Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Công ty Luật TNHH Duy Minh
ĐOÀN LUẬT SƯ TP. HỒ CHÍ MINH
CÔNG TY LUẬT TNHH DUY MINH

Tội tham ô tài sản theo Điều 353 Bộ luật Hình sự: khung hình phạt mới nhất

Két sắt mở hé, sổ quỹ và chùm chìa khóa trên bàn tài chính minh họa tội tham ô tài sản theo Điều 353.
NỘI DUNG

Tội tham ô tài sản là hành vi người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó để chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý, quy định tại Điều 353 Bộ luật Hình sự (Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH). Chiếm đoạt từ 2.000.000 đồng đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự; khung cao nhất là tù 20 năm hoặc chung thân, không còn tử hình từ 01/7/2025 (Luật số 86/2025/QH15). Người có chức vụ trong doanh nghiệp tư nhân cũng bị xử lý theo điều này.

Tóm tắt nhanh

  • Ngưỡng truy cứu: từ 2.000.000 đồng, hoặc thấp hơn nếu đã bị kỷ luật về hành vi này hay đã bị kết án về tội tham nhũng chưa được xóa án tích.
  • Bốn khung tù: 02–07 năm; 07–15 năm; 15–20 năm; 20 năm hoặc chung thân.
  • Hình phạt bổ sung: bắt buộc cấm đảm nhiệm chức vụ 01–05 năm; có thể phạt tiền 60–200 triệu đồng, tịch thu tài sản.
  • Khoản 3, khoản 4 (từ 500 triệu đồng) không áp dụng thời hiệu.

1. Tội tham ô tài sản là gì? Dấu hiệu nhận biết

Khoản 1 Điều 353 mô tả hành vi “lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý”, thuộc nhóm các tội phạm tham nhũng. Dấu hiệu nhận biết:

  • Chủ thể có chức vụ: do bổ nhiệm, bầu cử, hợp đồng hoặc hình thức khác, có hưởng lương hoặc không, được giao nhiệm vụ và có quyền hạn nhất định (khoản 2 Điều 352).
  • Tài sản thuộc trách nhiệm quản lý của chính người đó: tiền, hàng, vật tư được giao giữ, thu, chi theo chức trách — điểm phân biệt với các tội chiếm đoạt khác (mục 5).
  • Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt cho mình hoặc người khác, với lỗi cố ý.
  • Giá trị: từ 2.000.000 đồng, hoặc thấp hơn nhưng thuộc một trong hai trường hợp tại khoản 1 (mục 3).

Dạng thường gặp: thủ quỹ rút tiền quỹ tiêu riêng, kế toán lập chứng từ chi khống, thủ kho bán vật tư giữ tiền, nhân viên được giao thu phí không nộp tiền về đơn vị.

2. Khung hình phạt tội tham ô tài sản sau Luật 86/2025/QH15

Khoản 4, khoản 5 được sửa bởi khoản 22 Điều 1 Luật số 86/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2025). Loại tội theo khoản 1 Điều 9, thời hiệu theo Điều 27, Điều 28:

KhoảnTrường hợpHình phạtLoại tội, thời hiệu
1Chiếm đoạt từ 2 triệu đến dưới 100 triệu đồng; hoặc dưới 2 triệu đồng thuộc điểm a, b (mục 3)Tù 02 – 07 nămNghiêm trọng; 10 năm
2Có tổ chức; thủ đoạn xảo quyệt, nguy hiểm; phạm tội 02 lần trở lên; chiếm đoạt từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng; chiếm đoạt tiền xóa đói giảm nghèo, ưu đãi người có công, quỹ dự phòng, cứu trợ thiên tai, dịch bệnh; thiệt hại từ 1 tỷ đến dưới 3 tỷ đồng; ảnh hưởng xấu đến đời sống cán bộ, người lao độngTù 07 – 15 nămRất nghiêm trọng; 15 năm
3Chiếm đoạt từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng; thiệt hại từ 3 tỷ đến dưới 5 tỷ đồng; ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; làm doanh nghiệp, tổ chức phá sản hoặc ngừng hoạt độngTù 15 – 20 nămĐặc biệt nghiêm trọng; không áp dụng thời hiệu
4Chiếm đoạt từ 1 tỷ đồng trở lên; thiệt hại từ 5 tỷ đồng trở lênTù 20 năm hoặc tù chung thânĐặc biệt nghiêm trọng; không áp dụng thời hiệu
5Hình phạt bổ sungCấm đảm nhiệm chức vụ 01 – 05 năm; có thể phạt tiền 60 – 200 triệu đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sảnKèm khoản 1–4
Bốn khung hình phạt tù đối với tội tham ô tài sản theo các mức giá trị tài sản bị chiếm đoạt
Bốn khung tù theo giá trị tài sản chiếm đoạt (khoản 1–4 Điều 353 Bộ luật Hình sự; khoản 4 sửa bởi Luật số 86/2025/QH15). Các tình tiết như có tổ chức, phạm tội 02 lần trở lên hay mức thiệt hại gây ra cũng quyết định khung áp dụng.

