Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Công ty Luật TNHH Duy Minh
ĐOÀN LUẬT SƯ TP. HỒ CHÍ MINH
CÔNG TY LUẬT TNHH DUY MINH

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản: mức phạt và cách tố giác

Tội lừa đảo theo Điều 174 Bộ luật Hình sự
NỘI DUNG

Ngưỡng để truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là 2 triệu đồng — thấp hơn nhiều so với hình dung của phần lớn mọi người. Nhưng số tiền không phải điều khó nhất. Điều khó nhất là chứng minh ý định chiếm đoạt đã có trước hoặc ngay khi nhận tài sản. Chính ở điểm này, cùng một vụ việc có thể bị xác định là tội lừa đảo, là tội lạm dụng tín nhiệm, hoặc chỉ là tranh chấp hợp đồng dân sự.

Tóm tắt nhanh

  • Chiếm đoạt từ 2 triệu đồng là đủ ngưỡng truy cứu theo khoản 1 Điều 174 Bộ luật Hình sự. Dưới 2 triệu vẫn bị truy cứu trong một số trường hợp.
  • Bốn khung hình phạt: tù 6 tháng đến 3 năm, 2 đến 7 năm, 7 đến 15 năm, và 12 đến 20 năm hoặc tù chung thân khi chiếm đoạt từ 500 triệu đồng.
  • Dấu hiệu quyết định là thủ đoạn gian dối có trước hoặc ngay khi nhận tài sản. Có sau thì không phải tội này.
  • Khác với lạm dụng tín nhiệm (Điều 175): ở đó tài sản được nhận hợp pháp theo hợp đồng rồi mới có ý định chiếm đoạt, và ngưỡng là 4 triệu đồng.
  • Không trả được nợ do làm ăn thua lỗ là vi phạm hợp đồng dân sự, không phải tội phạm.
  • Lừa đảo hoàn toàn trên môi trường điện tử có thể thuộc Điều 290, là tội riêng.
  • Thời hạn giải quyết tố giác là 20 ngày, gia hạn tối đa đến 4 tháng.

1. Bốn khung hình phạt theo Điều 174

Luật sư Bùi Khắc Long làm việc tại văn phòng Công ty Luật TNHH Duy Minh
Luật sư Bùi Khắc Long tại văn phòng Công ty Luật TNHH Duy Minh
KhungGiá trị tài sản chiếm đoạtTình tiết khácHình phạt
Khoản 12 triệu đến dưới 50 triệu đồngHoặc dưới 2 triệu nhưng thuộc trường hợp đặc biệt nêu dưới đâyCải tạo không giam giữ đến 3 năm, hoặc tù 6 tháng đến 3 năm
Khoản 250 triệu đến dưới 200 triệu đồngCó tổ chức. Có tính chất chuyên nghiệp. Tái phạm nguy hiểm. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức. Dùng thủ đoạn xảo quyệtTù 2 đến 7 năm
Khoản 3200 triệu đến dưới 500 triệu đồngLợi dụng thiên tai, dịch bệnhTù 7 đến 15 năm
Khoản 4Từ 500 triệu đồng trở lênLợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấpTù 12 đến 20 năm hoặc tù chung thân

Bốn trường hợp bị truy cứu dù tài sản dưới 2 triệu đồng:

  • Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm.
  • Đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều luật liên quan, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
  • Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
  • Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.

Hình phạt bổ sung theo khoản 5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm, hoặc tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản.

Cách tính giá trị tài sản khi có nhiều người bị hại

Nếu một người thực hiện nhiều hành vi với nhiều người bị hại trong cùng một ý định, giá trị tài sản thường được cộng dồn để xác định khung hình phạt. Đây là lý do nhiều vụ tưởng nhỏ — mỗi người mất vài triệu đồng — lại rơi vào khoản 3 hoặc khoản 4 khi cơ quan điều tra tập hợp đủ người bị hại. Ngược lại, nhiều người cùng tố giác làm tăng đáng kể khả năng vụ việc được khởi tố.

