Nhà đất đứng tên nhiều người là tài sản thuộc sở hữu chung. Khi đồng sở hữu không đồng ý bán, người muốn bán không thể ép những người còn lại ký hợp đồng chuyển nhượng toàn bộ căn nhà. Nhưng pháp luật cũng không bắt ai phải giữ mãi phần tài sản của mình: người muốn bán có thể thương lượng mua lại hoặc bán chung, bán phần quyền của mình (sau khi ưu tiên cho đồng sở hữu), chia hiện vật nếu đủ điều kiện tách thửa, hoặc khởi kiện yêu cầu chia tài sản chung.
Tình huống này rất hay gặp giữa anh chị em cùng thừa kế nhà của cha mẹ, bạn bè mua chung căn hộ, hoặc vợ chồng đã ly hôn nhưng vẫn cùng đứng tên. Bài viết trình bày bốn cách xử lý, ưu nhược điểm của từng cách và những lưu ý khi một đồng sở hữu ở nước ngoài, đã kết hôn hoặc đã qua đời. Hướng dẫn tổng quát có tại bài luật sư tư vấn chia tài sản chung.
Tóm tắt nhanh
- Bán toàn bộ nhà đất chung cần sự đồng ý, chữ ký của tất cả những người có quyền; người không đồng ý không thể bị ép bán.
- Mỗi đồng sở hữu được bán phần quyền của mình, nhưng phải thông báo bằng văn bản để những người còn lại được ưu tiên mua trong 03 tháng với bất động sản (Điều 218 Bộ luật Dân sự).
- Với quyền sử dụng đất chưa tách thửa, bán riêng một phần rất khó công chứng, đăng ký; muốn thực hiện quyền với phần của mình thường phải tách thửa trước (Điều 27 Luật Đất đai).
- Không thỏa thuận được thì mỗi người có quyền khởi kiện chia tài sản chung; yêu cầu này không bị giới hạn thời hiệu (Điều 155, 219 Bộ luật Dân sự).
- Tòa án thường giao nhà cho người có nhu cầu, điều kiện và buộc thanh toán giá trị cho người còn lại theo giá định giá lúc xét xử.
1. Vì sao chỉ một người phản đối là không bán được nhà chung
Mỗi người có tên trên giấy chứng nhận đều có quyền đối với toàn bộ căn nhà theo phần của mình. Việc bán toàn bộ là định đoạt tài sản chung nên cần sự thống nhất của tất cả. Với tài sản chung của các thành viên gia đình, việc định đoạt bất động sản phải có sự thỏa thuận của tất cả thành viên là người thành niên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ (khoản 2 Điều 212 Bộ luật Dân sự).
Với quyền sử dụng đất của nhóm người, nếu không phân chia được theo phần thì các thành viên cùng thực hiện quyền hoặc ủy quyền cho người đại diện (điểm b khoản 2 Điều 27 Luật Đất đai). Vì vậy, tổ chức hành nghề công chứng sẽ yêu cầu tất cả người có tên cùng ký hợp đồng chuyển nhượng, hoặc ký văn bản ủy quyền cho một người ký thay.
Những tình huống thường gặp tại TP.HCM: anh chị em được chia chung căn nhà của cha mẹ ở các quận trung tâm cũ nhưng một người đang ở trong nhà, không muốn bán; bạn bè mua chung căn hộ để đầu tư, một người muốn chốt lời, người kia muốn giữ; vợ chồng đã ly hôn vẫn cùng đứng tên căn nhà và không thống nhất giá bán.

2. Cách 1: Thương lượng mua lại phần hoặc cùng bán, chia tiền theo tỷ lệ
Đây là cách nhanh và ít tốn kém nhất. Người muốn giữ nhà mua lại phần của người muốn bán; hoặc tất cả cùng bán cho người ngoài và chia tiền theo tỷ lệ sở hữu. Điểm mắc thường là giá: mỗi bên nghĩ một con số.
- Thuê tổ chức thẩm định giá độc lập để có căn cứ khách quan; chi phí chia đều hoặc theo tỷ lệ.
- Lập biên bản thỏa thuận ghi rõ giá, tỷ lệ chia, thời hạn bán, giá sàn, ai đại diện giao dịch, ai được ở trong nhà đến khi bán và trả tiền điện nước, thuế.
- Nếu một người được ủy quyền đứng ra bán, văn bản ủy quyền nên giới hạn giá tối thiểu và yêu cầu tiền bán chuyển vào tài khoản do các bên chỉ định.
Thỏa thuận mua lại phần giữa các đồng sở hữu là quyền sử dụng đất phải lập hợp đồng chuyển nhượng được công chứng, chứng thực để đăng ký biến động. Luật sư có thể làm đại diện thương lượng để giảm căng thẳng giữa người thân.
