Doanh nghiệp Việt Nam làm ăn với đối tác Trung Quốc thường ký hợp đồng hai thứ tiếng (越中双语合同). Tranh chấp tôi gặp nhiều lần không bắt đầu từ hàng hóa hay tiền, mà từ một từ được dịch khác nhau giữa hai bản: thời hạn “工作日” (ngày làm việc) bên bản tiếng Việt lại ghi là “ngày”.
Chọn ngôn ngữ ưu tiên thế nào
Ưu tiên bản tiếng Việt (以越南文本为准)
Phù hợp khi hợp đồng thực hiện tại Việt Nam, tranh chấp dự kiến giải quyết tại Tòa án hoặc Trọng tài Việt Nam, và hợp đồng phải nộp cho cơ quan nhà nước Việt Nam.
Ưu tiên bản tiếng Trung (以中文文本为准)
Đối tác Trung Quốc thường đề nghị. Bên Việt Nam chỉ nên chấp nhận khi có người đọc hiểu tiếng Trung pháp lý rà từng điều khoản.
Hai bản giá trị ngang nhau
Nghe công bằng nhưng rủi ro cao nhất: khi hai bản lệch nhau, không có căn cứ chọn bản nào. Nên tránh.
Khi tranh chấp: yêu cầu về ngôn ngữ ở từng nơi
| Nơi giải quyết | Yêu cầu về ngôn ngữ | Căn cứ |
|---|---|---|
| Tòa án Việt Nam | Tiếng nói, chữ viết dùng trong tố tụng là tiếng Việt; tài liệu tiếng nước ngoài phải kèm bản dịch tiếng Việt được công chứng, chứng thực hợp pháp | Điều 20, khoản 3 Điều 96 Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 |
| Trọng tài thương mại tại Việt Nam | Tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài: ngôn ngữ do các bên thỏa thuận; không thỏa thuận thì Hội đồng trọng tài quyết định | Điều 10 Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12 |
| Cơ quan thuế, kế toán | Chữ viết dùng trong kế toán là tiếng Việt; dùng tiếng nước ngoài thì phải dùng đồng thời tiếng Việt | Điều 11 Luật Kế toán số 88/2015/QH13 |
Hợp đồng thuộc loại phải công chứng tại Việt Nam (ví dụ chuyển nhượng quyền sử dụng đất, nhà ở) được lập bằng tiếng Việt theo pháp luật về công chứng; người không thông thạo tiếng Việt cần có người phiên dịch.
Sáu điểm cần kiểm tra trước khi ký
- Tên pháp lý của đối tácCông ty Trung Quốc chỉ có tên pháp lý bằng tiếng Trung. Ghi đủ tên tiếng Trung trên giấy phép kinh doanh (营业执照) và mã số tín dụng xã hội thống nhất (统一社会信用代码); tên tiếng Anh, tên phiên âm chỉ để tham khảo.
- Người ký và con dấuKiểm tra người đại diện theo pháp luật (法定代表人) hoặc giấy ủy quyền; yêu cầu đóng dấu công ty (公章) hoặc dấu hợp đồng (合同专用章).
- Điều khoản ngôn ngữGhi rõ bản được ưu tiên và số bản mỗi bên giữ.
- Thuật ngữ thời hạn, tiền tệ, đơn vị đoNgày và ngày làm việc; nhân dân tệ, đô la Mỹ, đồng Việt Nam; tấn, kiện, container phải khớp ở hai bản.
- Luật áp dụng và nơi giải quyết tranh chấpXem bài tranh chấp hợp đồng với đối tác Trung Quốc: Tòa án hay Trọng tài.
- Phụ lục và đơn đặt hàngPhụ lục, đơn hàng, biên bản giao nhận ký sau cũng nên song ngữ và dẫn chiếu về điều khoản ngôn ngữ của hợp đồng chính.
Ai nên dịch hợp đồng
Bản dịch do phần mềm hoặc nhân viên kinh doanh tự làm đủ để hiểu ý, nhưng không đủ để ký. Từ ngữ pháp lý như 违约金 (tiền phạt vi phạm), 定金 (tiền đặt cọc) và 订金 (tiền đặt trước) phát âm gần nhau mà hậu quả pháp lý khác nhau. Bản dịch cần được người hiểu cả pháp luật hợp đồng lẫn tiếng Trung đối chiếu từng điều.