Căn cứ pháp lý

  • Điều 174 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14 ngày 20/6/2017.
  • Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 86/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. Luật này không sửa Điều 174.
  • Điều 175 Bộ luật Hình sự về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.
  • Điều 290 Bộ luật Hình sự về tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
  • Điều 147 Bộ luật Tố tụng hình sự về thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025.

2. Bốn dấu hiệu cấu thành tội

  1. Thủ đoạn gian dối. Đưa ra thông tin không đúng sự thật, hoặc che giấu sự thật, làm cho người khác tin và giao tài sản. Gian dối có thể bằng lời nói, bằng giấy tờ giả, bằng việc dựng lên một hoàn cảnh không có thật, hoặc bằng việc im lặng về một điều mình có nghĩa vụ phải nói.
  2. Gian dối phải có trước hoặc ngay khi nhận tài sản. Đây là dấu hiệu quyết định. Nếu khi nhận tài sản người đó hoàn toàn thật lòng, sau đó mới nảy ý định không trả, thì không phải tội lừa đảo.
  3. Người bị hại tự nguyện giao tài sản vì tin vào thông tin gian dối. Nếu tài sản bị lấy đi mà chủ sở hữu không biết thì đó là tội khác.
  4. Mục đích chiếm đoạt. Người thực hiện muốn biến tài sản đó thành của mình, không có ý định trả lại.

Trong thực tiễn, toàn bộ tranh luận nằm ở dấu hiệu thứ hai: ý định chiếm đoạt có từ thời điểm nào.

Những yếu tố thường được dùng để chứng minh ý định có từ đầu:

  • Giấy tờ, chứng từ xuất trình khi nhận tài sản là giả hoặc đã bị làm sai lệch.
  • Tư cách, chức vụ, năng lực mà người đó tự giới thiệu là không có thật.
  • Dự án, hàng hóa, cơ hội đầu tư được nêu là không tồn tại.
  • Tiền nhận được chuyển ngay sang mục đích hoàn toàn khác với mục đích đã thỏa thuận.
  • Lặp lại cùng một cách làm với nhiều người trong thời gian ngắn.
  • Cắt liên lạc, thay đổi chỗ ở, đổi số điện thoại ngay sau khi nhận tài sản.

Những yếu tố hỗ trợ lập luận ngược lại:

  • Hợp đồng, giấy tờ đầy đủ và thông tin trong đó đúng sự thật tại thời điểm ký.
  • Tiền được dùng đúng mục đích đã thỏa thuận, có chứng từ thể hiện dòng tiền.
  • Có hoạt động thực tế: có nhập hàng, có thi công, có triển khai dự án, dù không thành.
  • Vẫn giữ liên lạc, vẫn trả một phần, có văn bản xin gia hạn hoặc thương lượng.
  • Nguyên nhân không thực hiện được là khách quan: biến động giá, đối tác phá sản, thay đổi quy định.

3. Phân biệt với tội lạm dụng tín nhiệm

Hai tội này hay bị áp dụng lẫn, và khác biệt về hậu quả rất lớn vì khung hình phạt không giống nhau.

Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174)Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175)
Thời điểm có ý định chiếm đoạtTrước hoặc ngay khi nhận tài sảnSau khi đã nhận tài sản hợp pháp
Cách nhận tài sảnDo gian dối nên người bị hại tự nguyện giaoNhận hợp pháp theo hợp đồng: vay, mượn, thuê, nhận giữ, nhận làm dịch vụ
Ngưỡng giá trịTừ 2 triệu đồngTừ 4 triệu đồng
Hành vi điển hìnhDựng dự án không có thật, giấy tờ giả, tư cách giả để lấy tiềnVay rồi dùng thủ đoạn gian dối để không trả; cố tình không trả khi đến hạn dù có điều kiện; dùng tài sản vào mục đích bất hợp pháp làm mất khả năng trả lại

Ví dụ để thấy rõ khác biệt. Cùng là vay 300 triệu đồng rồi không trả:

  • Người vay dùng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất giả để làm tin, và thửa đất đó không thuộc về anh ta — gian dối có từ trước khi nhận tiền, thuộc Điều 174.
  • Người vay có đất thật, giấy tờ thật, vay để làm ăn, sau đó mang tiền đi đánh bạc hết — nhận tài sản hợp pháp, ý định chiếm đoạt phát sinh sau, dùng tài sản vào mục đích bất hợp pháp, thuộc Điều 175.
  • Người vay có đất thật, dùng tiền nhập hàng đúng như đã nói, hàng bị hỏng hết do lũ, không còn khả năng trả — không có gian dối, không có ý định chiếm đoạt, đây là tranh chấp hợp đồng dân sự.

