Quy định này đang được đề xuất sửa – cập nhật ngày 29/10/2026
Ngày 28/10/2026, Quốc hội khóa XVI đã thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của bốn luật thuộc lĩnh vực Công Thương, trong đó có Luật Thương mại. Một nội dung được đề xuất là bãi bỏ Chương VII Luật Thương mại năm 2005 (các điều từ 292 đến 316) – chính là chương chứa trần 8% nói trong bài này. Dự án luật chưa được thông qua và dự kiến được xem xét, thông qua vào cuối kỳ họp. Trước khi đưa điều khoản phạt vào hợp đồng sắp ký, anh chị nên kiểm tra lại quy định tại thời điểm ký hoặc gọi 0931 222 515.
Trong gần như mọi hợp đồng thương mại tôi nhận rà soát, điều khoản phạt vi phạm là chỗ hai bên viết nhanh nhất và sai nhiều nhất. Có hợp đồng ghi phạt 30% giá trị hợp đồng, có hợp đồng ghi phạt 8% nhưng tính nhầm gốc, có hợp đồng ghi phạt mà quên quyền đòi bồi thường thiệt hại. Bài này nói rõ trần 8% nằm ở đâu, tính trên cái gì, và khi nào thì không bị trần.
Trần 8% nằm ở đâu
Điều 301 Luật Thương mại năm 2005 quy định mức phạt đối với vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, hoặc tổng mức phạt đối với nhiều vi phạm, do các bên thỏa thuận “nhưng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm”, trừ trường hợp quy định tại Điều 266 của luật này.
Hai điều kiện để áp dụng chế tài phạt: hợp đồng phải có thỏa thuận về phạt vi phạm, và quan hệ đó phải là hợp đồng thương mại thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Thương mại. Không có thỏa thuận trong hợp đồng thì không phạt được, dù bên kia vi phạm rõ ràng.
8% của cái gì – chỗ nhầm nhiều nhất
Trần 8% tính trên giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, không phải 8% giá trị toàn bộ hợp đồng. Đây là khác biệt rất lớn về tiền.
Ví dụ: hợp đồng mua bán 10 tỷ đồng, giao làm 5 đợt, bên bán chỉ vi phạm đợt giao hàng trị giá 1 tỷ. Phần nghĩa vụ bị vi phạm là 1 tỷ, nên mức phạt tối đa là 80 triệu đồng, không phải 800 triệu. Rất nhiều bên soạn hợp đồng hiểu ngược và đưa ra yêu cầu không được chấp nhận khi ra Tòa.
Nếu các bên thỏa thuận vượt quá 8%, phần vượt không được công nhận; thực tiễn xét xử thường ấn định lại ở mức tối đa 8%.
Phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại là hai thứ khác nhau
Phạt vi phạm áp dụng khi có thỏa thuận, không cần chứng minh thiệt hại. Bồi thường thiệt hại thì phải chứng minh có thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả với hành vi vi phạm. Trong hợp đồng nên ghi rõ bên bị vi phạm được áp dụng đồng thời cả hai chế tài, nếu không sẽ phát sinh tranh cãi khi xảy ra sự việc.
Khi nào không bị trần 8%
Trần 8% là quy định của Luật Thương mại, chỉ áp dụng cho hợp đồng thương mại. Với hợp đồng dân sự thuần tuý, khoản 2 Điều 418 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định “Mức phạt vi phạm do các bên thỏa thuận, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác” – nghĩa là Bộ luật Dân sự không tự đặt mức trần.
Một số lĩnh vực có trần riêng:
- Khoản 2 Điều 146 Luật Xây dựng năm 2014: mức phạt không vượt quá 12% giá trị phần hợp đồng bị vi phạm, đối với công trình sử dụng vốn nhà nước.
- Khoản 1 Điều 266 Luật Thương mại năm 2005: trường hợp liên quan đến dịch vụ giám định, giới hạn ở mười lần thù lao dịch vụ giám định.
Vì vậy, việc đầu tiên khi soạn điều khoản phạt là xác định hợp đồng của mình chịu sự điều chỉnh của luật nào. Gọi tên sai loại hợp đồng là nguyên nhân phổ biến khiến điều khoản phạt bị vô hiệu một phần.
Soạn điều khoản phạt thế nào cho chắc
- Ghi rõ hành vi nào bị phạt: chậm giao hàng, chậm thanh toán, giao không đúng chất lượng – mỗi hành vi một mức.
- Ghi rõ gốc tính phạt là giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm, kèm cách xác định phần đó.
- Ghi rõ được áp dụng đồng thời phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại.
- Ghi rõ cơ quan giải quyết tranh chấp: Trọng tài thương mại hay Tòa án. Từ ngày 01/7/2025, nếu chọn Tòa án thì cấp sơ thẩm là Tòa án nhân dân khu vực.
- Không copy điều khoản phạt từ hợp đồng mẫu của loại giao dịch khác.
Căn cứ pháp lý
- Luật Thương mại số 36/2005/QH11 ngày 14/6/2005 của Quốc hội, hiệu lực từ 01/01/2006 – Điều 301 về mức phạt vi phạm; khoản 1 Điều 266 về dịch vụ giám định.
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội – khoản 2 Điều 418 về thỏa thuận phạt vi phạm.
- Luật Xây dựng năm 2014 – khoản 2 Điều 146 về mức phạt trong hợp đồng xây dựng sử dụng vốn nhà nước.
- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của bốn luật thuộc lĩnh vực Công Thương: Quốc hội khóa XVI thảo luận ngày 28/10/2026, dự kiến thông qua cuối kỳ họp thứ 2; đề xuất bãi bỏ Chương VII Luật Thương mại năm 2005.
Nội dung trên mang tính tham khảo chung, không thay thế ý kiến tư vấn cho một vụ việc cụ thể. Cần rà soát hợp đồng trước khi ký, liên hệ 0931 222 515 hoặc xem trang dịch vụ luật sư doanh nghiệp.
