Biên bản họp gia đình từ chối tài sản ghi lại cuộc họp giữa những người thừa kế, có căn cứ tại Điều 656 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13. Nhưng riêng biên bản này không làm cho việc từ chối nhận di sản có hiệu lực. Muốn từ chối hợp lệ, người thừa kế phải lập thêm văn bản từ chối nhận di sản theo Điều 620. Hai giấy tờ khác nhau, nhiều gia đình chỉ làm một rồi phải làm lại từ đầu.
Tóm tắt nhanh
- Biên bản họp gia đình ghi lại thỏa thuận chung của những người thừa kế: cử người quản lý di sản, người phân chia di sản, cách chia. Căn cứ: Điều 656 Bộ luật Dân sự 2015.
- Văn bản từ chối nhận di sản là giấy tờ riêng của từng người từ chối, phải lập thành văn bản và gửi cho người quản lý di sản, những người thừa kế khác và người được giao phân chia di sản. Căn cứ: Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.
- Ba điều kiện để việc từ chối có hiệu lực: lập thành văn bản, gửi cho đúng người, và thực hiện trước thời điểm phân chia di sản. Không được từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của chính mình với người khác.
- Luật không bắt buộc công chứng hoặc chứng thực, nhưng khi nộp hồ sơ đất đai hoặc khi ra Tòa thì văn bản đã công chứng an toàn hơn hẳn.
- Thừa kế nhà đất giữa những người thân thích đã được miễn thuế theo Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, nên từ chối để né thuế thường không đem lại lợi ích gì.
1. Biên bản họp gia đình và văn bản từ chối là hai giấy tờ khác nhau
Biên bản họp gia đình dựa trên Điều 656 Bộ luật Dân sự 2015. Khoản 1 cho phép những người thừa kế họp mặt sau khi có thông báo về việc mở thừa kế hoặc sau khi di chúc được công bố, để cử người quản lý di sản, cử người phân chia di sản và thống nhất cách thức phân chia. Khoản 2 nêu rõ mọi thỏa thuận của những người thừa kế phải được lập thành văn bản. Biên bản họp gia đình chính là hình thức văn bản đó.
Văn bản từ chối nhận di sản dựa trên Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015. Đây là ý chí đơn phương của riêng từng người thừa kế. Người khác không từ chối thay được, và một biên bản chung của cả nhà không thay thế được ý chí riêng của từng người.
| Tiêu chí | Biên bản họp gia đình | Văn bản từ chối nhận di sản |
|---|---|---|
| Căn cứ | Điều 656 Bộ luật Dân sự 2015 | Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 |
| Bản chất | Thỏa thuận chung của nhiều người | Ý chí đơn phương của một người |
| Người ký | Tất cả những người thừa kế tham gia họp | Riêng người từ chối |
| Nội dung chính | Cử người quản lý, người phân chia; cách chia | Tuyên bố không nhận phần được hưởng |
| Phải gửi cho ai | Luật không quy định | Người quản lý di sản, các đồng thừa kế, người được giao phân chia |
| Mốc thời gian | Sau khi mở thừa kế hoặc công bố di chúc | Trước thời điểm phân chia di sản |
Thực tế nhiều gia đình lập một biên bản ghi “ông A và bà B đồng ý từ chối phần của mình, nhường lại cho em út”, rồi mang đi sang tên và bị trả hồ sơ vì thiếu văn bản từ chối của riêng từng người. Cách đúng là giữ cả hai loại giấy tờ.
Lưu ý
“Nhường phần của mình cho người khác” và “từ chối nhận di sản” không giống nhau. Từ chối là không nhận, phần đó chia lại theo pháp luật và người từ chối không được chỉ định ai hưởng. Nhường là nhận rồi chuyển cho người khác, phát sinh thêm một giao dịch tặng cho với thủ tục và nghĩa vụ tài chính riêng. Bộ luật Dân sự 2015 không còn quy định riêng về nhường quyền hưởng di sản, nên ghi chữ “nhường” mà ý thật là “từ chối” rất dễ bị hiểu sai khi xử lý hồ sơ. Cách làm từng bước khi muốn nhường phần thừa kế cho người thân: xem chuyển quyền thừa kế cho người khác.