4. Ranh giới với tranh chấp hợp đồng dân sự

Đây là phần quan trọng nhất của bài viết, cho cả bên tố giác và bên bị tố giác.

Không trả được nợ không phải là tội phạm. Pháp luật Việt Nam không hình sự hóa việc mất khả năng thanh toán. Một người làm ăn thua lỗ, nợ nhiều người, không trả được, thì đó là quan hệ dân sự: chủ nợ khởi kiện tại Tòa án, yêu cầu trả nợ và tiền lãi, rồi thi hành án đối với tài sản của người đó.

Trong các nghiên cứu chuyên môn, đây được ghi nhận là chỗ chưa thống nhất trong thực tiễn: cùng một vụ việc có thể dẫn đến ba hướng xử lý khác nhau — không phạm tội và chỉ là vi phạm hợp đồng, phạm tội theo Điều 175, hoặc phạm tội theo Điều 174. Điểm bất đồng luôn là việc chứng minh ý định ban đầu.

Dấu hiệuNghiêng về tranh chấp dân sựNghiêng về tội phạm
Thông tin khi giao kếtĐúng sự thậtSai sự thật về tư cách, tài sản, dự án
Giấy tờThật, hợp phápGiả, bị làm sai lệch
Dòng tiềnDùng đúng mục đích, có chứng từChuyển ngay sang mục đích khác, hoặc rút tiền mặt không giải thích được
Hoạt động thực tếCó triển khai, có hoạt độngKhông có hoạt động nào tương ứng
Thái độ sau đóGiữ liên lạc, trả một phần, xin gia hạnCắt liên lạc, bỏ đi, phủ nhận đã nhận tiền
Số người bị ảnh hưởngMột hoặc vài quan hệ riêng lẻNhiều người cùng một cách làm, trong thời gian ngắn
Nguyên nhân không thực hiệnKhách quan, có thể kiểm chứngKhông giải thích được dòng tiền đã đi đâu
Việc hoàn trả tiền sau khi bị tố giác

Đây là điểm có hai cách hiểu ngược nhau trong thực tiễn. Một quan điểm coi việc trả lại tiền là dấu hiệu cho thấy không có ý định chiếm đoạt. Quan điểm khác cho rằng việc khắc phục sau khi đã bị tố giác không làm thay đổi bản chất của hành vi đã hoàn thành. Trên thực tế, việc hoàn trả gần như luôn có giá trị — nếu không ở việc xác định có tội hay không thì ít nhất ở việc quyết định hình phạt, vì đó là tình tiết giảm nhẹ tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại. Nhưng không nên trông cậy vào đó như một cách chắc chắn để tránh bị truy cứu.

5. Lừa đảo qua mạng thuộc tội nào

Câu trả lời phụ thuộc vào việc hành vi diễn ra ở đâu và dùng mạng để làm gì. Có hai tội có thể áp dụng.

Điều 174Điều 290
Vai trò của việc dùng mạngChỉ là tình tiết định khung, thuộc nhóm thủ đoạn xảo quyệtLà dấu hiệu định tội
Yêu cầu về thiệt hạiPhải từ 2 triệu đồng, hoặc thuộc trường hợp đặc biệtKhông yêu cầu thiệt hại là dấu hiệu bắt buộc
Môi trường thực hiệnCó thể một phần trên mạng, một phần ngoài mạngPhải diễn ra hoàn toàn trên môi trường điện tử
Quan hệ giữa hai điềuĐiều 290 chỉ áp dụng khi hành vi không thuộc Điều 173 và Điều 174

Các hành vi được liệt kê tại khoản 1 Điều 290 gồm: đánh cắp thông tin tài khoản, thẻ ngân hàng của người khác; làm, tàng trữ, mua bán, sử dụng, lưu hành thẻ ngân hàng giả; truy cập bất hợp pháp vào tài khoản của người khác; lừa đảo trong thương mại điện tử, thanh toán điện tử, kinh doanh tiền tệ, huy động vốn, kinh doanh đa cấp hoặc giao dịch chứng khoán qua mạng; thiết lập, cung cấp trái phép dịch vụ viễn thông, internet nhằm chiếm đoạt tài sản.