Luật sư Bùi Khắc Long làm việc trực tiếp bằng tiếng Trung với khách hàng và đối tác; phạm vi dịch vụ xem tại trang luật sư tiếng Trung. Khi đối tác đã chậm thanh toán, xem bài đối tác Trung Quốc không trả tiền hàng: đòi nợ thế nào.
Ngôn ngữ trọng tài nên thống nhất với điều khoản ngôn ngữ của hợp đồng; xem bài điều khoản trọng tài trong hợp đồng: viết sao để không vô hiệu.
Ví dụ: một chữ “ngày” làm lệch 12 ngày giao hàng
Tình huống giả định để minh họa. Công ty A (Việt Nam) mua 02 container nguyên liệu trị giá 1,2 tỷ đồng của Công ty B (Trung Quốc). Bản tiếng Trung ghi bên bán giao hàng trong “30个工作日” (30 ngày làm việc) kể từ ngày nhận tiền đặt cọc; bản tiếng Việt do nhân viên kinh doanh dịch lại ghi “30 ngày”. Hợp đồng không có điều khoản ngôn ngữ ưu tiên.
- Theo bản tiếng Việt, hạn giao là ngày thứ 30 theo lịch.
- Theo bản tiếng Trung, 30 ngày làm việc tương đương khoảng 42 ngày theo lịch, chưa tính kỳ nghỉ lễ dài của Trung Quốc.
- Công ty A tính phạt chậm giao từ ngày thứ 31; Công ty B cho rằng mình chưa đến hạn.
Khi không có điều khoản ưu tiên, cơ quan giải quyết tranh chấp phải xem thư từ đàm phán, đơn đặt hàng, thông lệ giữa hai bên để tìm ý chí chung. Bên nào giữ được email xác nhận thời hạn bằng ngày cụ thể (ví dụ “giao trước ngày 15/3”) thì bên đó có lợi thế. Một dòng “bản tiếng Việt được ưu tiên áp dụng” trong hợp đồng sẽ làm tranh cãi này không cần xảy ra.
Mười thuật ngữ nên đối chiếu từng chữ
| Tiếng Trung | Nghĩa đúng trong hợp đồng | Lỗi dịch thường gặp |
|---|---|---|
| 工作日 | Ngày làm việc | Dịch thành “ngày” |
| 定金 | Tiền đặt cọc (có chế tài mất cọc, phạt cọc) | Nhầm với 订金 |
| 订金 | Tiền đặt trước, trả trước | Dịch thành “đặt cọc” |
| 违约金 | Tiền phạt vi phạm | Dịch thành “bồi thường” |
| 赔偿 | Bồi thường thiệt hại | Gộp chung với phạt |
| 不可抗力 | Sự kiện bất khả kháng | Bỏ sót danh mục sự kiện |
| 含税 / 不含税 | Giá đã gồm thuế / chưa gồm thuế | Không ghi loại thuế, nước thu thuế |
| 验收 | Nghiệm thu | Dịch thành “kiểm tra”, mất hậu quả pháp lý |
| 质保期 | Thời hạn bảo hành | Nhầm với hạn sử dụng |
| 管辖 | Thẩm quyền giải quyết tranh chấp | Dịch thành “quản lý” |
Bảng trên là các cặp từ tôi gặp nhiều trong hồ sơ; nghĩa cụ thể vẫn phải đọc theo ngữ cảnh của từng điều khoản.
Năm sai lầm thường gặp khi ký hợp đồng song ngữ
- Chỉ đọc bản tiếng ViệtBản tiếng Trung mới là bản đối tác đọc và thực hiện. Hai bản phải được một người đối chiếu song song.
- Ký bản do bên kia soạn rồi dịch sauDịch sau khi ký chỉ để hiểu; quyền và nghĩa vụ đã cố định theo bản đã ký.
- Phụ lục, đơn hàng chỉ có một thứ tiếngGiá, số lượng, thời hạn thường nằm ở phụ lục. Phụ lục một thứ tiếng làm điều khoản ngôn ngữ của hợp đồng chính mất tác dụng ở đúng phần quan trọng.