2. Ba điều kiện để việc từ chối nhận di sản có hiệu lực
Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 gồm ba khoản, tương ứng ba điều kiện.
2.1. Phải lập thành văn bản và gửi cho đúng người
Khoản 2 Điều 620 quy định việc từ chối phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết. Nói miệng trong cuộc họp, dù đông người nghe, không đáp ứng điều kiện này.
Một điểm nhiều bài hướng dẫn cũ chưa cập nhật: Bộ luật Dân sự năm 2005 buộc phải báo cho cơ quan công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có địa điểm mở thừa kế, Bộ luật Dân sự 2015 đã bỏ yêu cầu đó. Việc gửi văn bản nay chỉ mang tính thông báo để những người liên quan biết, không phải thủ tục đăng ký.
2.2. Phải thực hiện trước thời điểm phân chia di sản
Khoản 3 Điều 620 ấn định mốc duy nhất: trước thời điểm phân chia di sản. Đây là thay đổi lớn so với Bộ luật Dân sự 2005, vốn giới hạn sáu tháng kể từ thời điểm mở thừa kế; Bộ luật hiện hành bỏ con số đó. Hệ quả là thời gian quyết định có thể rất dài, nhưng một khi đã chia xong thì không còn từ chối được nữa, muốn chuyển phần của mình phải làm hợp đồng tặng cho hoặc chuyển nhượng.
Thời điểm mở thừa kế, theo Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015, là thời điểm người có tài sản chết. Kể từ thời điểm đó, theo Điều 614, những người thừa kế đã có các quyền và nghĩa vụ tài sản do người chết để lại.
2.3. Không được từ chối để trốn tránh nghĩa vụ tài sản của chính mình
Khoản 1 Điều 620 cho người thừa kế quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.
Chỗ này rất hay bị hiểu nhầm. Nghĩa vụ tài sản nói ở đây là nghĩa vụ của chính người từ chối đối với chủ nợ của họ, không phải nghĩa vụ do người chết để lại. Phân tích đăng trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật của Bộ Tư pháp nêu rõ sự phân biệt này, vì nghĩa vụ do người chết để lại đã có cơ chế riêng tại Điều 615: người hưởng thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Nói cách khác, người đang có nợ riêng mà từ chối để chủ nợ không kê biên được thì việc từ chối có thể bị vô hiệu. Người không nợ ai thì từ chối hoàn toàn hợp pháp, dù di sản đang gánh nghĩa vụ của người đã mất.

3. Nội dung cần có trong từng văn bản
3.1. Biên bản họp gia đình
Bộ luật Dân sự không quy định mẫu bắt buộc. Để biên bản dùng được khi nộp hồ sơ và khi có tranh chấp, nên có đủ các mục sau.
- Thời gian, địa điểm họp.
- Người để lại di sản: họ tên, ngày chết, nơi cư trú cuối cùng.
- Danh sách di sản kèm giấy tờ chứng minh quyền của người đã mất.
- Danh sách đầy đủ người thừa kế, quan hệ với người để lại di sản, số thẻ căn cước.
- Ai có mặt, ai vắng mặt và lý do.
- Nội dung thỏa thuận: người quản lý di sản, người phân chia di sản, cách thức phân chia.
- Chữ ký từng người tham gia, ký ở từng trang nếu biên bản nhiều trang.
3.2. Văn bản từ chối nhận di sản
Đây là văn bản riêng, mỗi người từ chối lập một bản cho mình.
- Họ tên, ngày sinh, số thẻ căn cước, nơi cư trú của người từ chối.
- Quan hệ với người để lại di sản và căn cứ hưởng thừa kế: theo di chúc hay theo pháp luật.
- Mô tả phần di sản được hưởng và đang từ chối.
- Tuyên bố từ chối rõ ràng và tự nguyện.
- Xác nhận tại thời điểm từ chối, di sản chưa được phân chia.
- Xác nhận việc từ chối không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của mình với người khác.
- Ngày tháng và chữ ký.
