Tranh chấp hùn vốn làm ăn thường bắt đầu khi việc kinh doanh không như kỳ vọng: một bên muốn rút vốn, một bên giữ toàn bộ tiền và sổ sách, hoặc quán, xưởng đứng tên một người bị sang nhượng mà người còn lại không hay biết. Nếu các bên không lập công ty, quan hệ hùn vốn là hợp đồng hợp tác theo Bộ luật Dân sự: tài sản hình thành là tài sản chung theo phần, lời cùng hưởng, lỗ cùng chịu, và khi chấm dứt thì trả nợ trước rồi mới chia phần còn lại theo tỷ lệ đóng góp.
Bài viết giúp anh chị xác định đúng bản chất khoản tiền đã đưa, quyền rút vốn, cách chứng minh khi không có hợp đồng và thời điểm nên nhờ luật sư. Bài thuộc chuyên mục luật sư tư vấn chia tài sản chung của Luật sư Bùi Khắc Long.
Tóm tắt nhanh
- Hùn vốn không lập công ty là hợp đồng hợp tác: cùng góp tài sản, công sức, cùng hưởng lợi, cùng chịu trách nhiệm; phải lập thành văn bản (Điều 504 Bộ luật Dân sự).
- Tài sản do các thành viên góp và cùng tạo lập là tài sản chung theo phần; không được chia trước khi chấm dứt hợp đồng, trừ khi tất cả đồng ý (Điều 506).
- Muốn rút vốn: theo điều kiện đã thỏa thuận, hoặc có lý do chính đáng và được hơn một nửa thành viên đồng ý; rút trái điều kiện bị coi là vi phạm hợp đồng (Điều 510).
- Khoản tiền được hứa trả lãi cố định bất kể kinh doanh lời lỗ thường là hợp đồng vay, không phải hùn vốn.
- Đòi tiền theo hợp đồng hợp tác có thời hiệu 03 năm kể từ ngày biết quyền lợi bị xâm phạm; không nên để quá lâu.
1. Hùn vốn, cho vay hay góp vốn vào công ty: xác định đúng bản chất
Cùng là đưa tiền cho người khác kinh doanh, nhưng mỗi quan hệ dẫn đến quyền lợi khác nhau khi có tranh chấp. Tòa án căn cứ vào nội dung thỏa thuận và cách các bên thực hiện, không chỉ vào tên gọi “hùn vốn” hay “góp vốn” ghi trên giấy.
| Dấu hiệu | Hùn vốn (hợp đồng hợp tác) | Cho vay | Góp vốn vào công ty |
|---|---|---|---|
| Lợi ích của người đưa tiền | Chia lời, chịu lỗ theo tỷ lệ góp | Nhận gốc và lãi cố định, không phụ thuộc kết quả kinh doanh | Hưởng lợi nhuận theo phần vốn góp, cổ phần |
| Quyền quyết định | Các thành viên cùng quyết định theo thỏa thuận | Không tham gia điều hành | Theo Luật Doanh nghiệp và điều lệ |
| Khi đòi lại tiền | Chấm dứt, quyết toán, trả nợ rồi chia phần còn lại | Đòi gốc và lãi, lãi suất thỏa thuận không quá 20%/năm | Chuyển nhượng, yêu cầu công ty mua lại theo luật, điều lệ |
| Căn cứ | Điều 504–512 Bộ luật Dân sự | Điều 463, 468 Bộ luật Dân sự | Luật Doanh nghiệp |
Một lời hứa trả “lãi hằng tháng cố định” dù cửa hàng lời hay lỗ thường khiến quan hệ bị xác định là vay. Ngược lại, giấy ghi “vay” nhưng người đưa tiền cùng điều hành, cùng chia lời lỗ có thể được xác định là hợp tác. Xác định sai bản chất sẽ dẫn đến yêu cầu khởi kiện sai và có thể bị bác.