Từ 01/7/2025, khoản 4 không còn tử hình và phạt tiền bổ sung tăng lên 60 – 200 triệu đồng. Cấm đảm nhiệm chức vụ là bắt buộc (“còn bị”); phạt tiền, tịch thu tài sản do Tòa án cân nhắc (“có thể”).

3. Tham ô dưới 2 triệu đồng và trường hợp chiếm đoạt nhiều lần

Chiếm đoạt dưới 2.000.000 đồng vẫn bị truy cứu theo khoản 1 Điều 353 nếu thuộc một trong hai trường hợp:

  1. Đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạmChưa hết thời hạn được coi là chưa bị kỷ luật. Ví dụ trong Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP: bị cảnh cáo vì tham ô 500.000 đồng, 06 tháng sau tham ô 1.500.000 đồng. Bị kỷ luật rồi bị truy cứu về chính hành vi đó thì không áp dụng (khoản 1 Điều 3).
  2. Đã bị kết án về một trong các tội tham nhũng, chưa được xóa án tích mà còn vi phạmCác tội thuộc Mục 1 Chương XXIII như tham ô, nhận hối lộ, lạm dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản (khoản 2 Điều 3; xem xóa án tích, tiền án, tiền sự).

Nhiều lần, mỗi lần nhỏ: nếu mỗi lần dưới mức tối thiểu, chưa lần nào bị kỷ luật và chưa hết thời hiệu xử lý kỷ luật thì cộng tổng trị giá; tổng từ mức tối thiểu trở lên thì bị truy cứu theo tổng đó (khoản 1 Điều 8 Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP). Còn “phạm tội 02 lần trở lên” ở khoản 2 là khi mỗi lần đều đã cấu thành tội phạm (khoản 2 Điều 4).

4. Nhân viên doanh nghiệp tư nhân có phạm tội tham ô không?

Có thể. Khoản 6 Điều 353 quy định người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước mà tham ô tài sản thì bị xử lý theo Điều 353. Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP xác định “cơ quan, tổ chức” ở Điều 352 gồm cả doanh nghiệp, tổ chức ngoài nhà nước (khoản 1 Điều 2).

Câu hỏi quyết định là người đó có được giao quản lý chính tài sản bị chiếm đoạt hay không. Giám đốc, kế toán, thủ quỹ, thủ kho, trưởng cửa hàng được giao giữ tiền, hàng theo quyết định hoặc hợp đồng có thể thuộc diện xem xét tội tham ô. Người không có quyền quản lý mà lén lấy tài sản, hoặc nhận tài sản qua hợp đồng rồi chiếm đoạt, có thể bị xem xét về tội trộm cắp tài sản, tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản hoặc tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Giấy tờ giao việc là chứng cứ then chốt

Quyết định bổ nhiệm, hợp đồng, quy chế thu chi, biên bản bàn giao quỹ, kho cho biết ai quản lý tài sản nào — doanh nghiệp dùng để tố giác, người bị buộc tội dùng để chứng minh mình không có quyền quản lý.

5. Phân biệt tham ô với lạm dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản và lạm dụng tín nhiệm

Ba tội đều chiếm đoạt tài sản nhưng khác ở chủ thể và quan hệ với tài sản:

Tiêu chíTham ô tài sản (Điều 353)Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 355)Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175)
Chủ thểNgười có chức vụ, quyền hạnNgười có chức vụ, quyền hạnBất kỳ người nào có năng lực trách nhiệm hình sự
Tài sảnTài sản mình có trách nhiệm quản lýTài sản của người khác, không do mình quản lýTài sản nhận qua vay, mượn, thuê hoặc hợp đồng
Cách chiếm đoạtLợi dụng chức vụ, quyền hạnLạm dụng chức vụ, quyền hạnGian dối, bỏ trốn hoặc cố tình không trả dù có điều kiện
Ngưỡng truy cứuTừ 2 triệu đồngTừ 2 triệu đồngTừ 4 triệu đồng
Khung khoản 1Tù 02 – 07 nămTù 01 – 06 nămCải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng – 03 năm

Cùng là người có chức vụ, chiếm đoạt tài sản mình được giao quản lý là tham ô; dùng quyền hạn chiếm đoạt tài sản ngoài phạm vi quản lý thuộc Điều 355. Nhận tiền, lợi ích để làm hoặc không làm một việc thuộc thẩm quyền thì cần xem xét tội nhận hối lộ.