Trên thực tế, các hình thức phổ biến hiện nay — giả danh cơ quan nhà nước hoặc nhân viên ngân hàng, dựng trang bán hàng không có thật, dựng sàn đầu tư ảo — thường được xử lý theo Điều 174, vì có đủ dấu hiệu gian dối và người bị hại tự nguyện chuyển tiền. Điều 290 thường áp dụng cho nhóm hành vi kỹ thuật: chiếm quyền tài khoản, làm thẻ giả, truy cập bất hợp pháp.

Quan hệ giữa hai điều luật này được giới nghiên cứu xem là có mâu thuẫn, vì lừa đảo trong thương mại điện tử ở Điều 290 thực chất là một dạng đặc thù của Điều 174. Nếu cáo trạng xác định sai điều luật thì đó là nội dung cần nêu, vì khung hình phạt hai tội khác nhau.

6. Tố giác như thế nào và trong bao lâu

Nộp ở đâu. Cơ quan điều tra Công an cấp xã hoặc cấp tỉnh nơi xảy ra hành vi hoặc nơi người bị tố giác cư trú; cũng có thể nộp tại Viện kiểm sát. Vụ việc liên quan nhiều địa phương thì nên nộp tại nơi mình cư trú để thuận lợi theo dõi.

Hồ sơ nên có. Đây là phần quyết định việc tố giác có được thụ lý hay bị trả lại.

  • Đơn tố giác trình bày theo trình tự thời gian, nêu rõ ai, làm gì, khi nào, bằng cách nào, số tiền bao nhiêu.
  • Chứng từ chuyển tiền — sao kê ngân hàng, biên lai, ảnh màn hình giao dịch. Đây là chứng cứ quan trọng nhất.
  • Nội dung trao đổi — tin nhắn, cuộc gọi đã ghi âm, email, nội dung nhóm chat. Nên xuất ra bản in và giữ cả bản điện tử.
  • Hợp đồng, giấy tờ đã nhận, kể cả bản chụp.
  • Thông tin về người bị tố giác — họ tên, số điện thoại, số tài khoản, tài khoản mạng xã hội, địa chỉ nếu biết.
  • Danh sách những người bị hại khác nếu biết. Việc nhiều người cùng tố giác làm thay đổi đáng kể cách đánh giá vụ việc.

Thời hạn giải quyết. Theo Điều 147 Bộ luật Tố tụng hình sự, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025:

MốcThời hạn
Thời hạn cơ bản20 ngày kể từ ngày cơ quan có thẩm quyền nhận tố giác, tin báo
Gia hạn lần thứ nhấtVới vụ việc phức tạp hoặc phải xác minh ở nhiều nơi, Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng cơ quan giải quyết gia hạn, không quá 2 tháng kể từ ngày nhận
Gia hạn lần thứ haiPhải đề nghị Viện kiểm sát ít nhất 5 ngày trước khi hết hạn. Viện kiểm sát quyết định trong 3 ngày. Gia hạn không quá 2 tháng nữa
Tổng tối đa4 tháng

Người tố giác có quyền được thông báo kết quả. Quá thời hạn mà không nhận được thông báo thì có thể làm văn bản yêu cầu trả lời, khiếu nại, hoặc kiến nghị Viện kiểm sát cùng cấp kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm.

7. Khả năng thu hồi tài sản

Cần nói thẳng: khởi tố không đồng nghĩa với lấy lại được tiền. Đây là điều người bị hại thường không được nói rõ từ đầu.

