Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Công ty Luật TNHH Duy Minh
ĐOÀN LUẬT SƯ TP. HỒ CHÍ MINH
CÔNG TY LUẬT TNHH DUY MINH

Hàng thừa kế thứ nhất gồm những ai? Điều 651 Bộ luật Dân sự và ví dụ chia

Hàng thừa kế thứ nhất
NỘI DUNG

Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết (điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13). Đây là những người được hưởng di sản đầu tiên khi chia thừa kế theo pháp luật; người cùng hàng nhận phần bằng nhau, và chỉ khi không còn ai ở hàng thứ nhất thì hàng thứ hai mới được hưởng. Dưới đây là nguyên văn điều luật, các trường hợp hay nhầm và một ví dụ chia cụ thể.

Tóm tắt nhanh

  • Áp dụng khi chia theo pháp luật: không có di chúc, di chúc không hợp pháp, hoặc phần di sản di chúc không định đoạt.
  • Mỗi người trong hàng thứ nhất một suất bằng nhau, không phân biệt con trai, con gái, con đẻ, con nuôi.
  • Con chết trước hoặc cùng thời điểm với cha mẹ thì cháu hưởng thay (thế vị, Điều 652).
  • Con riêng chỉ được hưởng khi có quan hệ nuôi dưỡng như cha con, mẹ con (Điều 654); con dâu, con rể không thuộc hàng nào.

Nguyên văn Điều 651 Bộ luật Dân sự về các hàng thừa kế

Bộ luật Dân sự áp dụng từ ngày 01/01/2017 đến nay quy định:

Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13

Hai ý cần nắm: còn một người ở hàng trước thì hàng sau không được gì; và người ở hàng trước được coi là “không còn” không chỉ khi đã chết, mà cả khi không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản.

Tủ sách pháp luật tại trụ sở Công ty Luật TNHH Duy Minh, nơi tra cứu Bộ luật Dân sự khi xác định hàng thừa kế thứ nhất
Xác định hàng thừa kế bắt đầu từ giấy tờ hộ tịch và nguyên văn điều luật.

Hàng thừa kế thứ nhất gồm những ai

Người thừa kếĐiều kiệnGiấy tờ thường dùng
Vợ, chồngHôn nhân hợp pháp còn tồn tại khi người kia chếtGiấy chứng nhận kết hôn, trích lục kết hôn
Cha đẻ, mẹ đẻ; con đẻQuan hệ cha mẹ – con được xác định theo pháp luậtGiấy khai sinh; quyết định công nhận cha, mẹ, con hoặc bản án
Cha nuôi, mẹ nuôi; con nuôiViệc nuôi con nuôi được đăng ký theo pháp luậtGiấy chứng nhận nuôi con nuôi

Vợ, chồng

Vợ hoặc chồng thuộc hàng thứ nhất khi hôn nhân còn tồn tại vào lúc người kia chết. Theo Điều 655 Bộ luật Dân sự, người còn sống vẫn được thừa kế nếu: hai người đã chia tài sản chung khi hôn nhân còn tồn tại; đang xin ly hôn nhưng bản án, quyết định cho ly hôn chưa có hiệu lực pháp luật; hoặc sau đó người còn sống kết hôn với người khác. Đã ly hôn bằng bản án, quyết định có hiệu lực trước khi một bên chết thì không còn là người thừa kế. Chung sống không đăng ký kết hôn thì về nguyên tắc không thừa kế của nhau theo pháp luật; riêng trường hợp chung sống như vợ chồng từ trước ngày 03/01/1987 có thể được công nhận là vợ chồng, cần kiểm tra theo hồ sơ cụ thể.

Cha đẻ, mẹ đẻ và con đẻ

Cha mẹ của người chết, nếu còn sống, luôn có một suất ngang với vợ và các con – điều nhiều gia đình quên khi tự chia. Con đẻ gồm cả con ngoài giá thú, miễn là quan hệ cha – con, mẹ – con được xác định theo pháp luật. Con đã thành thai trước khi cha chết, sinh ra và còn sống sau đó, vẫn là người thừa kế.