- Sửa đổi qua WeChat rồi không lập văn bảnTin nhắn có thể là chứng cứ, nhưng cần lưu đủ, xuất được và xác định được người gửi có thẩm quyền.
- Không kiểm tra tên pháp lý của đối tácTên tiếng Anh hoặc tên phiên âm không có giá trị định danh; kiện sai tên là mất thời gian sửa đơn.
Hồ sơ nên gửi luật sư trước khi ký
- Bản dự thảo hợp đồng cả hai thứ tiếng, kèm phụ lục và báo giá.
- Giấy phép kinh doanh (营业执照) của đối tác; giấy ủy quyền của người ký nếu không phải người đại diện theo pháp luật.
- Thư từ, tin nhắn đàm phán về giá, thời hạn, chất lượng.
- Thông tin thanh toán: tài khoản nhận tiền đứng tên ai, tại ngân hàng nào.
Luật sư đối chiếu hai bản theo từng điều, đánh dấu chỗ lệch, đề xuất điều khoản ngôn ngữ, luật áp dụng và nơi giải quyết tranh chấp, rồi trao đổi lại với đối tác bằng tiếng Trung khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng với công ty Trung Quốc có bắt buộc phải có bản tiếng Việt không?
Pháp luật không buộc hợp đồng thương mại thông thường phải lập bằng tiếng Việt. Tuy nhiên khi nộp cho Tòa án Việt Nam, tài liệu tiếng nước ngoài phải kèm bản dịch tiếng Việt được công chứng, chứng thực hợp pháp, nên lập sẵn bản tiếng Việt từ đầu sẽ thuận lợi hơn.
Hai bản lệch nhau mà hợp đồng không ghi bản nào ưu tiên thì xử lý thế nào?
Cơ quan giải quyết tranh chấp sẽ giải thích hợp đồng theo Điều 404 Bộ luật Dân sự: căn cứ ý chí chung của các bên, mục đích, tính chất hợp đồng và tập quán nơi giao kết. Kết quả phụ thuộc chứng cứ về quá trình đàm phán.
Chỉ ký bản tiếng Trung thì có giá trị tại Việt Nam không?
Có thể có giá trị nếu đáp ứng điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự. Khi sử dụng tại cơ quan Việt Nam phải kèm bản dịch tiếng Việt hợp lệ, và bên Việt Nam chịu rủi ro nếu không hiểu hết nội dung đã ký.
Chữ ký không kèm con dấu của công ty Trung Quốc có đủ không?
Trong thực tiễn giao dịch với doanh nghiệp Trung Quốc, con dấu công ty có vai trò rất quan trọng. Nên yêu cầu vừa có chữ ký của người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền, vừa có dấu công ty hoặc dấu hợp đồng.
Có nên dùng bản dịch máy để ký hợp đồng với đối tác Trung Quốc không?
Không nên. Bản dịch máy đủ để nắm ý nhưng dễ sai ở thuật ngữ có hậu quả pháp lý như đặt cọc, phạt vi phạm, ngày làm việc. Bản ký cần được người hiểu pháp luật hợp đồng và tiếng Trung đối chiếu từng điều.
Sửa đổi hợp đồng qua WeChat có giá trị không?
Thông điệp dữ liệu có thể được dùng làm chứng cứ nếu xác định được người gửi, nội dung và tính toàn vẹn. Để an toàn, nên xác nhận lại mọi sửa đổi bằng phụ lục có chữ ký và con dấu của hai bên.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: Điều 404.
- Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 ngày 25/11/2015 của Quốc hội (đã sửa đổi, bổ sung): Điều 20, Điều 96.
- Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12 ngày 17/6/2010 của Quốc hội: Điều 10.
- Luật Kế toán số 88/2015/QH13 ngày 20/11/2015 của Quốc hội: Điều 11.
Cần rà hợp đồng song ngữ Việt – Trung?
Gửi cả hai bản tiếng Việt và tiếng Trung qua Zalo; luật sư đối chiếu từng điều khoản và chỉ ra chỗ lệch trước khi anh chị ký. 可用中文沟通。
Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và tố tụng. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo. Văn bản pháp luật và tên đơn vị hành chính có thể thay đổi; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.
