Nhiều chủ doanh nghiệp tin rằng đã lập công ty trách nhiệm hữu hạn thì nhà cửa của gia đình an toàn trước nợ của công ty. Điều đó chỉ đúng khi ranh giới giữa tài sản cá nhân và tài sản công ty được giữ trên giấy tờ lẫn trong dòng tiền. Phần lớn rủi ro tôi gặp đến từ việc chính chủ doanh nghiệp tự xóa ranh giới ấy.
Loại hình doanh nghiệp quyết định phạm vi trách nhiệm
| Loại hình | Phạm vi trách nhiệm của chủ | Căn cứ (Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14) |
|---|---|---|
| Doanh nghiệp tư nhân | Toàn bộ tài sản của chủ doanh nghiệp | Điều 188 |
| Công ty TNHH một thành viên | Trong phạm vi vốn điều lệ | Điều 74 |
| Công ty TNHH hai thành viên trở lên | Trong phạm vi số vốn đã góp | Điều 46 |
| Công ty cổ phần | Trong phạm vi số vốn đã góp | Điều 111 |
Hộ kinh doanh không phải là doanh nghiệp; chủ hộ chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ.
Bốn tình huống làm mất ranh giới
Bảo lãnh cá nhân
Ký bảo lãnh cho khoản vay của công ty (Điều 335 Bộ luật Dân sự) nghĩa là dùng tài sản riêng bảo đảm cho nợ công ty.
Thế chấp nhà của gia đình
Ngân hàng xử lý tài sản thế chấp trước, bất kể công ty là loại hình gì.
Chưa góp đủ vốn
Thành viên, cổ đông chưa góp đủ phải chịu trách nhiệm tương ứng với phần vốn đã đăng ký góp đối với nghĩa vụ phát sinh trong thời gian đó.
Dùng lẫn tài khoản
Thu tiền hàng vào tài khoản cá nhân, lấy tiền công ty chi việc nhà khiến sổ sách không chứng minh được tài sản nào của ai, kéo theo rủi ro về thuế.
Năm việc nên làm
- Chuyển quyền sở hữu tài sản góp vốnTài sản có đăng ký (nhà đất, xe) góp vào công ty phải làm thủ tục sang tên cho công ty theo Điều 35 Luật Doanh nghiệp; chưa sang tên thì chưa phải tài sản công ty.
- Tách tài khoản và chi tiêuĐiều 77 Luật Doanh nghiệp yêu cầu chủ sở hữu công ty TNHH một thành viên tách biệt tài sản, chi tiêu của cá nhân và gia đình với tài sản, chi tiêu của công ty.
- Lập văn bản cho mọi giao dịch giữa chủ và công tyCho công ty vay, cho công ty thuê nhà, mượn xe đều cần hợp đồng và chứng từ thanh toán.
- Kiểm soát các văn bản bảo lãnhĐọc kỹ phạm vi, thời hạn bảo lãnh; thương lượng giới hạn số tiền và điều kiện chấm dứt.
- Thỏa thuận tài sản vợ chồngThu nhập từ kinh doanh trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung (Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13). Khi một bên đưa tài sản chung vào kinh doanh cần thỏa thuận bằng văn bản (Điều 36).
Đây là nhóm việc mà luật sư riêng của chủ doanh nghiệp theo dõi cùng lúc ở hai phía: hồ sơ công ty và hồ sơ tài sản gia đình. Liên quan đến người kế thừa phần vốn, xem bài thừa kế phần vốn góp, cổ phần công ty; về cách thuê, xem thuê luật sư theo tháng hay theo vụ việc.
Ví dụ: cùng khoản nợ 5 tỷ đồng, hai kết cục khác nhau
Tình huống giả định để minh họa. Công ty TNHH của ông M có vốn điều lệ 2 tỷ đồng, đã góp đủ, vay ngân hàng 5 tỷ đồng để nhập hàng. Hàng tồn, công ty mất khả năng trả nợ.
| Nội dung | Trường hợp 1 | Trường hợp 2 |
|---|---|---|
| Bảo đảm khoản vay | Chỉ thế chấp hàng hóa, máy móc của công ty | Thế chấp thêm nhà riêng của vợ chồng ông M và ông M ký bảo lãnh cá nhân |
| Tài sản ngân hàng được xử lý | Tài sản của công ty | Tài sản công ty, căn nhà đã thế chấp và các tài sản khác của ông M trong phạm vi bảo lãnh |
| Rủi ro với gia đình | Giới hạn ở phần vốn đã góp | Có thể mất nhà ở |
Hai trường hợp cùng là công ty trách nhiệm hữu hạn. Khác biệt không nằm ở loại hình doanh nghiệp mà ở những văn bản ông M đã ký với tư cách cá nhân.
Bảy dấu hiệu ranh giới tài sản đang bị xóa
- Tiền bán hàng vào tài khoản cá nhânDoanh thu không ghi nhận đủ trên sổ sách công ty.
- Công ty trả tiền học, mua xe, du lịch của gia đìnhChi phí không phục vụ kinh doanh bị loại khi tính thuế và làm sổ sách mất giá trị chứng minh.
- Nhà xưởng, xe đứng tên cá nhân nhưng công ty dùng không có hợp đồngKhông rõ ai chịu chi phí, ai chịu rủi ro khi có sự cố.
- Chủ rút tiền công ty không có chứng từKhông xác định được là tạm ứng, chia lợi nhuận hay hoàn trả khoản vay.