Lưu ý
Không ghi câu “tôi từ chối và nhường toàn bộ phần của tôi cho anh C”. Đã từ chối thì không còn quyền định đoạt phần đó, và phần đó chia theo pháp luật chứ không theo chỉ định của người từ chối. Nếu mong muốn thật là để một người cụ thể nhận, cách phù hợp là thỏa thuận phân chia di sản trong biên bản họp gia đình.
4. Có bắt buộc công chứng hoặc chứng thực không
Câu trả lời ngắn: pháp luật không bắt buộc, nhưng hầu hết trường hợp vẫn nên làm.
Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 chỉ đòi hỏi hình thức văn bản. Phân tích trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật của Bộ Tư pháp xác định văn bản lập đúng quy định vẫn có giá trị dù chưa công chứng, chứng thực. Với thỏa thuận phân chia di sản, bài trên Tạp chí Tòa án nhân dân điện tử, cơ quan của Tòa án nhân dân tối cao, nêu rõ công chứng là quyền của người thừa kế chứ không phải nghĩa vụ.
Nhưng cũng bài đó chỉ ra vấn đề thực tiễn: Bộ luật Dân sự không quy định chế tài khi thỏa thuận không lập thành văn bản, nên Tòa án các nơi áp dụng không thống nhất, có nơi tuyên vô hiệu do vi phạm hình thức, có nơi vận dụng linh hoạt.
Thêm lý do thực tế: khi di sản là nhà đất, cán bộ tiếp nhận hồ sơ thường yêu cầu văn bản đã công chứng hoặc chứng thực để xác định chữ ký là thật và người ký có năng lực hành vi dân sự. Giấy viết tay rất dễ bị trả hồ sơ, dù về lý thuyết không trái luật.
4.1. Làm ở đâu
Có hai nơi.
- Tổ chức hành nghề công chứngĐiều 44 Luật Công chứng số 46/2024/QH15 buộc giao dịch về bất động sản chỉ được công chứng trong phạm vi tỉnh nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở, nhưng văn bản từ chối nhận di sản là một trong các ngoại lệ, cùng với di chúc và văn bản ủy quyền. Nghĩa là công chứng được ở bất kỳ tỉnh, thành nào, không phải về nơi có nhà đất.
- Ủy ban nhân dân cấp xãTheo Điều 5 Nghị định số 23/2015/NĐ-CP, bản hợp nhất số 753/VBHN-BTP sau các lần sửa đổi, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã chứng thực giao dịch về quyền sử dụng đất, nhà ở, di chúc, văn bản từ chối nhận di sản và văn bản phân chia di sản.
Phí công chứng thu theo giá trị tài sản và theo biểu phí nhà nước đang áp dụng, không phải phí dịch vụ của luật sư. Anh chị nên hỏi trực tiếp tổ chức hành nghề công chứng trước khi đi.
5. Phần di sản bị từ chối sẽ chia cho ai
Đây là câu hỏi quyết định có nên từ chối hay không, vì người từ chối không được chọn người thay mình nhận.
Nếu thừa kế theo di chúc. Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, phần di sản liên quan đến người được chỉ định trong di chúc mà từ chối nhận sẽ được chia theo pháp luật, tức quay về chia cho hàng thừa kế thứ nhất, không tự động thuộc về những người còn lại trong di chúc.
Nếu thừa kế theo pháp luật. Khoản 2 Điều 651 quy định những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần bằng nhau, nên phần của người từ chối chia đều cho những người cùng hàng còn lại. Hàng thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Khoản 3 Điều 651 quy định người ở hàng sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước, trong đó có lý do từ chối nhận di sản.
Có một ngoại lệ cần biết. Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 cho con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng và con thành niên không có khả năng lao động được hưởng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, kể cả khi di chúc không cho họ hưởng. Nhưng khoản 2 Điều 644 nêu rõ quy định này không áp dụng với người đã từ chối theo Điều 620: ký văn bản từ chối là mất luôn quyền đó. Cách chia cụ thể trong từng tình huống, xem thêm các ví dụ về chia tài sản thừa kế có lời giải từng bước.
