Tội giết người là hành vi cố ý tước đoạt tính mạng của người khác một cách trái pháp luật, quy định tại Điều 123 Bộ luật Hình sự. Khung cơ bản là phạt tù từ 07 năm đến 15 năm; có một trong mười sáu tình tiết định khung tăng nặng thì mức án là tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình. Bài này trình bày các khung hình phạt, trường hợp phạm tội chưa đạt, cách phân biệt với những tội danh gần giống, quy định riêng cho người dưới 18 tuổi và trách nhiệm bồi thường.
Tóm tắt nhanh
- Khoản 1 Điều 123: tù 12 đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.
- Khoản 2: tù 07 đến 15 năm.
- Chuẩn bị phạm tội: tù 01 đến 05 năm.
- Tuổi chịu trách nhiệm: từ đủ 14 tuổi.
- Tòa án xét xử sơ thẩm: Tòa án nhân dân cấp tỉnh với khoản 1; Tòa án nhân dân khu vực với khoản 2.
- Bồi thường tổn thất tinh thần: tối đa 253.000.000 đồng cho mỗi nạn nhân nếu không thỏa thuận được.
Tội giết người là gì: bốn dấu hiệu pháp lý
Hành vi
Dùng sức mạnh, hung khí, chất độc hoặc cách thức khác tác động lên cơ thể nhằm làm nạn nhân chết. Không hành động cũng có thể cấu thành tội phạm khi người đó có nghĩa vụ và có điều kiện ngăn cái chết.
Lỗi cố ý
Người phạm tội mong muốn nạn nhân chết, hoặc nhận thức rõ hành vi có thể làm chết người nhưng vẫn làm và để mặc hậu quả xảy ra.
Hậu quả
Nạn nhân chết thì tội phạm hoàn thành. Nạn nhân không chết do nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội thì vẫn bị xử về tội này ở giai đoạn chưa đạt.
Chủ thể
Người từ đủ 14 tuổi trở lên, có năng lực trách nhiệm hình sự (Điều 12 Bộ luật Hình sự).
Lỗi là dấu hiệu phân định. Cùng hậu quả chết người, nếu không có ý thức tước đoạt tính mạng thì tội danh có thể là cố ý gây thương tích dẫn đến chết người hoặc vô ý làm chết người, với mức án thấp hơn nhiều.
Khung hình phạt tội giết người theo Điều 123
| Khoản | Trường hợp | Hình phạt |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Có một trong 16 tình tiết từ điểm a đến điểm q | Tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình |
| Khoản 2 | Không thuộc khoản 1 | Tù từ 07 năm đến 15 năm |
| Khoản 3 | Chuẩn bị phạm tội | Tù từ 01 năm đến 05 năm |
| Khoản 4 | Hình phạt bổ sung | Có thể bị cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm |
Mười sáu tình tiết của khoản 1 có thể xếp thành bốn nhóm:
| Nhóm | Tình tiết định khung |
|---|---|
| Về nạn nhân | Giết 02 người trở lên (a); giết người dưới 16 tuổi (b); giết phụ nữ mà biết là có thai (c); giết người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân (d); giết ông, bà, cha, mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, cô giáo của mình (đ). |
| Gắn với tội phạm khác, mục đích, động cơ | Liền trước hoặc ngay sau đó lại thực hiện một tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng (e); để thực hiện hoặc che giấu tội phạm khác (g); để lấy bộ phận cơ thể của nạn nhân (h); thuê giết người hoặc giết người thuê (m); vì động cơ đê hèn (q). |
| Về cách thức | Thực hiện một cách man rợ (i); bằng cách lợi dụng nghề nghiệp (k); bằng phương pháp có khả năng làm chết nhiều người (l); có tính chất côn đồ (n); có tổ chức (o). |
| Về nhân thân | Tái phạm nguy hiểm (p). |
“Có tính chất côn đồ” là tình tiết gặp nhiều nhất trong thực tế: giết người vì cớ nhỏ nhặt, hung hãn, coi thường tính mạng người khác. Án lệ số 17/2018/AL áp dụng tình tiết này cho cả vụ có đồng phạm. Khoản 1 thuộc loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, khoản 2 thuộc loại rất nghiêm trọng; cách xếp loại xem bài phân loại tội phạm. Về hai hình phạt nặng nhất, xem tù chung thân là bao nhiêu năm và tử hình là gì.