2. Quyền và nghĩa vụ của người hùn vốn theo Bộ luật Dân sự
Hợp đồng hợp tác là sự thỏa thuận giữa các cá nhân, pháp nhân về việc cùng đóng góp tài sản, công sức để thực hiện công việc nhất định, cùng hưởng lợi và cùng chịu trách nhiệm; hợp đồng phải được lập thành văn bản (Điều 504 Bộ luật Dân sự). Các điểm cần nắm về tài sản chung của nhóm hợp tác (Điều 506):
- Tài sản do thành viên đóng góp, cùng tạo lập và tài sản khác theo luật là tài sản chung theo phần của các thành viên.
- Thành viên chậm góp vốn phải trả lãi trên phần chậm góp theo Điều 357 và bồi thường thiệt hại nếu có.
- Việc định đoạt quyền sử dụng đất, nhà, xưởng sản xuất, tư liệu sản xuất phải có thỏa thuận bằng văn bản của tất cả thành viên; tài sản khác do người đại diện của các thành viên quyết định, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
- Không được phân chia tài sản chung trước khi chấm dứt hợp đồng, trừ khi tất cả thành viên đồng ý; việc chia đó không làm thay đổi nghĩa vụ với người thứ ba.
Khi hợp đồng chấm dứt, tài sản chung được dùng để thanh toán các khoản nợ của nhóm; thiếu thì các thành viên dùng tài sản riêng thanh toán theo phần; còn dư thì chia cho các thành viên theo tỷ lệ đóng góp, trừ khi có thỏa thuận khác (khoản 2 Điều 512). Như vậy, nếu kinh doanh thua lỗ, người hùn vốn không thể đòi lại nguyên số tiền đã góp; anh chị chỉ có quyền yêu cầu quyết toán minh bạch để biết phần thực còn lại của mình.
3. Muốn rút vốn, chấm dứt hùn vốn: làm theo thứ tự nào
Thành viên được rút khỏi hợp đồng hợp tác khi đúng điều kiện đã thỏa thuận, hoặc có lý do chính đáng và được hơn một nửa tổng số thành viên đồng ý. Người rút được nhận lại tài sản đã góp, được chia phần tài sản trong khối tài sản chung và phải thanh toán các nghĩa vụ theo thỏa thuận; nếu chia hiện vật ảnh hưởng đến hoạt động chung thì tài sản được trị giá thành tiền để chia. Rút không đúng các trường hợp này bị coi là vi phạm hợp đồng (Điều 510).
- Đọc lại thỏa thuậnTìm điều khoản về thời hạn hợp tác, điều kiện rút, cách định giá phần vốn, người giữ sổ sách và con dấu, tài khoản.
- Đối chiếu sổ sách, kiểm kêĐề nghị cùng kiểm kê hàng hóa, tài sản, công nợ, hợp đồng thuê mặt bằng, khoản vay. Lập biên bản có chữ ký các bên.
- Gửi văn bản đề nghị rút hoặc chấm dứtNêu lý do, đề xuất cách quyết toán và thời hạn trả lời. Văn bản là chứng cứ về thời điểm anh chị yêu cầu.
- Thỏa thuận quyết toánGhi rõ số tiền mỗi bên nhận, thời hạn thanh toán, ai tiếp tục kinh doanh, ai chịu khoản nợ nào; nên có luật sư rà soát trước khi ký.
- Khởi kiện, hòa giải tại Tòa ánKhông thỏa thuận được thì nộp đơn khởi kiện yêu cầu chấm dứt hợp đồng, chia tài sản chung hoặc trả lại tài sản đã góp; trước khi Tòa án thụ lý, các bên có thể hòa giải theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án.
Thời hiệu đòi quyền lợi theo hợp đồng là 03 năm kể từ ngày người có quyền biết quyền lợi của mình bị xâm phạm (Điều 429 Bộ luật Dân sự). Nếu tài sản hùn vốn đã hình thành là nhà đất đứng tên chung, yêu cầu chia tài sản chung không áp dụng thời hiệu; xem thêm bài thời hiệu khởi kiện dân sự.