- Cho công ty vay tiền mặt không lập hợp đồngKhi công ty gặp khó khăn, chủ không chứng minh được mình là chủ nợ.
- Vốn điều lệ đăng ký cao nhưng chưa góp đủPhần chưa góp là phần trách nhiệm còn treo của chính thành viên.
- Ký bảo lãnh theo mẫu của ngân hàng mà không đọc phạm viNhiều mẫu bảo lãnh bao trùm cả các khoản vay phát sinh sau này.
Vợ, chồng của chủ doanh nghiệp cần biết gì
Phần vốn góp hình thành trong thời kỳ hôn nhân bằng tài sản chung thường được coi là tài sản chung của vợ chồng, dù chỉ một người đứng tên trong công ty. Điều này có hai hệ quả:
- Khi ly hôn, giá trị phần vốn góp là đối tượng phân chia; người không đứng tên thường nhận giá trị thay vì trở thành thành viên công ty.
- Khi một người qua đời, phải xác định phần của người còn sống trong phần vốn góp trước khi chia thừa kế.
Vợ chồng có thể lập văn bản thỏa thuận về tài sản dùng để kinh doanh, hoặc thỏa thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân theo Luật Hôn nhân và gia đình, để xác định rõ phần nào là tài sản riêng. Thỏa thuận nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba có thể bị tuyên vô hiệu, nên việc này cần làm khi doanh nghiệp còn lành mạnh, không phải khi nợ đã đến hạn.
Lộ trình 30 ngày để rà lại
| Tuần | Việc cần làm |
|---|---|
| Tuần 1 | Lập danh mục tài sản: tài sản nào đứng tên cá nhân, tài sản nào đứng tên công ty, tài sản nào công ty đang dùng. |
| Tuần 2 | Thu thập toàn bộ hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp, văn bản bảo lãnh đã ký; ghi lại phạm vi và thời hạn. |
| Tuần 3 | Lập hợp đồng cho các giao dịch giữa chủ và công ty đang làm miệng: cho vay, cho thuê, cho mượn. |
| Tuần 4 | Đối chiếu vốn điều lệ đã đăng ký với vốn thực góp; trao đổi với gia đình về tài sản chung, tài sản riêng. |
Luật sư tham gia ở tuần 2 và tuần 4 là hợp lý: đọc các văn bản bảo lãnh, thế chấp để chỉ ra phạm vi trách nhiệm cá nhân, và tư vấn văn bản thỏa thuận tài sản phù hợp với hoàn cảnh gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Công ty TNHH nợ thì chủ có phải bán nhà riêng trả nợ không?
Về nguyên tắc là không, vì thành viên chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn góp. Ngoại lệ thường gặp: chủ đã bảo lãnh cá nhân, đã thế chấp nhà cho khoản vay của công ty, hoặc chưa góp đủ vốn đã đăng ký.
Vợ hoặc chồng không tham gia công ty có bị ảnh hưởng bởi nợ kinh doanh không?
Có thể. Nghĩa vụ phát sinh từ việc dùng tài sản chung để kinh doanh hoặc do vợ chồng cùng xác lập là nghĩa vụ chung về tài sản (Điều 37 Luật Hôn nhân và gia đình). Từng trường hợp cần xem hồ sơ cụ thể.
Góp vốn bằng nhà đất nhưng chưa sang tên cho công ty thì sao?
Tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng chỉ được coi là đã góp khi hoàn tất việc chuyển quyền cho công ty theo Điều 35 Luật Doanh nghiệp. Chưa sang tên thì nghĩa vụ góp vốn chưa hoàn thành.
Doanh nghiệp tư nhân có nên chuyển thành công ty TNHH không?
Nếu mục tiêu là giới hạn rủi ro tài sản cá nhân thì đây là phương án đáng cân nhắc, vì chủ doanh nghiệp tư nhân chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản. Việc chuyển đổi thực hiện theo Luật Doanh nghiệp và cần rà nghĩa vụ đang tồn tại.
Vợ đứng tên nhà, chồng đứng tên công ty thì nhà có an toàn trước nợ công ty không?
Chưa chắc. Nếu nhà là tài sản chung và đã được thế chấp, hoặc người chồng đã bảo lãnh cho khoản vay của công ty, căn nhà vẫn có thể bị xử lý. Cần xem nguồn gốc tài sản và các văn bản đã ký.
Chủ doanh nghiệp cho công ty vay tiền có cần hợp đồng không?
Nên có hợp đồng vay bằng văn bản, chuyển khoản qua ngân hàng và ghi nhận trên sổ sách. Thiếu chứng từ, khi công ty gặp khó khăn chủ doanh nghiệp khó chứng minh mình là chủ nợ và dễ phát sinh rủi ro về thuế.
Căn cứ pháp lý
- Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 ngày 17/6/2020 của Quốc hội (đã sửa đổi, bổ sung): Điều 35, 46, 74, 77, 111, 188.
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: Điều 335.
- Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 ngày 19/6/2014 của Quốc hội: Điều 33, 36, 37.
Cần rà ranh giới tài sản cá nhân và công ty?
Gửi danh mục tài sản đứng tên cá nhân, các khoản vay và văn bản bảo lãnh đang có qua Zalo để luật sư xem trước buổi làm việc.
Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và tố tụng. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo. Văn bản pháp luật và tên đơn vị hành chính có thể thay đổi; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.
