Ở An Phú, Thủ Thiêm và các khu văn phòng của TP.HCM, nhiều tranh chấp thuê nhà không đến từ giá thuê mà từ những điều hợp đồng bỏ trống: tiền cọc trả lại khi nào, báo trước bao lâu nếu muốn dọn đi, ai sửa chữa, trả mặt bằng trong tình trạng nào. Bài này nêu luật áp dụng cho hợp đồng thuê nhà ở và thuê văn phòng, những việc cần kiểm tra trước khi ký, 10 điều khoản nên có, việc công chứng, thuế và cách xử lý khi một bên chấm dứt trước hạn.
Tóm tắt nhanh
- Thuê nhà ở áp dụng Luật Nhà ở năm 2023 và Bộ luật Dân sự; thuê văn phòng, sàn thương mại của doanh nghiệp kinh doanh bất động sản áp dụng thêm Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023.
- Hợp đồng thuê nhà, văn phòng không bắt buộc công chứng, chứng thực (khoản 2 Điều 164 Luật Nhà ở năm 2023; khoản 5 Điều 44 Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023 chỉ bắt buộc với mua bán, thuê mua giữa cá nhân).
- Căn hộ chung cư để ở không được dùng làm văn phòng, trụ sở công ty (điểm c khoản 8 Điều 3 Luật Nhà ở năm 2023).
- Muốn đơn phương chấm dứt hợp đồng thuê nhà ở phải báo trước ít nhất 30 ngày nếu không có thỏa thuận khác (khoản 4 Điều 172 Luật Nhà ở năm 2023).
- Chủ nhà bán nhà đang cho thuê thì bên thuê nhà ở được tiếp tục thuê đến hết hạn hợp đồng (khoản 2 Điều 173 Luật Nhà ở năm 2023).

1. Luật nào áp dụng cho hợp đồng thuê nhà, thuê văn phòng?
| Loại thuê | Luật áp dụng chính | Điểm cần nhớ |
|---|---|---|
| Thuê nhà ở, căn hộ để ở | Luật Nhà ở năm 2023; Bộ luật Dân sự năm 2015 (Điều 472 đến Điều 482) | Luật Nhà ở quy định riêng các trường hợp được đơn phương chấm dứt và quyền tiếp tục thuê |
| Thuê văn phòng, sàn thương mại, nhà phố của doanh nghiệp kinh doanh bất động sản | Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023; Bộ luật Dân sự năm 2015 | Hợp đồng phải có các nội dung tối thiểu, trong đó có quyền, nghĩa vụ các bên, các trường hợp chấm dứt và cách xử lý (Điều 46) |
| Thuê mặt bằng của cá nhân để kinh doanh | Bộ luật Dân sự năm 2015 | Các bên tự thỏa thuận phần lớn nội dung, nên hợp đồng càng phải chi tiết |
Khi luật không quy định hoặc các bên không thỏa thuận, Bộ luật Dân sự là nền chung: bên cho thuê phải giao tài sản đúng thỏa thuận và bảo đảm giá trị sử dụng, bên thuê trả tiền đúng hạn, sử dụng đúng công dụng và trả lại tài sản trong tình trạng như khi nhận, trừ hao mòn tự nhiên (Điều 476 đến Điều 482).
2. Kiểm tra gì trước khi ký hợp đồng thuê nhà, văn phòng
- Người ký có quyền cho thuê khôngĐối chiếu giấy chứng nhận bản gốc. Nhà đồng sở hữu hoặc tài sản chung vợ chồng nên có chữ ký hoặc văn bản đồng ý của các đồng sở hữu. Bên cho thuê là công ty thì người ký phải là người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền.
- Mục đích sử dụng có phù hợp khôngCăn hộ chung cư để ở không được dùng làm văn phòng, trụ sở công ty (điểm c khoản 8 Điều 3 Luật Nhà ở năm 2023); vi phạm có thể bị xử phạt và buộc sử dụng lại để ở. Căn hộ có chức năng văn phòng theo dự án được duyệt thì khác. Với nhà phố, shophouse, hỏi rõ được kinh doanh ngành gì và điều kiện phòng cháy, chữa cháy.
- Nhà có đang thế chấp khôngBên thế chấp được cho thuê tài sản thế chấp nhưng phải báo cho bên thuê biết tài sản đang thế chấp và báo cho bên nhận thế chấp (khoản 6 Điều 321 Bộ luật Dân sự). Hỏi thẳng và ghi vào hợp đồng.