Giết người chưa đạt và chuẩn bị giết người
Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì nguyên nhân ngoài ý muốn (Điều 15 Bộ luật Hình sự), ví dụ nạn nhân được cấp cứu kịp thời. Tội danh vẫn là giết người, nhưng mức án được giới hạn theo khoản 3 Điều 57.
| Giai đoạn | Mức hình phạt tối đa | Căn cứ |
|---|---|---|
| Chưa đạt, thuộc khoản 1 Điều 123 | Không quá 20 năm tù | Khoản 3 Điều 57: điều luật có hình phạt cao nhất là chung thân hoặc tử hình |
| Chưa đạt, thuộc khoản 2 Điều 123 | Không quá ba phần tư mức phạt tù của khung, tức 11 năm 03 tháng | Khoản 3 Điều 57 |
| Chuẩn bị phạm tội | Tù từ 01 năm đến 05 năm | Khoản 3 Điều 123, Điều 14 |
Hai án lệ thường được viện dẫn ở giai đoạn này. Án lệ số 47/2021/AL: bị cáo dùng hung khí nguy hiểm đâm vào vùng trọng yếu của cơ thể bị hại, bị hại không chết do được cứu chữa, thì bị cáo phải chịu trách nhiệm về tội giết người chứ không phải tội cố ý gây thương tích. Án lệ số 45/2021/AL về việc xác định bị cáo phạm tội giết người thuộc trường hợp phạm tội chưa đạt.
Phân biệt tội giết người với các tội gần giống
| Tội danh | Điểm khác | Hình phạt |
|---|---|---|
| Cố ý gây thương tích dẫn đến chết người (khoản 4 Điều 134) | Chỉ cố ý gây thương tích; cái chết nằm ngoài ý muốn. | Tù 07 đến 14 năm |
| Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (Điều 125) | Bị kích động do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối với mình hoặc người thân thích. | Tù 06 tháng đến 03 năm; với 02 người trở lên: 03 đến 07 năm |
| Giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội (Điều 126) | Có quyền phòng vệ nhưng chống trả quá mức cần thiết. | Cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc tù 03 tháng đến 02 năm; với 02 người trở lên: 02 đến 05 năm |
| Vô ý làm chết người (Điều 128) | Không cố ý; do cẩu thả hoặc quá tự tin. | Cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 01 đến 05 năm; làm chết 02 người trở lên: 03 đến 10 năm |
| Giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ (Điều 124) | Người mẹ, do tư tưởng lạc hậu hoặc hoàn cảnh khách quan đặc biệt, với con trong 07 ngày tuổi. | Giết con mới đẻ: tù 06 tháng đến 03 năm |
| Làm chết người trong khi thi hành công vụ (Điều 127) | Dùng vũ lực ngoài trường hợp pháp luật cho phép khi thi hành công vụ. | Tù 05 đến 10 năm; khung tăng nặng 08 đến 15 năm |
Chi tiết về tội cố ý gây thương tích có trong hai bài tội cố ý gây thương tích và gây thương tích bao nhiêu phần trăm thì đi tù. Án lệ số 01/2016/AL và Án lệ số 28/2019/AL là hai ví dụ về việc chuyển từ tội giết người sang tội danh nhẹ hơn: ở án lệ thứ nhất, người chủ mưu chỉ yêu cầu gây thương tích; án lệ thứ hai về giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Ngược lại, Án lệ số 30/2020/AL xác định hành vi cố ý điều khiển xe chèn lên bị hại sau khi gây tai nạn giao thông là giết người.
Góc nhìn luật sư
Trong hồ sơ, ranh giới giữa giết người và cố ý gây thương tích không nằm ở lời khai “tôi không muốn giết”. Cơ quan tố tụng suy ra ý thức của bị can từ dấu vết khách quan: loại hung khí, vị trí tấn công, số lần và lực tác động, lời nói trước đó, và việc bị can làm gì ngay sau khi gây án, bỏ đi hay đưa nạn nhân đi cấp cứu. Vì vậy, lời khai đầu tiên và biên bản khám nghiệm, giám định là những tài liệu tôi đọc kỹ nhất.