Tài sản chỉ thu hồi được khi còn tồn tại và xác định được. Nếu tiền đã bị tiêu hết hoặc chuyển qua nhiều tài khoản trung gian, bản án buộc bồi thường vẫn được tuyên nhưng việc thi hành án phụ thuộc vào việc người phải thi hành án còn tài sản hay không.

Những việc làm tăng khả năng thu hồi:

  • Tố giác càng sớm càng tốt. Khoảng thời gian đầu là lúc tiền còn khả năng nằm trong tài khoản. Chậm vài tuần thường là chậm hẳn.
  • Cung cấp đủ số tài khoản nhận tiền ngay trong đơn, để cơ quan điều tra có cơ sở xác minh dòng tiền.
  • Nêu rõ tài sản của người bị tố giác nếu biết — nhà, đất, xe, cổ phần — vì liên quan đến việc kê biên tài sản để bảo đảm thi hành án.
  • Có yêu cầu bồi thường ngay trong hồ sơ vụ án hình sự, không chờ xử xong rồi mới khởi kiện dân sự riêng.
  • Tham gia phiên tòa với tư cách bị hại và trình bày yêu cầu bồi thường.

8. Bị tố giác lừa đảo thì nên làm gì

Phần này dành cho người ở phía bên kia — trong đó có nhiều người thực sự chỉ vi phạm hợp đồng.

  • Tập hợp toàn bộ chứng từ dòng tiền. Chứng minh tiền đã dùng đúng mục đích là lập luận mạnh nhất để phủ nhận ý định chiếm đoạt: sao kê ngân hàng, hóa đơn, hợp đồng với bên thứ ba, chứng từ nhập hàng, thi công.
  • Chứng minh có hoạt động thực tế. Hình ảnh công trình, biên bản giao nhận, hợp đồng với đối tác, giấy tờ về hàng hóa.
  • Giữ nguyên các trao đổi. Không xóa tin nhắn, không khóa tài khoản mạng xã hội. Việc xóa dấu vết bị xem là dấu hiệu bất lợi, và những trao đổi đó thường chứa nội dung có lợi cho mình.
  • Không cắt liên lạc. Việc bỏ đi, đổi số điện thoại, chuyển chỗ ở sau khi bị tố giác là một trong các yếu tố được dùng để chứng minh ý định chiếm đoạt.
  • Chủ động thương lượng và lập văn bản. Thỏa thuận trả nợ có thời hạn, có xác nhận của bên kia, là tài liệu có giá trị. Trả được một phần còn tốt hơn hứa trả toàn bộ mà không thực hiện.
  • Giải trình đúng ngay lần đầu. Thay đổi lời giải thích về cùng một giao dịch là điểm bất lợi khó khắc phục.
  • Có luật sư từ giai đoạn xác minh tố giác. Giai đoạn 20 ngày đến 4 tháng này là lúc quyết định có khởi tố hay không, và là lúc có hiệu quả cao nhất.

Cách chuẩn bị hồ sơ và tham gia các bước tố tụng có trong phần luật sư hình sự và tranh tụng tại Tòa án.

9. Quy định sắp thay đổi

Dự thảo Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi đang trình Quốc hội

Quốc hội khóa XVI đã thảo luận dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi và dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi tại Kỳ họp thứ 2, trong các ngày 19/10 và 27/10/2026, và dự kiến xem xét thông qua trong kỳ họp này. Tính đến thời điểm cập nhật bài viết, các dự thảo chưa được biểu quyết thông qua, nên những nội dung nêu ở trên vẫn là quy định có hiệu lực. Khi luật mới được công bố, cần đối chiếu lại số hiệu điều luật, ngưỡng giá trị tài sản và mức hình phạt.

Hai tình huống thường gặp được phân tích riêng: người bị hại trong vụ việc trên không gian mạng xem bài bị lừa đảo qua mạng: trình báo ở đâu, lấy lại tiền thế nào; khoản vay giữa người quen không được trả xem bài vay tiền không trả có bị đi tù không.

Một dạng tranh chấp đang phổ biến là lừa đảo hợp đồng kỳ nghỉ, tôi phân tích từ một vụ án cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Bị lừa bao nhiêu tiền thì công an mới nhận đơn?