6. Từ chối nhận di sản có giúp giảm thuế không
Thông thường là không, và đây là lý do khiến nhiều trường hợp từ chối trở nên không cần thiết.
Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, hiệu lực từ ngày 01/7/2026, miễn thuế với thu nhập từ chuyển nhượng, nhận thừa kế, quà tặng là bất động sản giữa vợ với chồng; cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi; cha chồng, mẹ chồng với con dâu; cha vợ, mẹ vợ với con rể; ông nội, bà nội với cháu nội; ông ngoại, bà ngoại với cháu ngoại; anh, chị, em ruột với nhau. Chính phủ quy định chi tiết tại Nghị định số 253/2026/NĐ-CP, cùng hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
Nghĩa là trong phần lớn vụ việc thừa kế gia đình, con nhận nhà đất từ cha mẹ hoặc anh chị em ruột nhận của nhau đều đã được miễn. Từ chối để né thuế trong những trường hợp này không mang lại lợi ích nào mà còn làm mất quyền của chính mình.
Lưu ý
Danh sách miễn thuế nêu trên không có quan hệ bác, chú, cô, dì, cậu với cháu. Người nhận thừa kế nhà đất từ bác ruột hoặc cô ruột không thuộc diện miễn theo điều khoản này. Trước khi quyết định nhận hay từ chối, nên hỏi cơ quan thuế hoặc nhờ luật sư rà lại quan hệ nhân thân và nghĩa vụ tài chính cụ thể.
7. Năm sai lầm thường gặp
- Chỉ lập biên bản họp rồi nghĩ là xong, hoặc viết “nhường cho” thay vì “từ chối”Biên bản họp theo Điều 656 không thay thế văn bản từ chối riêng theo Điều 620. Và người từ chối không được chỉ định ai hưởng phần của mình.
- Ký sau khi di sản đã chiaKhoản 3 Điều 620 đòi việc từ chối phải thể hiện trước thời điểm phân chia.
- Từ chối khi đang có nợ riêngKhoản 1 Điều 620 loại trừ việc từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của mình với người khác.
- Ký thay người vắng mặtViệc từ chối là ý chí riêng. Người ở xa lập văn bản của chính mình.
- Để người thuộc diện hai phần ba suất ký từ chối mà không giải thíchTheo khoản 2 Điều 644, họ mất luôn quyền được bảo đảm phần này.
8. Trình tự làm cho đúng
- Xác định di sản và những người thừa kếLập danh sách tài sản kèm giấy tờ và danh sách đầy đủ người thừa kế. Thiếu một người là hồ sơ sau này có thể bị tranh chấp.
- Kiểm tra nghĩa vụ tài sảnRà nợ của người đã mất và nợ riêng của từng người dự định từ chối. Bước này quyết định việc từ chối có hợp pháp hay không.
- Họp mặt, lập biên bản theo Điều 656 và văn bản từ chối riêng theo Điều 620Biên bản có chữ ký của tất cả người tham gia; mỗi người từ chối lập một văn bản riêng theo các mục ở phần 3.2.
- Công chứng hoặc chứng thực, rồi gửi cho đúng ngườiCông chứng tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc chứng thực tại Ủy ban nhân dân cấp xã theo Điều 5 Nghị định số 23/2015/NĐ-CP. Sau đó gửi theo khoản 2 Điều 620 và giữ bằng chứng đã gửi.
- Khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia, rồi đăng ký biến độngViệc thụ lý công chứng phải niêm yết tối thiểu 15 ngày theo Điều 44 Nghị định số 104/2025/NĐ-CP. Với quyền sử dụng đất, khoản 3 Điều 133 Luật Đất đai ấn định 30 ngày, riêng thừa kế tính từ ngày phân chia xong.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: Điều 611, Điều 614, Điều 615, Điều 620, Điều 644, Điều 650, Điều 651, Điều 656, Điều 657.
- Luật Công chứng số 46/2024/QH15 ngày 26/11/2024 của Quốc hội, hiệu lực từ ngày 01/7/2025: Điều 44.