6. Nộp lại tài sản, khắc phục hậu quả có được giảm án?

Nộp lại tài sản không làm mất tội nhưng ảnh hưởng lớn đến hình phạt:

  • Tình tiết giảm nhẹ: tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả; thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải; tích cực hợp tác trong việc phát hiện tội phạm, giải quyết vụ án (điểm b, s, t khoản 1 Điều 51; xem điều kiện áp dụng tình tiết giảm nhẹ).
  • Tù chung thân: chỉ có thể được xét giảm khi đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô và hợp tác tích cực với cơ quan chức năng hoặc lập công lớn; lần đầu sau khi chấp hành 12 năm (khoản 1 Điều 63, sửa bởi Luật 86/2025/QH15).
  • Nộp qua người thân: tác động để cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em nộp lại, hoặc không phản đối việc họ nộp lại, cũng được coi là chủ động nộp lại (khoản 7 Điều 2 Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP).

Người phạm tội còn phải trả lại tài sản đã chiếm đoạt cho chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp, bồi thường thiệt hại vật chất đã được xác định (khoản 1 Điều 48).

Trả lại tiền không làm vụ án dừng lại

Tội tham ô không thuộc nhóm tội chỉ khởi tố theo yêu cầu của bị hại (khoản 1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự). Doanh nghiệp nhận lại tiền, rút đơn không buộc cơ quan tố tụng đình chỉ; việc khắc phục chỉ là tình tiết giảm nhẹ.

7. Thời hiệu truy cứu và các hệ quả đi kèm

Theo Điều 9, 27, 28 Bộ luật Hình sự, thời hiệu tính từ ngày tội phạm được thực hiện:

  • Khoản 1 (tội nghiêm trọng): 10 năm.
  • Khoản 2 (tội rất nghiêm trọng): 15 năm.
  • Khoản 3, khoản 4 (tội đặc biệt nghiêm trọng): không áp dụng thời hiệu (khoản 3 Điều 28) — bị truy cứu dù đã qua bao lâu.

Chi tiết cách tính: thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Hệ quả thường đi kèm:

  • Rửa tiền: dùng tiền tham ô đầu tư, mua bất động sản để che giấu nguồn gốc thì còn bị truy cứu tội rửa tiền theo Điều 324 (Điều 7 Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP).
  • Cấm đảm nhiệm chức vụ 01 – 05 năm, tính từ ngày chấp hành xong hình phạt tù (khoản 5 Điều 353, Điều 41).
  • Án tích: vi phạm lại khi chưa được xóa án tích thì dưới 2 triệu đồng cũng bị truy cứu (mục 3).

8. Doanh nghiệp phát hiện tham ô và người bị nghi tham ô cần làm gì?

Với doanh nghiệp, tổ chức bị chiếm đoạt tài sản:

  1. Khóa số liệu, giữ chứng từ gốcSao lưu dữ liệu kế toán, sao kê ngân hàng, phiếu thu chi; đổi quyền truy cập phần mềm, chìa khóa kho, quỹ.
  2. Kiểm kê, đối chiếu có biên bảnCó người làm chứng; ghi nhận giải trình của người liên quan, không ép viết giấy nhận nợ.
  3. Tập hợp giấy tờ giao nhiệm vụQuyết định bổ nhiệm, hợp đồng, quy chế tài chính, biên bản bàn giao.
  4. Tố giác đúng nơiGửi Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát; nơi tiếp nhận không được từ chối và phải thông báo kết quả (Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự). Thời hạn giải quyết 20 ngày; vụ phức tạp không quá 02 tháng, gia hạn một lần không quá 02 tháng (Điều 147). Xem tố giác tội phạm, thời hạn giải quyết tố giác.

Không tự ý giữ người, thu giữ tài sản riêng của nhân viên hay đăng thông tin lên mạng xã hội: doanh nghiệp có thể trở thành bên vi phạm.

Với người bị nghi tham ô:

  • Mình có trách nhiệm quản lý tài sản đó không? Nếu không được giao quản lý, hành vi có thể không phải tham ô; nộp sớm giấy tờ phân công.
  • Số liệu có đúng? Đối chiếu từng khoản; khoản chi theo chỉ đạo cấp trên, đúng mục đích nhưng thiếu chứng từ cần được làm rõ.
  • Khắc phục sớm, khai báo thành khẩn: là tình tiết giảm nhẹ, ảnh hưởng cả việc xét giảm án sau này.
  • Không tẩu tán, tiêu hủy chứng cứ: có thể bị coi là thủ đoạn xảo quyệt, đẩy lên khoản 2 (khoản 1 Điều 4 Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP).