4. Không có hợp đồng viết: chứng minh việc hùn vốn bằng gì
Luật yêu cầu hợp đồng hợp tác lập thành văn bản, nhưng thực tế nhiều người hùn vốn chỉ bằng lời hứa. Không có văn bản không có nghĩa là mất tiền: các chứng cứ dưới đây vẫn giúp Tòa án xác định ai đã góp bao nhiêu và thỏa thuận chia lời lỗ thế nào.
- Sao kê chuyển tiền góp vốn, nhất là khoản chuyển thẳng cho chủ mặt bằng, nhà cung cấp, người bán máy móc.
- Tin nhắn bàn bạc về việc hùn vốn, tỷ lệ chia lợi nhuận, báo cáo doanh thu hằng tháng gửi trong nhóm chat.
- Sổ sách, bảng chia lợi nhuận các kỳ trước, biên nhận nhận tiền lời.
- Hợp đồng thuê mặt bằng, hóa đơn mua hàng, đăng ký hộ kinh doanh và người đứng tên các giấy tờ đó.
- Nhân viên, khách hàng quen, chủ mặt bằng biết các bên cùng làm chủ.

Điểm khó nhất khi không có văn bản thường là tỷ lệ chia lời lỗ và cách tính công sức của người trực tiếp điều hành. Vì vậy, ngay cả khi đang hợp tác tốt, các bên nên lập văn bản ghi rõ tỷ lệ góp vốn, tỷ lệ chia lợi nhuận, quyền quyết định chi tiêu lớn, cách rút vốn và cách xử lý khi một bên qua đời.
5. Hùn vốn mở quán, cửa hàng chỉ đứng tên một người
Mô hình phổ biến tại TP.HCM là nhiều người hùn vốn mở quán ăn, cà phê, tiệm spa, xưởng nhỏ, nhưng đăng ký hộ kinh doanh, ký hợp đồng thuê mặt bằng và mở tài khoản đứng tên một người. Với bên ngoài, người đứng tên là chủ; quyền của những người còn lại chỉ nằm trong thỏa thuận nội bộ.
Rủi ro điển hình: người đứng tên sang nhượng quán, chấm dứt hợp đồng thuê, rút tiền tài khoản, hoặc chuyển khách hàng sang cơ sở khác. Khi đó, người hùn vốn không thể yêu cầu bên nhận sang nhượng trả lại quán nếu bên này ngay tình, mà phải khởi kiện người đứng tên để quyết toán, đòi phần của mình và bồi thường thiệt hại.
Cách phòng: lập văn bản hợp tác ngay từ đầu; thỏa thuận mọi giao dịch sang nhượng, chấm dứt thuê, vay trên một mức nhất định phải có chữ ký của tất cả; mở tài khoản riêng cho cửa hàng và định kỳ gửi báo cáo; lưu chứng từ góp vốn. Khi số vốn lớn, nhiều người tham gia, nên cân nhắc thành lập công ty để quyền của từng người được ghi nhận rõ; xem trang luật sư doanh nghiệp.
6. Khi nào là tranh chấp dân sự, khi nào có dấu hiệu tội phạm
Thua lỗ do thị trường, quản lý kém, bất đồng trong cách kinh doanh là tranh chấp dân sự, giải quyết bằng thương lượng, hòa giải, khởi kiện. Chỉ khi có dấu hiệu dùng thủ đoạn gian dối ngay từ đầu để nhận tiền (dự án không có thật, giấy tờ giả), hoặc nhận tiền theo hợp đồng rồi bỏ trốn, dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt, mới có thể xem xét các tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174) hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 Bộ luật Hình sự).