Cơ quan có thẩm quyền phải tiếp nhận mọi tố giác về tội phạm, không phụ thuộc số tiền. Mốc 2 triệu đồng là ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 174, không phải điều kiện để được nhận đơn. Dưới 2 triệu vẫn có thể bị truy cứu nếu thuộc bốn trường hợp đã nêu ở mục 1.

Người vay tiền không trả có bị tội lừa đảo không?

Không, nếu khi vay các thông tin đều đúng sự thật và việc không trả được là do nguyên nhân khách quan. Đó là tranh chấp hợp đồng dân sự, giải quyết bằng khởi kiện tại Tòa án. Chỉ cấu thành tội lừa đảo khi có gian dối ngay từ khi vay — chẳng hạn dùng giấy tờ giả, nêu tài sản bảo đảm không thuộc về mình, dựng lý do vay không có thật. Nếu nhận tiền hợp pháp rồi sau đó mới có ý định chiếm đoạt, dùng tiền vào mục đích bất hợp pháp làm mất khả năng trả, thì có thể thuộc tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo Điều 175.

Trả lại tiền thì có được miễn truy cứu không?

Không chắc chắn. Việc tự nguyện hoàn trả là tình tiết giảm nhẹ về việc tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại, và trên thực tế thường có giá trị đáng kể, nhất là ở giai đoạn xác minh tố giác khi chưa khởi tố. Nhưng tội lừa đảo không thuộc nhóm tội chỉ khởi tố theo yêu cầu của bị hại, nên việc bị hại rút đơn hay nhận lại tiền không đương nhiên làm đình chỉ vụ án. Nếu hành vi đã đủ dấu hiệu cấu thành thì vẫn có thể bị truy cứu.

Lừa đảo qua mạng xã hội bị xử lý theo điều nào?

Thường theo Điều 174, vì có đủ dấu hiệu gian dối và người bị hại tự nguyện chuyển tiền. Việc dùng mạng khi đó là tình tiết định khung thuộc nhóm thủ đoạn xảo quyệt. Điều 290 áp dụng cho nhóm hành vi mang tính kỹ thuật thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử — chiếm quyền tài khoản, làm thẻ ngân hàng giả, truy cập bất hợp pháp vào tài khoản của người khác — và theo chính điều luật, chỉ áp dụng khi hành vi không thuộc Điều 173 và Điều 174.

Nhiều người cùng bị một người lừa thì nên tố giác riêng hay chung?

Nên nộp đơn riêng của từng người, nhưng nộp cùng lúc tại cùng một cơ quan và trong mỗi đơn nêu rõ có những người khác cũng bị tương tự, kèm danh sách. Lý do: giá trị tài sản của nhiều người bị hại trong cùng một ý định thường được cộng dồn để xác định khung hình phạt, nên việc nộp cùng lúc giúp cơ quan điều tra thấy ngay tính chất của vụ việc. Đơn riêng vẫn cần thiết để mỗi người giữ tư cách bị hại và quyền yêu cầu bồi thường riêng.

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự tội lừa đảo là bao lâu?

Thời hiệu tính theo loại tội, căn cứ mức cao nhất của khung hình phạt được áp dụng. Khoản 1 Điều 174 là tội ít nghiêm trọng, khoản 2 là tội nghiêm trọng, khoản 3 là tội rất nghiêm trọng, khoản 4 là tội đặc biệt nghiêm trọng. Phải xác định khung trước mới tính được thời hiệu, nên cần đối chiếu hồ sơ cụ thể.

Có khởi kiện dân sự thay vì tố giác hình sự được không?

Được, và trong nhiều trường hợp là con đường hợp lý hơn. Nếu bản chất vụ việc là tranh chấp hợp đồng, việc khởi kiện tại Tòa án cho kết quả nhanh hơn và trực tiếp hướng tới việc thu hồi tài sản. Nếu đã tố giác hình sự mà cơ quan điều tra ra quyết định không khởi tố vì xác định không có dấu hiệu tội phạm, thì quyết định đó không làm mất quyền khởi kiện dân sự. Hai con đường không loại trừ nhau, nhưng cần chọn đúng để không mất thời gian.