Người dưới 18 tuổi phạm tội giết người
Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người, kể cả ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội (Điều 12, khoản 3 Điều 14 Bộ luật Hình sự). Tuy vậy, người dưới 18 tuổi khi phạm tội không bị áp dụng hình phạt tử hình và tù chung thân.
| Độ tuổi khi phạm tội | Mức phạt tù cao nhất với tội giết người |
|---|---|
| Từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi | Không quá 18 năm tù |
| Từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi | Không quá 12 năm tù |
Hai mức trên theo Điều 119 Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15, có hiệu lực từ 01/01/2026. Xem thêm bài độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự.
Những yếu tố quyết định mức án cụ thể
- Khoản được áp dụngCó hay không tình tiết định khung của khoản 1 là điểm tranh luận đầu tiên, vì nó quyết định việc có đối diện mức chung thân, tử hình hay không.
- Giai đoạn phạm tộiHoàn thành, chưa đạt hay chuẩn bị; tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội thì được miễn trách nhiệm về tội định phạm.
- Vai trò trong vụ có đồng phạmNgười tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức chịu mức án khác nhau.
- Tình tiết giảm nhẹTự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo, bồi thường cho gia đình nạn nhân, nạn nhân có lỗi. Có từ hai tình tiết tại khoản 1 Điều 51 thì Tòa án có thể xử dưới mức thấp nhất của khung (Điều 54).
- Trường hợp không áp dụng tử hìnhNgười dưới 18 tuổi khi phạm tội, phụ nữ có thai, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người đủ 75 tuổi trở lên (Điều 40).
Cách Tòa án xem xét từng tình tiết được trình bày trong bài điều kiện áp dụng tình tiết giảm nhẹ.
Tố tụng: tạm giam, người bào chữa, Tòa án xét xử
| Vấn đề | Quy định |
|---|---|
| Cơ quan điều tra | Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh. |
| Người bào chữa | Bị can bị khởi tố theo khoản 1 Điều 123 mà không mời người bào chữa thì cơ quan tố tụng phải chỉ định (Điều 76 Bộ luật Tố tụng hình sự). Người dưới 18 tuổi cũng thuộc diện này. |
| Tòa án xét xử sơ thẩm | Tòa án nhân dân khu vực xét xử tội có mức cao nhất của khung đến 20 năm tù; phần còn lại thuộc Tòa án nhân dân cấp tỉnh (Điều 268). Khoản 1 Điều 123 vì thế do Tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử. |
| Thời hiệu truy cứu | 20 năm với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, 15 năm với tội phạm rất nghiêm trọng (Điều 27 Bộ luật Hình sự). |
Việc gia đình cần làm trong những ngày đầu được nêu trong bài người thân bị bắt, tạm giữ: gia đình cần làm gì.
Người thân của người phạm tội cần lưu ý: ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng nói chung không bị truy cứu về hành vi không tố giác tội phạm, nhưng ngoại lệ này không áp dụng với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng (khoản 2 Điều 19 Bộ luật Hình sự). Giúp người phạm tội lẩn trốn, tiêu hủy tang vật có thể cấu thành tội che giấu tội phạm.
Trách nhiệm bồi thường cho gia đình nạn nhân
Ngoài hình phạt, người phạm tội phải bồi thường thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm theo Điều 591 Bộ luật Dân sự. Phần dân sự được giải quyết ngay trong vụ án hình sự.
| Khoản bồi thường | Nội dung |
|---|---|
| Chi phí cứu chữa trước khi chết | Viện phí, thuốc, chi phí chăm sóc theo chứng từ. |
| Chi phí mai táng | Các khoản hợp lý theo thông lệ. |
| Tiền cấp dưỡng | Cho những người mà nạn nhân có nghĩa vụ cấp dưỡng, như con chưa thành niên, cha mẹ không có khả năng lao động. |
| Bù đắp tổn thất tinh thần | Cho người thân thuộc hàng thừa kế thứ nhất; do các bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì tối đa 100 lần mức lương cơ sở, tức 253.000.000 đồng theo mức lương cơ sở 2.530.000 đồng áp dụng từ 01/7/2026. |
Cách tính từng khoản xem bài bồi thường thiệt hại sức khỏe, tính mạng. Việc bồi thường sớm, tự nguyện là một tình tiết giảm nhẹ được ghi nhận tại điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự.
Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang được Quốc hội xem xét tại kỳ họp cuối năm 2026. Nội dung bài theo quy định có hiệu lực tại ngày biên soạn và sẽ được cập nhật khi luật mới được công bố.
Vụ án giết người có khung hình phạt cao, thời gian tạm giam dài và phụ thuộc nhiều vào kết luận giám định, nên việc có luật sư tham gia từ giai đoạn điều tra là cần thiết cho cả bị can và gia đình bị hại. Phạm vi công việc nêu tại trang luật sư hình sự.
Câu hỏi thường gặp về tội giết người
Tội giết người đi tù bao nhiêu năm?
Theo Điều 123 Bộ luật Hình sự, khung cơ bản là tù từ 07 năm đến 15 năm. Nếu có một trong 16 tình tiết định khung tăng nặng như giết 02 người trở lên, giết người dưới 16 tuổi, có tính chất côn đồ thì mức án là tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.
Giết người có bị tử hình không?
Tử hình chỉ có trong khung của khoản 1 Điều 123, tức khi có tình tiết định khung tăng nặng, và là mức cao nhất của khung đó. Hình phạt này không áp dụng với người dưới 18 tuổi khi phạm tội, phụ nữ có thai, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi và người đủ 75 tuổi trở lên.
Giết người chưa đạt bị phạt thế nào?
Vẫn bị xét xử về tội giết người. Theo khoản 3 Điều 57 Bộ luật Hình sự, nếu thuộc khoản 1 Điều 123 thì mức án không quá 20 năm tù; nếu thuộc khoản 2 thì không quá ba phần tư mức phạt tù của khung, tức không quá 11 năm 03 tháng.
Người dưới 18 tuổi giết người bị xử lý ra sao?
Người từ đủ 14 tuổi đã phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người, nhưng không bị áp dụng tù chung thân, tử hình. Theo Điều 119 Luật Tư pháp người chưa thành niên, mức phạt tù cao nhất là 18 năm với người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi và 12 năm với người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi.
Tự vệ làm chết người có phạm tội giết người không?
Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm. Nếu chống trả rõ ràng quá mức cần thiết thì có thể bị xử về tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng theo Điều 126, với mức án đến 02 năm tù, hoặc 02 đến 05 năm nếu làm chết 02 người trở lên.
Đánh nhau làm chết người là tội giết người hay cố ý gây thương tích?
Tùy vào ý thức của người gây án, được xác định qua hung khí, vị trí và mức độ tấn công. Dùng hung khí nguy hiểm tấn công vào vùng trọng yếu như đầu, ngực, bụng thường bị xác định là giết người. Chỉ nhằm gây thương tích mà nạn nhân chết ngoài ý muốn thì xử theo khoản 4 Điều 134, tù 07 đến 14 năm.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội, đã được sửa đổi, bổ sung (Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025 của Văn phòng Quốc hội): Điều 12, 14, 15, 19, 27, 40, 51, 54, 57, 123 đến 128, 134.
- Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội, đã được sửa đổi, bổ sung (Văn bản hợp nhất số 17/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026 của Văn phòng Quốc hội): Điều 76, 268.
- Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15 ngày 30/11/2024 của Quốc hội: Điều 119.
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: Điều 591.
- Nghị định số 161/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ về mức lương cơ sở, áp dụng từ 01/7/2026.
- Án lệ số 01/2016/AL, 17/2018/AL, 28/2019/AL, 30/2020/AL, 45/2021/AL, 47/2021/AL của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
Gia đình có người bị khởi tố về tội giết người, hoặc là người thân của bị hại?
Anh chị gọi hoặc nhắn Zalo, nêu ngày xảy ra sự việc, cơ quan đang thụ lý và giấy tờ đã nhận được. Tôi trao đổi về tội danh, khung hình phạt đang áp dụng, quyền của gia đình và những việc cần làm ngay.
Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh, số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có bào chữa và bảo vệ quyền lợi cho bị hại trong các vụ án hình sự. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định đang có hiệu lực. Văn bản pháp luật và tên đơn vị hành chính có thể thay đổi; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.