- Có dùng địa chỉ để đăng ký trụ sở được khôngDoanh nghiệp, hộ kinh doanh định đăng ký trụ sở tại địa chỉ thuê cần bên cho thuê cung cấp giấy tờ nhà và đồng ý bằng văn bản; nên ghi nghĩa vụ này vào hợp đồng.
3. 10 điều khoản nên có trong hợp đồng thuê nhà, văn phòng
| Điều khoản | Nên ghi gì |
|---|---|
| 1. Các bên | Tên, giấy tờ, địa chỉ; người ký và căn cứ thẩm quyền (giấy ủy quyền, điều lệ) |
| 2. Tài sản thuê | Địa chỉ, diện tích và cách tính diện tích, trang thiết bị, chỗ đậu xe, phần dùng chung |
| 3. Mục đích sử dụng | Để ở, làm văn phòng hay kinh doanh ngành gì; quyền đăng ký trụ sở, treo biển hiệu |
| 4. Thời hạn, gia hạn | Ngày bắt đầu tính tiền, thời hạn thuê, thời gian báo gia hạn, quyền ưu tiên gia hạn |
| 5. Giá thuê, phí, thuế | Giá bằng đồng Việt Nam; phí quản lý, điện nước; mức và chu kỳ điều chỉnh giá; giá đã gồm thuế hay chưa, ai kê khai |
| 6. Tiền cọc | Số tiền, trường hợp bị khấu trừ hoặc mất cọc, thời hạn trả lại sau khi bàn giao |
| 7. Bàn giao, cải tạo | Hiện trạng khi nhận (kèm ảnh); thời gian cải tạo có tính tiền thuê không; phần cải tạo xử lý thế nào khi trả |
| 8. Sửa chữa, bảo trì | Hư hỏng nào bên cho thuê sửa, hư hỏng nào bên thuê sửa, thời hạn sửa |
| 9. Cho thuê lại, chuyển nhượng | Có được cho thuê lại, chia sẻ mặt bằng hay chuyển hợp đồng cho người khác không; cần đồng ý bằng văn bản |
| 10. Chấm dứt, trả mặt bằng | Trường hợp được chấm dứt, thời gian báo trước, tiền phạt, tình trạng khi trả lại, xử lý tài sản để lại |
Hai điều khoản hay gây tranh chấp nhất là điều chỉnh giá và cải tạo. Hợp đồng nên ghi mức tăng cụ thể (ví dụ tỷ lệ phần trăm mỗi năm) thay vì “theo giá thị trường”; với văn phòng, nên ghi rõ phần cải tạo nào bên thuê được để lại, phần nào phải tháo dỡ và ai chịu chi phí. Bên thuê chỉ được cho thuê lại khi bên cho thuê đồng ý (Điều 475 Bộ luật Dân sự).
4. Hợp đồng thuê nhà có phải công chứng? Thuế do ai nộp?
Hợp đồng thuê nhà ở không bắt buộc công chứng, chứng thực, trừ khi các bên muốn; thời điểm có hiệu lực do các bên thỏa thuận, không thỏa thuận thì là thời điểm ký (khoản 2 Điều 164 Luật Nhà ở năm 2023). Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023 chỉ bắt buộc công chứng, chứng thực hợp đồng mua bán, thuê mua nhà, công trình xây dựng khi các bên đều là cá nhân (khoản 5 Điều 44); hợp đồng thuê không thuộc diện này. Công chứng vẫn có ích khi hợp đồng dài hạn, giá trị lớn hoặc bên thuê là người nước ngoài cần giấy tờ chắc chắn để làm thủ tục cư trú.
Về thuế, cá nhân cho thuê nhà có nghĩa vụ kê khai, nộp thuế từ tiền cho thuê theo pháp luật thuế. Hợp đồng nên ghi giá thuê đã gồm hay chưa gồm thuế, bên nào kê khai và nộp (pháp luật cho phép tổ chức thuê khai thuế thay cá nhân cho thuê khi hợp đồng có thỏa thuận), và chứng từ bên cho thuê phải cung cấp. Doanh nghiệp thuê văn phòng cần hóa đơn hoặc chứng từ hợp lệ để tính chi phí.
