn, giấy tờ, không biết xe từng bị lấy cắpMua điện thoại đời mới giá rất rẻ từ người lạ, không hóa đơn
Hoàn trả hoa lợi, lợi tứcTừ khi biết hoặc phải biết việc chiếm hữu không có căn cứ (khoản 2 Điều 581)Từ khi bắt đầu chiếm hữu (khoản 1 Điều 581)
Thời hiệu hưởng quyềnCó thể được áp dụng (Điều 236)Không được áp dụng
Chi phí bảo quản, làm tăng giá trịĐược chủ sở hữu thanh toán (Điều 583)Không được thanh toán theo Điều 583

“Phải biết” là tiêu chí khách quan: Tòa án xem hoàn cảnh giao dịch (giá bất thường, người bán không có giấy tờ) để đánh giá; lời khai “tôi không biết” chưa đủ khi dấu hiệu bất thường đã rõ.

Chiếm hữu là gì: khái niệm theo Điều 179, chiếm hữu có căn cứ, ngay tình, liên tục, công khai và thời hạn 10 năm, 30 năm theo Điều 236 Bộ luật Dân sự
Bốn điểm cần nắm về chiếm hữu.

4. Chiếm hữu liên tục và chiếm hữu công khai

Liên tục (khoản 1 Điều 182): chiếm hữu trong một khoảng thời gian mà không có tranh chấp về quyền đối với tài sản, hoặc có tranh chấp nhưng chưa được giải quyết bằng bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền khác. Giao tài sản cho người khác chiếm hữu (cho thuê, cho mượn) không làm gián đoạn tính liên tục.

Công khai (khoản 1 Điều 183): chiếm hữu minh bạch, không giấu giếm; tài sản được sử dụng theo tính năng, công dụng và được bảo quản như tài sản của chính mình. Cất giấu xe trong kho, tháo biển số, sơn lại để người khác không nhận ra là dấu hiệu không công khai.

Khoản 2 của hai điều này cùng quy định: chiếm hữu không liên tục hoặc không công khai không phải là căn cứ để suy đoán về tình trạng và quyền của người chiếm hữu theo Điều 184. Chứng cứ thường dùng: hóa đơn, biên lai thuế, xác nhận của hàng xóm, vi bằng ghi nhận hiện trạng.

5. Suy đoán về quyền của người chiếm hữu và bảo vệ việc chiếm hữu

  • Suy đoán ngay tình (khoản 1 Điều 184): người chiếm hữu được suy đoán là ngay tình; ai cho rằng họ không ngay tình phải chứng minh.
  • Suy đoán có quyền (khoản 2): khi có tranh chấp, người chiếm hữu được suy đoán là người có quyền; người tranh chấp phải chứng minh người chiếm hữu không có quyền. Vì vậy người đòi tài sản thường phải đưa ra giấy tờ, chứng cứ về quyền của mình.
  • Thời hiệu và hoa lợi (khoản 3): người chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai được áp dụng thời hiệu hưởng quyền và hưởng hoa lợi, lợi tức.

Bảo vệ việc chiếm hữu (Điều 185): khi bị xâm phạm, người chiếm hữu có quyền yêu cầu người xâm phạm chấm dứt hành vi, khôi phục tình trạng ban đầu, trả lại tài sản, bồi thường thiệt hại hoặc yêu cầu Tòa án, cơ quan có thẩm quyền khác buộc thực hiện. Quyền này thuộc về người chiếm hữu nói chung: người thuê nhà bị chủ cũ tự ý thay khóa vẫn được bảo vệ. Chủ sở hữu còn có các biện pháp riêng tại Điều 164, 169, 170.

Ảnh minh họa chùm chìa khóa đặt trên bìa hồ sơ da
Ảnh minh họa. Người chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai 10 năm với động sản, 30 năm với bất động sản thì trở thành chủ sở hữu, trừ trường hợp luật quy định khác (Điều 236 Bộ luật Dân sự).

6. Quyền chiếm hữu của chủ sở hữu và người không phải chủ sở hữu

Chủ thểPhạm viGiới hạn
Chủ sở hữu (Điều 186)Mọi hành vi theo ý chí của mình để nắm giữ, chi phối tài sảnKhông trái pháp luật, đạo đức xã hội
Người được ủy quyền quản lý (Điều 187)Trong phạm vi, cách thức, thời hạn do chủ sở hữu xác địnhKhông thể trở thành chủ sở hữu theo Điều 236
Người được giao tài sản qua giao dịch không chuyển quyền sở hữu (Điều 188)Chiếm hữu, sử dụng phù hợp mục đích, nội dung giao dịchChỉ chuyển cho người khác nếu chủ sở hữu đồng ý; không thể trở thành chủ sở hữu theo Điều 236

Người thuê, mượn, giữ hộ dù chiếm hữu bao nhiêu năm cũng không thể nhận là chủ theo Điều 236.