Vụ việc từ 100 triệu đồng hoặc có tình tiết khoản 2 trở lên nên có luật sư từ giai đoạn xác minh; xem dịch vụ luật sư hình sự.

Căn cứ pháp lý

  • Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội, sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14, Luật số 59/2024/QH15, Luật số 86/2025/QH15; hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025 của Văn phòng Quốc hội: Điều 9, 27, 28, 41, 48, 51, 63, 175, 352, 353, 355.
  • Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự (hiệu lực 01/7/2025): điểm a khoản 4, khoản 22 Điều 1.
  • Nghị quyết số 03/2020/NQ-HĐTP ngày 30/12/2020 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự trong xét xử tội phạm tham nhũng và tội phạm khác về chức vụ: Điều 2, 3, 4, 7, 8.
  • Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 172/2026/VBHN-LQ-VPQH ngày 01/10/2026: Điều 145, 147, 155.

Câu hỏi thường gặp

Tham ô bao nhiêu tiền thì bị khởi tố?

Từ 2.000.000 đồng. Thấp hơn vẫn bị truy cứu nếu đã bị kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm, hoặc đã bị kết án về tội tham nhũng chưa được xóa án tích (khoản 1 Điều 353).

Tội tham ô tài sản còn án tử hình không?

Không. Từ ngày 01/7/2025, khoản 4 Điều 353 được sửa bởi Luật số 86/2025/QH15; mức cao nhất là tù 20 năm hoặc tù chung thân.

Nhân viên công ty tư nhân chiếm tiền công ty có phải tham ô?

Nếu người đó có chức vụ, quyền hạn và được giao quản lý chính khoản tiền đó thì có thể bị xử lý về tội tham ô (khoản 6 Điều 353). Nếu không được giao quản lý thì có thể là tội trộm cắp, lạm dụng tín nhiệm hoặc lừa đảo, tùy hành vi.

Đã trả lại tiền tham ô có bị đi tù không?

Vẫn có thể, vì trả lại không làm mất tội. Tự nguyện khắc phục là tình tiết giảm nhẹ (điểm b khoản 1 Điều 51), được Tòa án cân nhắc khi quyết định hình phạt.

Thời hiệu truy cứu tội tham ô là bao lâu?

Khoản 1 là 10 năm, khoản 2 là 15 năm; khoản 3, khoản 4 không áp dụng thời hiệu (khoản 3 Điều 28).

Người phạm tội tham ô có bị tịch thu tài sản không?

Có thể: khoản 5 Điều 353 cho phép tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản, phạt tiền 60 – 200 triệu đồng; cấm đảm nhiệm chức vụ 01 – 05 năm là bắt buộc. Tài sản đã chiếm đoạt phải trả lại (khoản 1 Điều 48).

Doanh nghiệp bị chiếm đoạt tài sản hoặc đang bị điều tra về tham ô?

Luật sư rà soát chứng từ, giấy tờ phân công, xác định tội danh, soạn đơn tố giác, yêu cầu hoàn trả tài sản; bào chữa cho người bị buộc tội từ giai đoạn xác minh. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí; có thể hẹn tại trụ sở ở Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Xem dịch vụ luật sư hình sự và báo phí dịch vụ.

Luật sư Bùi Khắc Long

Luật sư Bùi Khắc Long – Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh, Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh; hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có tranh tụng tại Tòa án các cấp. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh. Hotline 0931 222 515. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Nội dung mang tính tham khảo theo các văn bản ở mục Căn cứ pháp lý; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tội hủy hoại tài sản, tên đầy đủ là tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, được quy định tại Điều 178 Bộ luật Hình sự (Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH). Người cố ý hủy hoại, làm hư hỏng tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng, hoặc dưới […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tội nhận hối lộ được quy định tại Điều 354 Bộ luật Hình sự: người lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản, lợi ích vật chất hoặc lợi ích phi vật chất để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Mẫu đơn tố cáo là văn bản cá nhân dùng để báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật. Pháp luật không ban hành mẫu đơn tố cáo bắt buộc: đơn được tiếp nhận khi ghi đủ nội dung tại khoản 1 Điều 23 […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tự thú và đầu thú khác nhau thế nào? Cả hai đều là việc người phạm tội tự nguyện khai báo hành vi phạm tội của mình, nhưng khác nhau ở thời điểm: tự thú diễn ra trước khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện, còn đầu thú diễn ra sau khi […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Lệnh truy nã là gì? “Lệnh truy nã” là cách gọi quen thuộc; Bộ luật Tố tụng hình sự gọi chính xác là quyết định truy nã: văn bản do Cơ quan điều tra ban hành khi bị can trốn hoặc không biết rõ bị can đang ở đâu, được gửi Viện kiểm sát có […]