5. Chấm dứt trước hạn, tiền cọc và phạt vi phạm
Với nhà ở. Trong thời hạn thuê, bên cho thuê không được đơn phương chấm dứt hợp đồng và lấy lại nhà, trừ các trường hợp tại khoản 2 Điều 172 Luật Nhà ở năm 2023, như bên thuê không trả đủ tiền thuê từ 03 tháng trở lên mà không có lý do chính đáng, sử dụng nhà sai mục đích đã thỏa thuận, tự ý đục phá, cơi nới, cải tạo, cho thuê lại khi chưa được đồng ý, hoặc gây mất trật tự đã bị lập biên bản đến lần thứ ba mà không khắc phục.
Bên thuê được đơn phương chấm dứt khi bên cho thuê không sửa chữa hư hỏng nặng, tăng giá bất hợp lý hoặc tăng giá mà không báo trước theo thỏa thuận (khoản 3 Điều 172). Bên chấm dứt phải báo trước ít nhất 30 ngày, trừ khi có thỏa thuận khác; vi phạm mà gây thiệt hại thì phải bồi thường (khoản 4 Điều 172).
Với văn phòng, mặt bằng. Quyền chấm dứt chủ yếu theo hợp đồng. Nếu hợp đồng không thỏa thuận khác, bên cho thuê được đơn phương chấm dứt khi bên thuê không trả tiền thuê trong ba kỳ liên tiếp (khoản 3 Điều 481 Bộ luật Dân sự). Bên đơn phương chấm dứt phải báo ngay cho bên kia; bên có lỗi làm hợp đồng bị chấm dứt phải bồi thường (Điều 428 Bộ luật Dân sự).
Tiền cọc. Theo Điều 328 Bộ luật Dân sự, nếu bên đặt cọc từ chối giao kết, thực hiện hợp đồng thì mất cọc; nếu bên nhận cọc từ chối thì phải trả lại cọc và một khoản tiền tương đương, trừ khi có thỏa thuận khác. Tiền cọc trong hợp đồng thuê thường dùng để bảo đảm thực hiện hợp đồng, nên cần ghi rõ trường hợp nào mất cọc (dọn đi trước hạn không báo trước, nợ tiền thuê, làm hư hỏng) và hạn trả cọc sau khi bàn giao.
Phạt vi phạm. Mức phạt do các bên thỏa thuận (Điều 418 Bộ luật Dân sự). Nếu hai bên đều là thương nhân và việc thuê được xác định là hoạt động thương mại, mức phạt có thể bị giới hạn ở 8% giá trị phần nghĩa vụ vi phạm theo Điều 301 Luật Thương mại năm 2005; cách áp dụng điểm này trong xét xử chưa thống nhất, vì vậy hợp đồng nên có thêm điều khoản bồi thường thiệt hại thực tế.
6. Chủ nhà bán hoặc thế chấp nhà đang cho thuê
Với nhà ở, khi chủ sở hữu chuyển quyền sở hữu nhà đang cho thuê mà thời hạn thuê vẫn còn, bên thuê được tiếp tục thuê đến hết hạn hợp đồng và chủ sở hữu mới phải tiếp tục thực hiện hợp đồng đã ký, trừ khi các bên có thỏa thuận khác (khoản 2 Điều 173 Luật Nhà ở năm 2023). Khi chủ sở hữu chết mà hợp đồng còn hạn, bên thuê cũng được tiếp tục thuê (khoản 1 Điều 173).
Với văn phòng, mặt bằng, hợp đồng nên có điều khoản: nếu bên cho thuê chuyển nhượng tài sản, bên nhận chuyển nhượng phải kế thừa hợp đồng thuê, và bên cho thuê phải thông báo trước cho bên thuê. Nếu nhà đang thế chấp, rủi ro là ngân hàng xử lý tài sản khi chủ nhà không trả nợ; bên thuê nên yêu cầu ghi rõ việc thế chấp và quyền được bồi thường nếu phải dọn đi trước hạn vì lý do này.
7. Tranh chấp hợp đồng thuê nhà, văn phòng nộp ở đâu?
Tranh chấp hợp đồng thuê thường do tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở giải quyết; các bên có thể thỏa thuận bằng văn bản chọn tòa án nơi nguyên đơn cư trú, làm việc. Nếu tranh chấp liên quan trực tiếp đến quyền đối với nhà, đất thì chỉ tòa án nơi có bất động sản giải quyết (Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự). Doanh nghiệp thuê văn phòng của doanh nghiệp có thể thỏa thuận giải quyết bằng trọng tài thương mại nếu điều khoản trọng tài được lập hợp lệ.
