Bị đánh gây thương tích, bị tai nạn do người khác gây ra, có người thân mất vì hành vi trái pháp luật của người khác: câu hỏi đầu tiên của gia đình thường là được bồi thường những khoản nào và bao nhiêu. Pháp luật không có bảng giá cố định; mỗi khoản phải được chứng minh, trừ khoản bù đắp tinh thần có mức tối đa tính theo lương cơ sở. Bài này liệt kê đủ các khoản được đòi, mức tối đa áp dụng năm 2026 và cách đòi ngay trong vụ án hình sự. Tôi là Luật sư Bùi Khắc Long, Công ty Luật TNHH Duy Minh, TP.HCM, từng công tác tại Viện kiểm sát.
Tóm tắt nhanh
- Sức khỏe bị xâm phạm: chi phí cứu chữa, thu nhập bị mất, chi phí người chăm sóc, cộng bù đắp tinh thần tối đa 50 lần lương cơ sở (Điều 590 Bộ luật Dân sự).
- Tính mạng bị xâm phạm: chi phí cứu chữa trước khi chết, mai táng, tiền cấp dưỡng cho người mà nạn nhân có nghĩa vụ nuôi, cộng bù đắp tinh thần tối đa 100 lần (Điều 591).
- Lương cơ sở từ 01/7/2026 là 2.530.000 đồng (Nghị định số 161/2026/NĐ-CP), nên mức tinh thần tối đa là 126.500.000 đồng và 253.000.000 đồng.
- Bị hại có thể yêu cầu bồi thường ngay trong vụ án hình sự (Điều 30 Bộ luật Tố tụng hình sự).
1. Khi sức khỏe bị xâm phạm
Theo khoản 1 Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015, thiệt hại gồm:
- Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút: viện phí, thuốc, đi lại khám chữa, dụng cụ hỗ trợ.
- Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút. Thu nhập không ổn định, không xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại (điểm b).
- Chi phí hợp lý và thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần người thường xuyên chăm sóc thì gồm cả chi phí chăm sóc đó.
- Thiệt hại khác do luật quy định.
Ngoài ra là khoản bù đắp tổn thất về tinh thần (khoản 2 Điều 590).
2. Khi tính mạng bị xâm phạm
Theo Điều 591 Bộ luật Dân sự, gia đình nạn nhân được bồi thường:
- Các khoản thiệt hại về sức khỏe trong thời gian cứu chữa trước khi chết, theo Điều 590.
- Chi phí hợp lý cho việc mai táng.
- Tiền cấp dưỡng cho những người mà nạn nhân có nghĩa vụ nuôi dưỡng, như con chưa thành niên, cha mẹ già không có khả năng lao động.
- Thiệt hại khác do luật quy định, và khoản bù đắp tổn thất tinh thần cho những người thân thích của nạn nhân.
3. Mức bù đắp tinh thần tối đa năm 2026
Khoản tinh thần do các bên thỏa thuận; không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định nhưng không vượt mức tối đa tính theo lương cơ sở. Từ ngày 01/7/2026, lương cơ sở là 2.530.000 đồng/tháng (Nghị định số 161/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ).
| Bị xâm phạm | Mức tối đa | Tương đương năm 2026 |
|---|---|---|
| Sức khỏe (Điều 590) | 50 lần lương cơ sở | 126.500.000 đồng |
| Tính mạng (Điều 591) | 100 lần lương cơ sở | 253.000.000 đồng |
| Danh dự, nhân phẩm, uy tín (Điều 592) | 10 lần lương cơ sở | 25.300.000 đồng |
Đây là mức trần của riêng khoản tinh thần, không phải tổng tiền bồi thường. Các khoản vật chất như viện phí, thu nhập bị mất, cấp dưỡng không bị giới hạn bởi mức này mà tính theo thiệt hại thực tế được chứng minh.
4. Ví dụ cách tính
Anh A bị đánh gãy tay, nằm viện 20 ngày, nghỉ việc thêm 40 ngày. Chứng từ cho thấy viện phí, thuốc 32.000.000 đồng; thu nhập bình quân 500.000 đồng/ngày; vợ anh A nghỉ việc chăm sóc 20 ngày với thu nhập 300.000 đồng/ngày.
| Khoản | Cách tính | Số tiền |
|---|---|---|
| Chi phí cứu chữa | Theo hóa đơn, chứng từ | 32.000.000 đồng |
| Thu nhập bị mất | 60 ngày × 500.000 đồng | 30.000.000 đồng |
| Thu nhập của người chăm sóc | 20 ngày × 300.000 đồng | 6.000.000 đồng |
| Bù đắp tinh thần | Thỏa thuận, tối đa 126.500.000 đồng | Tùy mức độ thương tích |
Con số thực tế phụ thuộc vào chứng từ và đánh giá của Tòa án; ví dụ chỉ để hình dung cách cộng các khoản.