Con nuôi, con riêng, con dâu, con rể có thuộc hàng thừa kế thứ nhất không

Trường hợpTrả lời ngắn
Con nuôi đã đăng kýCó. Con nuôi và cha mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau (Điều 653)
Con riêng của vợ hoặc chồngChỉ khi có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con (Điều 654)
Con dâu, con rểKhông thuộc hàng nào đối với di sản của cha mẹ chồng, cha mẹ vợ
Cháu nội, cháu ngoạiKhông; thuộc hàng thứ hai, hoặc thế vị nếu cha, mẹ của cháu chết trước hoặc cùng thời điểm

Con nuôi

Theo Điều 653 Bộ luật Dân sự, con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau, và còn được thừa kế theo Điều 651, 652. Vì vậy con nuôi vừa có suất trong di sản của cha mẹ nuôi, vừa vẫn là con đẻ trong hàng thứ nhất của cha mẹ đẻ. Nuôi dưỡng trên thực tế mà không đăng ký thì có được công nhận hay không phụ thuộc thời điểm phát sinh và quy định chuyển tiếp.

Con riêng

Con riêng của vợ không đương nhiên là người thừa kế của người chồng, và ngược lại. Điều 654 đòi hỏi quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con – phải chứng minh bằng thời gian sống chung, ai nuôi ăn học, ai chăm sóc khi ốm đau, lời khai người thân.

Con dâu, con rể

Con dâu, con rể không có tên trong cả ba hàng, nên không được chia di sản của cha mẹ chồng, cha mẹ vợ theo pháp luật, kể cả khi chăm sóc nhiều năm; họ chỉ nhận qua di chúc hoặc tặng cho. Riêng trường hợp người chồng mất sau cha mẹ mình khi di sản chưa chia, phần của người chồng trở thành di sản của anh ấy và người vợ thuộc hàng thứ nhất của chồng. Xem thêm bài con dâu thuộc hàng thừa kế thứ mấy.

Thừa kế thế vị: khi người con mất trước cha mẹ (Điều 652)

“Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.”

Điều 652 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13

Thế vị giữ nguyên một suất cho nhánh của người con đã mất; các cháu chia đều suất đó. Vợ hoặc chồng của người con đã mất không thế vị.

Ba nhầm lẫn hay gặp

  • Người con mất sau cha mẹ thì không phải thế vị: phần của người con trở thành di sản của chính người đó (thường gọi là thừa kế chuyển tiếp).
  • Người con từ chối hoặc không có quyền hưởng di sản thì con của họ không thế vị.
  • Con của anh, chị, em ruột (cháu gọi người chết là bác, chú, cậu, cô, dì) không thế vị mà thuộc hàng thứ ba.

Thuộc hàng thứ nhất nhưng không được hưởng di sản (Điều 621)

Khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự loại trừ:

  • Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, hoặc ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm người để lại di sản.
  • Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản.
  • Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng phần di sản của người đó.
  • Người lừa dối, cưỡng ép, ngăn cản việc lập di chúc; giả mạo, sửa chữa, hủy, che giấu di chúc để hưởng di sản trái ý chí người để lại di sản.

Họ vẫn được hưởng nếu người để lại di sản đã biết hành vi đó mà vẫn cho hưởng theo di chúc (khoản 2 Điều 621). Người thừa kế cũng có thể tự từ chối nhận di sản bằng văn bản, trước thời điểm phân chia di sản, nhưng không được nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của mình (Điều 620).

Ví dụ chia di sản cho hàng thừa kế thứ nhất

Tình huống đã được khái quát: ông Bình mất năm 2025, không để lại di chúc. Căn nhà 6 tỷ đồng là tài sản chung của ông và vợ là bà Hoa. Cha ông đã mất trước ông; mẹ ông là cụ Lan còn sống. Ông bà có ba con: An, Bảo, Chi; anh Bảo mất năm 2020, để lại vợ là chị Dung và hai con Khôi, Minh.

  1. Tách phần tài sản chungKhi có yêu cầu chia di sản, tài sản chung của vợ chồng về nguyên tắc được chia đôi (khoản 2 Điều 66 Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13): bà Hoa giữ 3 tỷ đồng, di sản của ông Bình là 3 tỷ đồng.
  2. Đếm suất trong hàng thứ nhấtBà Hoa, cụ Lan, An, Chi và nhánh anh Bảo: 5 suất, mỗi suất 600 triệu đồng.
  3. Chia suất thế vịKhôi và Minh mỗi người 300 triệu đồng; chị Dung là con dâu nên không có phần.
NgườiTư cáchNhận
Bà HoaPhần tài sản chung và vợ3,6 tỷ đồng
Cụ LanMẹ đẻ600 triệu đồng
An, ChiCon đẻ600 triệu đồng mỗi người
Khôi, MinhCháu thế vị300 triệu đồng mỗi người
Chị DungCon dâuKhông có phần

Đổi một chi tiết, kết quả đổi theo. Bà Hoa có con riêng được ông Bình nuôi dưỡng như cha con thì có 6 suất, mỗi suất 500 triệu đồng. An mất năm 2026, sau ông Bình nhưng trước khi chia, thì 600 triệu đồng của An chia tiếp cho vợ, con của An và bà Hoa (mẹ của An). Ông Bình có di chúc để toàn bộ 3 tỷ đồng cho An thì bà Hoa và cụ Lan vẫn được hai phần ba suất theo Điều 644 Bộ luật Dân sự, mỗi người 400 triệu đồng; Chi (đã thành niên, có khả năng lao động) và các cháu Khôi, Minh không được phần nào.