3. Cách 2: Bán phần quyền của mình và quyền ưu tiên mua của đồng sở hữu
Chủ sở hữu chung theo phần có quyền định đoạt phần quyền sở hữu của mình (khoản 1 Điều 218 Bộ luật Dân sự). Khi bán, phải tôn trọng quyền ưu tiên mua của những người còn lại:
- Thông báo bằng văn bản về việc bán và các điều kiện bán cho tất cả đồng sở hữu; điều kiện phải giống như điều kiện bán cho người ngoài.
- Trong 03 tháng với bất động sản (01 tháng với động sản) kể từ khi đồng sở hữu nhận được thông báo, nếu không ai mua thì mới được bán cho người khác.
- Bán vi phạm quyền ưu tiên mua thì trong 03 tháng kể từ khi phát hiện, đồng sở hữu có quyền yêu cầu Tòa án chuyển sang cho mình quyền và nghĩa vụ của người mua; bên có lỗi phải bồi thường (khoản 3 Điều 218).
Trên thực tế, ít người mua chấp nhận mua một phần căn nhà chung với người lạ, nhất là khi phần đó chưa tách thửa và chưa có giấy chứng nhận riêng; nếu có thì thường trả giá thấp hơn đáng kể. Vì vậy, thông báo bán phần thường được dùng như một bước để thương lượng hoặc chứng minh thiện chí trước khi khởi kiện.
4. Cách 3: Tách thửa, chia hiện vật
Nếu thửa đất đủ điều kiện tách thửa theo quy định của Ủy ban nhân dân TP.HCM về diện tích, kích thước tối thiểu và quy hoạch, các đồng sở hữu có thể thỏa thuận chia hiện vật: mỗi người một phần đất, được cấp giấy chứng nhận riêng và tự quyết định với phần của mình. Đây cũng là con đường Luật Đất đai đặt ra khi một thành viên muốn thực hiện quyền với phần quyền sử dụng đất của mình (điểm b khoản 2 Điều 27).
Trình tự thường gồm: đo đạc, kiểm tra điều kiện tách thửa; lập văn bản thỏa thuận phân chia có công chứng; nộp hồ sơ tách thửa và đăng ký biến động tại cơ quan đăng ký đất đai. Căn hộ chung cư, nhà phố diện tích nhỏ thường không chia được bằng hiện vật; khi đó chỉ còn cách mua lại phần, cùng bán hoặc khởi kiện.

5. Cách 4: Khởi kiện yêu cầu chia tài sản chung
Khi không thỏa thuận được, mỗi chủ sở hữu chung đều có quyền yêu cầu chia tài sản chung; nếu tài sản không thể chia bằng hiện vật, người yêu cầu chia có quyền bán phần quyền sở hữu của mình, trừ khi các bên có thỏa thuận khác (khoản 1 Điều 219 Bộ luật Dân sự). Yêu cầu chia tài sản chung là yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu nên không áp dụng thời hiệu khởi kiện (khoản 2 Điều 155).
Trong vụ án, Tòa án định giá tài sản, xác định phần của từng người, rồi thường giao nhà cho người có nhu cầu và điều kiện thanh toán, buộc người đó trả giá trị phần cho những người còn lại. Nếu không ai nhận được nhà hoặc không ai đủ khả năng thanh toán, hướng xử lý sẽ phụ thuộc yêu cầu của các bên và đánh giá của Tòa án trong từng vụ.
| Cách xử lý | Phù hợp khi | Thời gian | Chi phí chính |
|---|---|---|---|
| Thương lượng mua lại, cùng bán | Các bên còn nói chuyện được, chỉ vướng giá | Vài tuần | Thẩm định giá, công chứng, thuế, phí |
| Bán phần quyền của mình | Có người mua phần, hoặc cần chứng minh thiện chí | Ít nhất 03 tháng chờ ưu tiên mua | Giá bán thường thấp |
| Tách thửa, chia hiện vật | Đất đủ điều kiện tách thửa, các bên đồng ý | Vài tháng | Đo đạc, công chứng, lệ phí |
| Khởi kiện chia tài sản chung | Không thỏa thuận được | Nhiều tháng, có thể kháng cáo | Án phí theo phần được chia, định giá, luật sư |
Án phí được tính theo giá trị phần mỗi người được chia; các bên tự thỏa thuận được trong quá trình giải quyết sẽ giảm đáng kể chi phí. Hồ sơ, Tòa án có thẩm quyền và cách tính án phí được trình bày tại bài khởi kiện chia tài sản chung. Nếu nhà chung là di sản cha mẹ để lại chưa chia, cần xem thêm bài chia tài sản thừa kế khi có người không đồng ý.