5. Đòi bồi thường trong vụ án hình sự
Nếu hành vi gây thiệt hại bị khởi tố, phần bồi thường được giải quyết cùng vụ án hình sự; chỉ tách ra giải quyết riêng khi chưa có điều kiện chứng minh và không ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án (Điều 30 Bộ luật Tố tụng hình sự). Bị hại có quyền đề nghị mức bồi thường và biện pháp bảo đảm bồi thường (điểm g khoản 2 Điều 62). Người gây thiệt hại tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự (điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự), nên việc thương lượng bồi thường thường diễn ra ngay từ giai đoạn điều tra.
Với tội cố ý gây thương tích theo khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự, vụ án chỉ được khởi tố theo yêu cầu của bị hại; nếu bị hại rút yêu cầu thì vụ án phải đình chỉ và không được yêu cầu lại, trừ trường hợp rút do bị ép buộc, cưỡng bức (Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự). Vì vậy chỉ nên rút yêu cầu sau khi đã nhận đủ tiền bồi thường theo văn bản thỏa thuận. Các quyền khác của bị hại xem bài luật sư bảo vệ cho người bị hại.
6. Chứng cứ cần giữ
- Giấy ra viện, bệnh án, kết luận giám định thương tích.
- Hóa đơn viện phí, thuốc, chi phí đi lại; giữ bản gốc.
- Hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê tài khoản chứng minh thu nhập; người làm tự do thì giữ chứng từ thu nhập các tháng trước.
- Giấy tờ chứng minh người phụ thuộc, nếu yêu cầu cấp dưỡng sau khi nạn nhân chết.
Gia đình bị hại cần người đại diện làm việc với cơ quan điều tra, đề nghị mức bồi thường và theo dõi việc thi hành có thể xem trang luật sư hình sự tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
Bị đánh gây thương tích được bồi thường tinh thần tối đa bao nhiêu?
Không quá 50 lần mức lương cơ sở nếu không thỏa thuận được (khoản 2 Điều 590 Bộ luật Dân sự). Với lương cơ sở 2.530.000 đồng từ 01/7/2026, mức tối đa là 126.500.000 đồng.
Người làm nghề tự do, không có bảng lương thì tính thu nhập bị mất thế nào?
Thu nhập không ổn định, không xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại (điểm b khoản 1 Điều 590 Bộ luật Dân sự). Nên giữ mọi chứng từ thu nhập trước đó để chứng minh.
Có phải chờ vụ án hình sự xong mới đòi bồi thường không?
Không. Bồi thường được giải quyết cùng vụ án hình sự; bị hại đề nghị mức bồi thường ngay trong quá trình giải quyết vụ án (Điều 30, điểm g khoản 2 Điều 62 Bộ luật Tố tụng hình sự).
Rút đơn yêu cầu khởi tố rồi có kiện lại được không?
Với vụ án khởi tố theo yêu cầu của bị hại, đã rút yêu cầu thì không được yêu cầu lại, trừ trường hợp rút do bị ép buộc, cưỡng bức (khoản 3 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự).
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: Điều 590, Điều 591, Điều 592.
- Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13, đã được sửa đổi, bổ sung (Văn bản hợp nhất số 17/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026): Điều 30, Điều 62, Điều 155.
- Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, đã được sửa đổi, bổ sung: điểm b khoản 1 Điều 51, Điều 134.
- Nghị định số 161/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ quy định mức lương cơ sở (hiệu lực từ 01/7/2026).
Cần tính và đòi đủ khoản bồi thường cho người thân?
Gửi tôi giấy ra viện, chứng từ chi phí và tình trạng vụ việc. Tôi tính các khoản có thể yêu cầu, soạn văn bản đề nghị và báo phí trước.
Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm hành nghề, trong đó có đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và tố tụng. Biên soạn và cập nhật ngày 08/11/2026.
Nội dung mang tính tham khảo, cập nhật đến ngày 08/11/2026. Văn bản pháp luật và tên đơn vị hành chính có thể thay đổi; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.