7. Khi nào chiếm hữu làm phát sinh quyền sở hữu?

Chỉ trong các trường hợp tại Điều 228–233 và Điều 236 (cũng được ghi nhận tại Điều 221 về căn cứ xác lập quyền sở hữu):

Trường hợpĐiều kiện, thời hạnKết quả
Tài sản vô chủ – Điều 228Chủ sở hữu đã từ bỏ quyền sở hữuĐộng sản thuộc người phát hiện, quản lý (trừ luật khác); bất động sản thuộc Nhà nước
Không xác định được chủ – Điều 228Thông báo, giao nộp Ủy ban nhân dân hoặc công an cấp xã nơi gần nhất; 01 năm (động sản), 05 năm (bất động sản) kể từ ngày thông báo công khaiĐộng sản thuộc người phát hiện; bất động sản thuộc Nhà nước, người phát hiện được thưởng
Bị chôn, giấu, vùi lấp, chìm đắm – Điều 229Không phải di tích lịch sử – văn hóa; trừ chi phí tìm kiếm, bảo quảnĐến 10 lần mức lương cơ sở thuộc người tìm thấy; phần vượt người tìm thấy hưởng thêm 50%
Đánh rơi, bỏ quên – Điều 230Giao Ủy ban nhân dân hoặc công an cấp xã thông báo công khai; sau 01 năm không xác định được chủ hoặc chủ không đến nhậnNhư dòng trên
Gia súc, gia cầm, vật nuôi dưới nước thất lạc – Điều 231–233Theo điều kiện, thời hạn riêng của từng điềuCó thể được xác lập quyền sở hữu
Thời hiệu – Điều 236Không có căn cứ nhưng ngay tình, liên tục, công khai 10 năm (động sản), 30 năm (bất động sản)Trở thành chủ sở hữu từ thời điểm bắt đầu chiếm hữu, trừ trường hợp luật quy định khác

Mức lương cơ sở từ ngày 01/7/2026 là 2.530.000 đồng/tháng (Nghị định 161/2026/NĐ-CP), 10 lần là 25.300.000 đồng. Di tích lịch sử – văn hóa thuộc Nhà nước, người tìm thấy được thưởng.

Điều 236 đòi hỏi đủ đồng thời bốn yếu tố và đủ thời hạn, có câu loại trừ “trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác”. Với đất đai, việc công nhận quyền sử dụng đất do pháp luật đất đai điều chỉnh, không nên mặc nhiên cho rằng ở đủ 30 năm là có quyền (xem bài tranh chấp đất đai, tranh chấp lối đi chung).

8. Đòi lại tài sản và nghĩa vụ hoàn trả khi chiếm hữu không có căn cứ

Chủ sở hữu được đòi lại tài sản từ người chiếm hữu, sử dụng, được lợi không có căn cứ pháp luật (khoản 1 Điều 166), nhưng không đòi được tài sản đang do chủ thể có quyền khác đối với tài sản đó chiếm hữu, như người có quyền hưởng dụng (khoản 2). Với người chiếm hữu ngay tình:

Loại tài sảnĐược đòi lại khiCăn cứ
Động sản không phải đăng ký (điện thoại, trang sức…)Người chiếm hữu có được qua hợp đồng không có đền bù với người không có quyền định đoạt; hoặc qua hợp đồng có đền bù nhưng tài sản bị lấy cắp, bị mất, bị chiếm hữu ngoài ý chí chủ sở hữuĐiều 167
Động sản phải đăng ký, bất động sảnĐược đòi lại, trừ trường hợp người thứ ba ngay tình được bảo vệ theo khoản 2 Điều 133 (giao dịch dựa trên đăng ký, mua qua đấu giá hoặc theo bản án sau đó bị hủy, sửa)Điều 168, 133

Không đòi lại được từ người thứ ba ngay tình thì chủ sở hữu yêu cầu bên có lỗi hoàn trả chi phí hợp lý, bồi thường thiệt hại (khoản 3 Điều 133); tình huống hay gặp khi tài sản bị bán qua hợp đồng giả cách hoặc giấy tờ giả.

Nghĩa vụ hoàn trả (Điều 579–583): người chiếm hữu, sử dụng không có căn cứ phải trả lại tài sản, không tìm được chủ thì giao cơ quan nhà nước có thẩm quyền (trừ trường hợp Điều 236); vật đặc định trả đúng vật, mất hoặc hư hỏng thì đền tiền; hoa lợi, lợi tức hoàn trả theo mốc ở mục 3; người thứ ba đã nhận tài sản cũng phải hoàn trả theo yêu cầu, trừ trường hợp Bộ luật có quy định khác.

Yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu và tranh chấp quyền sử dụng đất không áp dụng thời hiệu khởi kiện, trừ trường hợp luật quy định khác (khoản 2, 3 Điều 155); yêu cầu khác như đòi bồi thường có thời hiệu riêng (xem bài thời hiệu khởi kiện, hết thời hiệu chia thừa kế).

Căn cứ pháp lý

  • Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: Điều 105, 133, 155, 158, 164–170, 179–188, 221, 228–230, 236, 579–583.
  • Nghị định số 161/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ (mức lương cơ sở 2.530.000 đồng/tháng từ ngày 01/7/2026).

Câu hỏi thường gặp

Chiếm hữu là gì theo Bộ luật Dân sự 2015?

Là việc chủ thể nắm giữ, chi phối tài sản một cách trực tiếp hoặc gián tiếp như chủ thể có quyền đối với tài sản (Điều 179), gồm chiếm hữu của chủ sở hữu và của người không phải chủ sở hữu.

Chiếm hữu và quyền chiếm hữu khác nhau thế nào?

Chiếm hữu là tình trạng thực tế; quyền chiếm hữu là quyền được pháp luật công nhận, cùng quyền sử dụng và quyền định đoạt tạo thành quyền sở hữu (Điều 158). Người trộm cắp đang chiếm hữu nhưng không có quyền chiếm hữu.

Thế nào là chiếm hữu ngay tình?

Là khi người chiếm hữu có căn cứ để tin rằng mình có quyền đối với tài sản đang chiếm hữu (Điều 180). Người chiếm hữu được suy đoán là ngay tình; ai cho rằng ngược lại phải chứng minh (khoản 1 Điều 184).

Chiếm hữu bao lâu thì trở thành chủ sở hữu?

Chiếm hữu không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình, liên tục, công khai 10 năm với động sản, 30 năm với bất động sản thì trở thành chủ sở hữu, trừ trường hợp luật quy định khác (Điều 236). Người thuê, mượn, được ủy quyền quản lý không được áp dụng.

Nhặt được tài sản đánh rơi có được giữ luôn không?

Không. Phải trả lại nếu biết người đánh rơi; không biết thì giao Ủy ban nhân dân hoặc công an cấp xã để thông báo công khai. Sau 01 năm không xác định được chủ, tài sản đến 10 lần mức lương cơ sở thuộc người nhặt được, phần vượt người nhặt được hưởng thêm 50% (Điều 230).

Mua phải tài sản do trộm cắp mà có thì có phải trả lại không?

Với động sản không phải đăng ký, chủ sở hữu được đòi lại từ người mua ngay tình nếu tài sản bị lấy cắp (Điều 167); người mua yêu cầu người bán bồi thường. Người mua biết rõ tài sản do phạm tội mà có thì không còn ngay tình và có thể bị xử lý theo pháp luật.

Đang tranh chấp tài sản hoặc cần đòi lại tài sản?

Luật sư tư vấn xác định tư cách chiếm hữu, thu thập chứng cứ về tính ngay tình, liên tục, công khai; soạn văn bản yêu cầu trả lại tài sản và đại diện khởi kiện tại Tòa án. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí; có thể hẹn tại trụ sở ở Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Xem dịch vụ luật sư riêng và báo phí dịch vụ.

Luật sư Bùi Khắc Long

Luật sư Bùi Khắc Long – Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh, Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh; hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có tranh tụng tại Tòa án các cấp. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh. Hotline 0931 222 515. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Nội dung mang tính tham khảo theo các văn bản ở mục Căn cứ pháp lý; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Vi phạm pháp luật là gì? Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ. Không có điều luật nào định nghĩa chung khái niệm này; mỗi ngành […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Quan hệ pháp luật là gì? Quan hệ pháp luật là quan hệ xã hội được quy phạm pháp luật điều chỉnh, trong đó các bên tham gia có quyền và nghĩa vụ pháp lý cụ thể, được Nhà nước bảo đảm thực hiện. Mua bán một chiếc xe, ký hợp đồng lao động, kết […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Trách nhiệm pháp lý là gì? Trách nhiệm pháp lý là hậu quả bất lợi mà cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật phải gánh chịu, do cơ quan hoặc người có thẩm quyền áp dụng theo trình tự, thủ tục luật định. Pháp luật Việt Nam không có một điều định nghĩa chung; […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Nhà nước pháp quyền là gì? Hiểu ngắn gọn, nhà nước pháp quyền là nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng pháp luật, trong đó chính quyền lực nhà nước cũng bị ràng buộc bởi pháp luật và quyền con người được bảo […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Hợp đồng giả cách là gì? Đây là cách gọi phổ biến của hợp đồng được ký “cho có”, để che giấu một thỏa thuận khác hoặc để né nghĩa vụ với người khác. Bộ luật Dân sự năm 2015 gọi đó là giao dịch dân sự giả tạo: giao dịch giả tạo vô hiệu, […]