Những sai lầm thường gặp khi tự xác định hàng thừa kế thứ nhất

  • Quên cha, mẹ của người chết còn sống.
  • Chia cả căn nhà như di sản, quên phần của người vợ hoặc chồng còn sống.
  • Tính con dâu, con rể vào danh sách người thừa kế.
  • Bỏ sót con ngoài giá thú, con riêng có quan hệ nuôi dưỡng, người ở nước ngoài.
  • Cho rằng con trai, con trưởng đương nhiên được nhiều hơn: chia theo pháp luật thì các suất bằng nhau.

Thời hiệu và thủ tục sau khi xác định đủ người thừa kế

Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế (khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự). Mọi người thống nhất thì lập văn bản phân chia di sản tại công chứng theo Điều 59 Luật Công chứng số 46/2024/QH15. Có người không đồng ý thì khởi kiện tại Tòa án nơi có nhà đất (xem danh bạ Tòa án TP.HCM). Từng bước làm và chi phí có tại trang luật sư thừa kế TP.HCM.

Câu hỏi thường gặp

Hàng thừa kế thứ 1 và hàng thừa kế thứ nhất có khác nhau không?

Không. Đó là hai cách gọi cùng một nhóm người tại điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự. Các hàng thừa kế gồm ba hàng: thứ nhất, thứ hai, thứ ba.

Cha mẹ của người chết có thuộc hàng thừa kế thứ nhất không?

Có. Cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi của người chết đều thuộc hàng thứ nhất, mỗi người một suất bằng vợ, chồng, các con.

Cháu nội có được chia di sản của ông bà khi cha còn sống không?

Nếu chia theo pháp luật thì không. Cháu chỉ thế vị khi cha chết trước hoặc cùng thời điểm với ông bà; các trường hợp khác, cháu thuộc hàng thứ hai, chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng thứ nhất. Ông bà vẫn có thể để lại di sản cho cháu bằng di chúc.

Một người con từ chối nhận di sản thì phần đó tính thế nào?

Người từ chối hợp lệ không được tính vào số người hưởng; di sản chia cho những người còn lại cùng hàng. Mọi người ở hàng thứ nhất đều từ chối thì di sản chuyển sang hàng thứ hai.

Vợ chồng ly thân nhưng chưa ly hôn, chồng mất thì vợ có được thừa kế không?

Có. Chừng nào chưa có bản án, quyết định cho ly hôn có hiệu lực pháp luật, người vợ vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất của chồng.

Cần xác định người thừa kế cho hồ sơ gia đình?

Gửi sơ đồ gia đình, trích lục khai tử và giấy tờ tài sản qua Zalo để được trao đổi miễn phí ban đầu (xem tư vấn miễn phí tại TP.HCM).

Luật sư Bùi Khắc Long

Luật sư Bùi Khắc Long – số thẻ luật sư 15188/LS, Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Nội dung mang tính tham khảo; với vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Truất quyền thừa kế là gì và khi nào người bị truất quyền vẫn được nhận di sản? Tìm hiểu điều kiện để di chúc có hiệu lực, cách xác định phần thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc và sự khác biệt giữa ý chí của người lập di chúc với trường hợp không được hưởng di sản theo luật.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Khởi kiện chia tài sản chung tại TP.HCM: nộp đơn ở Tòa án nào, hồ sơ cần có, trình tự và thời hạn, định giá tài sản, cách tính án phí theo phần được chia.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Dấu hiệu tẩu tán tài sản khi ly hôn, tranh chấp; cách yêu cầu Tòa án cấm chuyển dịch, phong tỏa tài khoản trong 48 giờ, biện pháp bảo đảm và rủi ro cần biết.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Đất cấp cho hộ gia đình thuộc về ai theo Luật Đất đai 2024, bán hoặc thế chấp cần ai đồng ý, chia khi tranh chấp, khi ly hôn và khi có thành viên qua đời.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Nhà đất đứng tên chung mà một người không đồng ý bán: thương lượng mua lại phần, bán phần quyền, tách thửa hoặc khởi kiện chia tài sản chung tại TP.HCM.