- Nghị định số 23/2015/NĐ-CP của Chính phủ về cấp bản sao từ sổ gốc, chứng thực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ ký và chứng thực giao dịch, bản hợp nhất số 753/VBHN-BTP: Điều 5.
- Nghị định số 104/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Công chứng: Điều 44.
- Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 ngày 10/12/2025 của Quốc hội, hiệu lực từ ngày 01/7/2026: Điều 4. Nghị định số 253/2026/NĐ-CP của Chính phủ, hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
- Luật Đất đai, Văn bản hợp nhất số 44/VBHN-VPQH ngày 16/3/2026: khoản 3 Điều 133.
Câu hỏi thường gặp
Biên bản họp gia đình viết tay có giá trị không?
Có, nếu nội dung đúng và tất cả những người thừa kế tham gia đều ký. Khoản 2 Điều 656 Bộ luật Dân sự 2015 chỉ yêu cầu thỏa thuận được lập thành văn bản. Tuy nhiên bản viết tay chưa công chứng dễ bị nghi ngờ về chữ ký và rất hay bị trả hồ sơ.
Đã ký văn bản từ chối nhận di sản rồi có rút lại được không?
Bộ luật Dân sự 2015 không quy định rõ. Bài trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật của Bộ Tư pháp ghi nhận đang có hai quan điểm và kiến nghị bổ sung quy định cho phép hủy bỏ trước thời điểm phân chia. Chưa có quy định minh thị nên anh chị hãy coi việc ký là khó đảo ngược.
Người đang ở nước ngoài muốn từ chối nhận di sản thì làm thế nào?
Người đó tự lập văn bản từ chối của riêng mình, chứng nhận tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài hoặc công chứng tại nước sở tại rồi hợp pháp hóa lãnh sự, sau đó gửi về Việt Nam. Không nhờ người nhà ký thay.
Cả nhà đã họp và thống nhất để một người đứng tên, có cần văn bản từ chối không?
Có hai cách. Một là những người khác lập văn bản từ chối theo Điều 620, nhưng khi đó phần bị từ chối chia theo pháp luật chứ không tự động thuộc về người được chọn. Hai là lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản trong đó các bên thống nhất giao toàn bộ cho một người, theo tinh thần Điều 656. Cách thứ hai thường đúng với mong muốn của gia đình hơn.
Từ chối nhận di sản có phải nộp thuế không?
Người từ chối không nhận tài sản nên không phát sinh thu nhập chịu thuế của mình. Với người thực nhận, Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 miễn thuế cho thừa kế bất động sản giữa những người thân thích liệt kê trong điều luật, trong đó có cha mẹ với con và anh chị em ruột. Quan hệ bác, chú, cô, dì, cậu với cháu không nằm trong danh sách.
Hết thời hiệu thừa kế thì còn từ chối được không?
Khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm với bất động sản và 10 năm với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn đó, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý. Khi quyền đã xác lập theo cách này thì không còn tình huống phân chia để mà từ chối.
Cần rà lại hồ sơ trước khi cả nhà ký?
Một chữ ký đặt sai chỗ trong hồ sơ thừa kế thường chỉ lộ ra nhiều năm sau, khi sang tên hoặc khi có tranh chấp. Tôi nhận xem hồ sơ, xác định đúng loại văn bản cần lập và soạn bản phù hợp với tình huống của gia đình anh chị. Phí tư vấn từ 2.000.000 đồng một buổi; vụ việc nhiều bên hoặc hồ sơ lớn thì phí cao hơn, tôi xem hồ sơ và báo rõ trước khi anh chị quyết định, sau đó ghi vào hợp đồng dịch vụ pháp lý. Xem thêm bảng báo giá dịch vụ pháp lý và trang luật sư thừa kế.
Đọc thêm: chia đất thừa kế khi không có di chúc, chi phí làm thủ tục thừa kế, con dâu thuộc hàng thừa kế thứ mấy, di chúc viết tay có hợp pháp không.

Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật dân sự, đất đai, thừa kế và tố tụng. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo. Với vụ việc cụ thể, cần đối chiếu hồ sơ và quy định đang có hiệu lực tại thời điểm thực hiện.