6. Đồng sở hữu ở nước ngoài, đã kết hôn hoặc đã qua đời
Ở nước ngoài. Người đồng sở hữu có thể ủy quyền cho người khác ký thay. Văn bản ủy quyền lập ở nước ngoài thường được chứng nhận tại cơ quan đại diện Việt Nam hoặc lập theo pháp luật nước sở tại rồi hợp pháp hóa lãnh sự, dịch và chứng thực bản dịch để sử dụng tại Việt Nam. Nếu họ không hợp tác, vẫn có thể khởi kiện; thủ tục tống đạt ra nước ngoài làm thời gian giải quyết dài hơn.
Đã kết hôn. Nếu phần quyền của một đồng sở hữu là tài sản chung của vợ chồng họ, việc định đoạt phần đó cần thỏa thuận bằng văn bản của cả vợ và chồng (khoản 2 Điều 35 Luật Hôn nhân và gia đình). Người mua lại phần hoặc tổ chức công chứng sẽ yêu cầu chữ ký của người vợ hoặc chồng này.
Đã qua đời. Phần quyền của người đã mất là di sản, những người thừa kế của họ thay thế vào vị trí đồng sở hữu sau khi khai nhận, phân chia di sản. Nếu những người thừa kế chưa thống nhất, việc chia nhà chung thường phải giải quyết cùng tranh chấp thừa kế; xem bài tranh chấp thừa kế nhà đất tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
Một người đứng tên chung không chịu ký bán nhà thì có bán được không?
Không bán được toàn bộ căn nhà nếu thiếu chữ ký của người đó. Người muốn bán có thể thương lượng mua lại phần, bán phần quyền của mình sau khi ưu tiên cho đồng sở hữu, tách thửa nếu đủ điều kiện, hoặc khởi kiện yêu cầu chia tài sản chung.
Đồng sở hữu đang ở trong nhà có buộc phải dọn đi không?
Khi còn là đồng sở hữu, người đó có quyền sử dụng tài sản chung theo thỏa thuận. Nếu Tòa án chia và giao nhà cho người khác, người không được nhận nhà sẽ nhận giá trị phần của mình và phải giao nhà theo bản án; không tự nguyện thì cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành.
Tôi bán phần của mình cho người ngoài mà không báo cho anh chị em thì sao?
Đó là vi phạm quyền ưu tiên mua. Trong 03 tháng kể từ khi phát hiện, đồng sở hữu có quyền yêu cầu Tòa án chuyển sang cho mình quyền và nghĩa vụ của người mua, và bên có lỗi phải bồi thường thiệt hại.
Khởi kiện chia nhà đồng sở hữu mất bao lâu?
Thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm theo luật là 04 tháng, vụ phức tạp gia hạn không quá 02 tháng, sau đó mở phiên tòa trong 01 đến 02 tháng. Vụ có định giá, có đương sự ở nước ngoài hoặc có kháng cáo thường kéo dài hơn.
Chia nhà đồng sở hữu thì án phí ai chịu?
Mỗi người chịu án phí theo giá trị phần tài sản mình được chia, theo biểu án phí có giá ngạch. Chi phí định giá, xem xét thẩm định tại chỗ cũng chia theo tỷ lệ giá trị phần được chia. Người cao tuổi thuộc diện được miễn án phí nếu có đơn đề nghị.
Căn hộ chung cư đồng sở hữu có tách ra được không?
Một căn hộ không chia được bằng hiện vật. Các đồng sở hữu có thể thỏa thuận một người mua lại phần của người khác, cùng bán chia tiền; nếu không thỏa thuận được, Tòa án thường giao căn hộ cho một người và buộc thanh toán giá trị cho người còn lại.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: Điều 155, 212, 218, 219.
- Luật Đất đai số 31/2024/QH15 ngày 18/01/2024 của Quốc hội, đã được sửa đổi, bổ sung (Văn bản hợp nhất số 44/VBHN-VPQH ngày 16/3/2026): Điều 27.
- Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 ngày 19/6/2014 của Quốc hội: Điều 35.
- Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 ngày 25/11/2015 của Quốc hội, sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 85/2025/QH15: Điều 157, 165, 203.
- Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về án phí, lệ phí Tòa án: Điều 12, 27.
Nhà đất chung không thống nhất được việc bán, chia?
Gọi hoặc nhắn Zalo cho Luật sư, gửi bản chụp giấy chứng nhận và cho biết ai đang ở, ai muốn bán, giá mỗi bên đề xuất. Luật sư đề xuất cách xử lý phù hợp, có thể đại diện thương lượng và báo phí trước khi nhận vụ việc.

Luật sư Bùi Khắc Long – Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh, Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh; hotline 0931 222 515. Hơn 15 năm công tác pháp luật, tham gia nhiều vụ tranh chấp nhà đất, thừa kế, tài sản chung. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ và văn bản pháp luật đang có hiệu lực.