Không dùng đơn tố giác để gây sức ép đòi tiền
Tố giác một tranh chấp dân sự thuần túy thường bị cơ quan điều tra trả lời không có dấu hiệu tội phạm, mất thời gian và làm mối quan hệ khó thương lượng hơn. Luật sư nên đánh giá hồ sơ trước khi anh chị chọn con đường dân sự hay hình sự; tham khảo thêm bài luật sư vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Nếu vốn góp là tiền chung của vợ chồng, phần quyền lợi trong việc hùn vốn cũng là tài sản chung và sẽ được tính khi ly hôn; bên đang trực tiếp kinh doanh thường được nhận phần đó và thanh toán giá trị cho bên kia (Điều 33, Điều 64 Luật Hôn nhân và gia đình). Hướng dẫn tổng quát về tài sản chung trong gia đình và góp vốn có tại bài luật sư tư vấn chia tài sản chung tại TP.HCM; nếu tài sản hùn vốn là đất đứng tên một người, xem bài góp tiền mua đất đứng tên một người.
Câu hỏi thường gặp
Hùn vốn làm ăn bị lỗ có đòi lại đủ tiền đã góp không?
Thường là không. Theo hợp đồng hợp tác, các thành viên cùng hưởng lời và cùng chịu lỗ; khi chấm dứt, tài sản chung được dùng trả nợ trước, phần còn lại chia theo tỷ lệ đóng góp. Anh chị có quyền yêu cầu quyết toán minh bạch để xác định phần thực còn lại của mình.
Người giữ tiền không chịu quyết toán thì làm thế nào?
Gửi văn bản yêu cầu cung cấp sổ sách và quyết toán, lưu bằng chứng gửi. Nếu không được phản hồi, có thể hòa giải tại Tòa án hoặc khởi kiện yêu cầu chấm dứt hợp đồng hợp tác, chia tài sản chung; Tòa án có thể yêu cầu bên giữ sổ sách cung cấp tài liệu, chứng cứ.
Không có hợp đồng hùn vốn bằng văn bản có kiện được không?
Có thể. Chuyển khoản, tin nhắn bàn bạc, sổ chia lợi nhuận, người làm chứng là chứng cứ để Tòa án xác định việc hùn vốn. Khó khăn thường nằm ở việc chứng minh tỷ lệ chia lời lỗ, nên càng nhiều chứng cứ về các lần chia lợi nhuận trước đây càng có lợi.
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hùn vốn là bao lâu?
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là 03 năm kể từ ngày người có quyền biết quyền lợi của mình bị xâm phạm. Nếu tài sản hùn vốn đã là nhà đất đứng tên chung, yêu cầu chia tài sản chung không áp dụng thời hiệu.
Hứa trả lãi cố định hằng tháng có phải là hùn vốn không?
Thường không. Khi người đưa tiền nhận lãi cố định bất kể kinh doanh lời hay lỗ và không tham gia điều hành, quan hệ dễ được xác định là hợp đồng vay; lãi suất thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm, phần vượt không có hiệu lực.
Hùn vốn với người nước ngoài có gì cần lưu ý?
Cần xác định nhà đầu tư nước ngoài có được kinh doanh ngành nghề đó tại Việt Nam không và có phải thành lập tổ chức kinh tế, đăng ký đầu tư hay không. Thỏa thuận nên lập song ngữ và chọn rõ cách giải quyết tranh chấp, kể cả trọng tài.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: Điều 155, 357, 429, 463, 468, 504, 506, 510, 512.
- Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội, đã được sửa đổi, bổ sung: Điều 174, 175.
- Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 ngày 19/6/2014 của Quốc hội: Điều 33, 64.
- Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 ngày 17/6/2020 của Quốc hội, đã được sửa đổi, bổ sung.
Đang tranh chấp tiền hùn vốn, cần quyết toán hoặc rút vốn?
Gọi hoặc nhắn Zalo cho Luật sư, gửi chứng từ góp vốn, tin nhắn bàn bạc và giấy tờ của cửa hàng. Luật sư xác định bản chất quan hệ, đề xuất cách quyết toán hoặc khởi kiện và báo phí trước khi nhận vụ việc.

Luật sư Bùi Khắc Long – Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh, Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh; hotline 0931 222 515. Tư vấn, tranh tụng các tranh chấp hợp đồng, góp vốn, tài sản chung; làm việc bằng tiếng Việt và tiếng Trung. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ và văn bản pháp luật đang có hiệu lực.