Không biết tên thật, địa chỉ của người lừa thì tố giác được không?

Được. Những thông tin có giá trị xác minh nhất lại thường là số tài khoản nhận tiền và số điện thoại, chứ không phải tên và địa chỉ. Cơ quan điều tra có thẩm quyền xác minh chủ tài khoản và chủ thuê bao. Nên cung cấp đầy đủ: số tài khoản, tên ngân hàng, tên người nhận như hiển thị khi chuyển tiền, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội, đường dẫn trang bán hàng, và toàn bộ nội dung trao đổi.

Giúp người khác nhận tiền chuyển vào tài khoản của mình có bị xử lý không?

Có thể, tùy nhận thức. Nếu biết rõ nguồn tiền do lừa đảo mà vẫn cho dùng tài khoản để nhận và chuyển tiếp, thì có thể bị xem là đồng phạm của tội lừa đảo, hoặc bị xử lý về tội khác liên quan đến việc che giấu, hợp pháp hóa nguồn tiền. Nếu không biết và bị lợi dụng, cần chứng minh được điều đó bằng nội dung trao đổi và hoàn cảnh cụ thể. Việc cho thuê, cho mượn hoặc bán tài khoản ngân hàng còn bị xử lý theo quy định riêng về hoạt động ngân hàng.

Nếu chưa rõ vụ việc của mình có cần luật sư hay không, anh chị có thể hỏi trước qua kênh luật sư tư vấn miễn phí tại TP.HCM và tham khảo bảng báo giá dịch vụ luật sư trước khi quyết định.

Bị lừa đảo hoặc bị tố giác lừa đảo

Gửi trước chứng từ chuyển tiền, nội dung trao đổi và hợp đồng nếu có, tôi xem và trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí. Với việc bị lừa, thời gian đầu là lúc còn khả năng thu hồi tài sản, nên nên liên hệ càng sớm càng tốt.

Luật sư Bùi Khắc Long

Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật trong lĩnh vực dân sự, hình sự, doanh nghiệp và tố tụng. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Nội dung mang tính tham khảo. Dự thảo Bộ luật Hình sự và dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi đang được Quốc hội xem xét và có thể làm thay đổi số hiệu điều luật, ngưỡng giá trị và mức hình phạt nêu trong bài. Mỗi vụ việc có chứng từ và diễn biến riêng; với vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ trước khi quyết định.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Người thân bị bắt, tạm giữ ở Vũng Tàu, Bà Rịa, Phú Mỹ: cơ quan nào đang giải quyết, thủ tục mời luật sư bào chữa, thời hạn tạm giữ và tòa xét xử sau khi khu vực thuộc TP.HCM.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm theo khoản 1 Điều 255 Bộ luật Hình sự, và có thể lên tới 20 năm hoặc tù chung thân khi có tình tiết tăng nặng. Nội dung giải thích từng khung hình phạt, hình phạt bổ sung, cách phân biệt với tội chứa chấp, tội sử dụng ma túy và nguyên tắc áp dụng với hành vi xảy ra trước ngày 01/7/2025.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Bị lừa đảo qua mạng: sáu việc cần làm ngay, nơi tiếp nhận trình báo, hồ sơ cần chuẩn bị, thời hạn công an giải quyết, khả năng lấy lại tiền trên thực tế và cách nhận diện dịch vụ lấy lại tiền giả mạo.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tội giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự: bốn dấu hiệu pháp lý, khung hình phạt và 16 tình tiết định khung, giết người chưa đạt, phân biệt với cố ý gây thương tích dẫn đến chết người, quy định cho người dưới 18 tuổi và trách nhiệm bồi thường.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Xóa án tích theo Bộ luật Hình sự: điều kiện đương nhiên xóa, bảng thời hạn theo từng mức án, vướng mắc về án phí và bồi thường, thủ tục xin phiếu lý lịch tư pháp từ 01/7/2026 và trường hợp phải có quyết định của Tòa án.