Bị đơn ở hoặc nhà thuê nằm tại phường An Khánh, Bình Trưng (Thảo Điền, An Phú, Thủ Thiêm cũ) thì thuộc Tòa án nhân dân khu vực 2 – TP.HCM; xem Tòa án nhân dân khu vực 2 TP.HCM và danh bạ 19 Tòa án nhân dân khu vực TP.HCM. Doanh nghiệp cần rà hợp đồng thuê, hợp đồng song ngữ hoặc tư vấn thường xuyên, xem luật sư doanh nghiệp, hợp đồng song ngữ Việt – Trung; người nước ngoài thuê căn hộ xem bài người nước ngoài mua, thuê căn hộ tại TP.HCM.
Đọc thêm: bên thuê là người nước ngoài hoặc doanh nghiệp có vốn nước ngoài xem trang luật sư cho người nước ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng thuê nhà có cần công chứng không?
Không bắt buộc. Hợp đồng thuê nhà ở không phải công chứng, chứng thực, trừ khi các bên muốn (khoản 2 Điều 164 Luật Nhà ở năm 2023); Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023 chỉ bắt buộc với hợp đồng mua bán, thuê mua giữa cá nhân.
Có được dùng căn hộ chung cư làm văn phòng công ty không?
Không, nếu là căn hộ để ở. Luật Nhà ở năm 2023 cấm sử dụng căn hộ chung cư vào mục đích không phải để ở (điểm c khoản 8 Điều 3). Căn hộ có chức năng văn phòng theo dự án được duyệt thì được dùng đúng chức năng đó.
Chủ nhà bán nhà thì hợp đồng thuê còn hiệu lực không?
Với nhà ở, bên thuê được tiếp tục thuê đến hết hạn và chủ mới phải tiếp tục thực hiện hợp đồng, trừ khi có thỏa thuận khác (khoản 2 Điều 173 Luật Nhà ở năm 2023). Với văn phòng, mặt bằng, nên ghi điều khoản buộc bên nhận chuyển nhượng kế thừa hợp đồng.
Muốn trả nhà trước hạn phải báo trước bao lâu?
Với nhà ở, ít nhất 30 ngày nếu hợp đồng không thỏa thuận khác (khoản 4 Điều 172 Luật Nhà ở năm 2023). Bên tự ý chấm dứt khi không thuộc trường hợp luật cho phép có thể mất cọc, chịu phạt và bồi thường theo hợp đồng.
Bên thuê không trả tiền bao lâu thì chủ nhà được chấm dứt hợp đồng?
Với nhà ở, khi bên thuê không trả đủ tiền thuê từ 03 tháng trở lên mà không có lý do chính đáng (điểm b khoản 2 Điều 172 Luật Nhà ở năm 2023). Với tài sản thuê khác, khi không trả tiền thuê ba kỳ liên tiếp, trừ khi có thỏa thuận khác (khoản 3 Điều 481 Bộ luật Dân sự).
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội, khoản 6 Điều 321, Điều 328, Điều 418, Điều 428, Điều 472 đến Điều 482.
- Luật Nhà ở số 27/2023/QH15 ngày 27/11/2023 của Quốc hội (hiệu lực từ 01/8/2024), điểm c khoản 8 Điều 3, khoản 2 Điều 164, Điều 172, Điều 173.
- Luật Kinh doanh bất động sản số 29/2023/QH15 ngày 28/11/2023 của Quốc hội (hiệu lực từ 01/8/2024), khoản 5 Điều 44, Điều 46.
- Luật Thương mại số 36/2005/QH11 ngày 14/6/2005 của Quốc hội, Điều 301.
- Pháp lệnh Ngoại hối số 28/2005/PL-UBTVQH11 ngày 13/12/2005 (đã sửa đổi, bổ sung), Điều 22; Thông tư số 32/2013/TT-NHNN ngày 26/12/2013 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
- Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 (đã sửa đổi, bổ sung), Điều 39.
Sắp ký hợp đồng thuê nhà, văn phòng?
Gửi bản nháp hợp đồng qua Zalo hoặc email lslong@luatduyminh.vn; Luật sư rà điều khoản giá, cọc, chấm dứt, cải tạo và đề xuất sửa trước khi anh chị ký. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, gần An Phú, Thủ Thiêm.

Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có hợp đồng, đất đai, nhà ở và tố tụng dân sự. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo; với vụ việc cụ thể cần đối chiếu hợp đồng và văn bản pháp luật đang có hiệu lực.






