Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Công ty Luật TNHH Duy Minh
ĐOÀN LUẬT SƯ TP. HỒ CHÍ MINH
CÔNG TY LUẬT TNHH DUY MINH

Thẩm phán là gì? Ngạch, tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm thẩm phán

Thẩm phán là gì – ngạch, tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm thẩm phán – Luật sư Bùi Khắc Long
NỘI DUNG

Thẩm phán là gì? Thẩm phán là người có đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, được Chủ tịch nước bổ nhiệm để thực hiện nhiệm vụ xét xử và các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật (Điều 88 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân số 34/2024/QH15). Khi xét xử, Thẩm phán độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nghiêm cấm cơ quan, tổ chức, cá nhân can thiệp vào việc xét xử (khoản 2 Điều 103 Hiến pháp năm 2013).

Tóm tắt nhanh

  • Từ 01/01/2025 Thẩm phán chỉ còn 2 ngạch: Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và Thẩm phán Tòa án nhân dân; ngạch cao cấp, trung cấp, sơ cấp đã được chuyển đổi.
  • Tiêu chuẩn cơ bản: công dân Việt Nam, từ đủ 28 tuổi, cử nhân luật trở lên, đã được đào tạo nghiệp vụ xét xử.
  • Bổ nhiệm lần đầu cần đủ 05 năm công tác pháp luật và trúng tuyển kỳ thi tuyển chọn Thẩm phán.
  • Nhiệm kỳ lần đầu 05 năm; bổ nhiệm lại thì làm đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác.
  • Thẩm phán không được tư vấn cho đương sự, bị can, bị cáo hoặc tiếp họ ngoài nơi quy định về vụ việc mình giải quyết.

1. Thẩm phán là gì?

Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp (khoản 1 Điều 102 Hiến pháp). Người trực tiếp thực hiện quyền xét xử ấy là Thẩm phán. Định nghĩa đầy đủ nằm tại Điều 88 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân số 34/2024/QH15 ngày 24/6/2024 của Quốc hội, có hiệu lực từ 01/01/2025, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 và hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 82/VBHN-VPQH ngày 26/3/2026.

Từ định nghĩa rút ra ba ý: Thẩm phán phải đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện luật định; do Chủ tịch nước bổ nhiệm, không do bầu như Hội thẩm; nhiệm vụ trung tâm là xét xử vụ án hình sự, hành chính, vụ việc dân sự, phục hồi, phá sản và vụ việc khác (điểm a khoản 2 Điều 3 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân).

Trước khi nhận nhiệm vụ, Thẩm phán phải tuyên thệ tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Nhân dân, với Hiến pháp; thực hiện nhiệm vụ trung thực, tận tâm; thực hành công lý chỉ tuân theo pháp luật, khách quan và công bằng; tuân thủ quy tắc đạo đức và ứng xử của Thẩm phán (Điều 89).

2. Thẩm phán có mấy ngạch?

Đây là thay đổi lớn nhiều tài liệu cũ chưa cập nhật. Trước đây, ngoài Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao còn có Thẩm phán cao cấp, trung cấp, sơ cấp; Luật năm 2024 rút gọn còn hai ngạch.

NgạchNgười bổ nhiệmGhi chú
Thẩm phán Tòa án nhân dân tối caoChủ tịch nước, căn cứ nghị quyết phê chuẩn của Quốc hội, theo đề nghị của Chánh án Tòa án nhân dân tối caoLà thành viên Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
Thẩm phán Tòa án nhân dânChủ tịch nước, theo đề nghị của Chánh án Tòa án nhân dân tối caoChia thành các bậc do Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định

Căn cứ: Điều 90, Điều 91 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân. Về chuyển tiếp, khoản 3 Điều 152 quy định Thẩm phán cao cấp, Thẩm phán trung cấp, Thẩm phán sơ cấp được chuyển thành Thẩm phán Tòa án nhân dân; Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quyết định xếp bậc căn cứ quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về bậc Thẩm phán. Vì vậy, khi viết đơn, luận văn hoặc giới thiệu về một Thẩm phán hiện nay, không nên dùng các ngạch cũ.

Thẩm phán là gì: 2 ngạch thẩm phán, tiêu chuẩn từ đủ 28 tuổi, điều kiện bổ nhiệm và nhiệm kỳ theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024
Bốn điểm cần nắm về Thẩm phán theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân số 34/2024/QH15 (sửa đổi năm 2025).

3. Tiêu chuẩn để trở thành Thẩm phán Tòa án nhân dân

Điều 94 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân đặt ra sáu tiêu chuẩn:

  1. Là công dân Việt Nam, trung thành với Tổ quốc và với Hiến pháp, có phẩm chất đạo đức tốt, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có tinh thần dũng cảm và kiên quyết bảo vệ công lý, liêm khiết và trung thực.
  2. Có độ tuổi từ đủ 28 tuổi trở lên.
  3. Có trình độ cử nhân luật trở lên.
  4. Đã được đào tạo nghiệp vụ xét xử.
  5. Có thời gian làm công tác pháp luật.
  6. Có sức khỏe bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Với Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, yêu cầu cao hơn nhiều: ngoài các tiêu chuẩn tại khoản 1, 3, 5 và 6 Điều 94, người được tuyển chọn phải từ đủ 45 tuổi, có từ đủ 20 năm công tác tại Tòa án, trong đó có từ đủ 10 năm làm Thẩm phán Tòa án nhân dân (trừ trường hợp đặc biệt luật cho phép), và có năng lực giải quyết những việc thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân tối cao (khoản 1 Điều 96).

4. Điều kiện và quy trình bổ nhiệm Thẩm phán

Đủ tiêu chuẩn mới là điều kiện cần. Bổ nhiệm lần đầu còn đòi hỏi từ đủ 05 năm công tác pháp luật, có năng lực xét xử và trúng tuyển kỳ thi tuyển chọn Thẩm phán Tòa án nhân dân (khoản 1 Điều 95). Con đường thông thường:

  1. Tốt nghiệp cử nhân luậtTiêu chuẩn bắt buộc về trình độ (khoản 3 Điều 94).
  2. Đào tạo nghiệp vụ xét xửNgười muốn làm Thẩm phán phải được đào tạo nghiệp vụ xét xử (khoản 4 Điều 94).
  3. Tích lũy thời gian công tác pháp luậtTối thiểu đủ 05 năm (điểm a khoản 1 Điều 95), thường qua các vị trí như Thư ký Tòa án, Thẩm tra viên hoặc công việc pháp luật khác.
  4. Thi tuyển chọn Thẩm phánBổ nhiệm lần đầu phải qua kỳ thi tuyển chọn Thẩm phán Tòa án nhân dân, trừ trường hợp đặc biệt tại khoản 2 Điều 95 (khoản 3 Điều 91).
  5. Đề nghị và bổ nhiệmChánh án Tòa án nhân dân tối cao đề nghị, Chủ tịch nước ký quyết định bổ nhiệm (khoản 2 Điều 91). Người được bổ nhiệm tuyên thệ trước khi nhận nhiệm vụ (Điều 89).

Trường hợp đặc biệt không qua thi tuyển áp dụng cho người có từ đủ 10 năm công tác pháp luật được điều động làm lãnh đạo Tòa án nhân dân khu vực, Tòa án quân sự khu vực; hoặc từ đủ 15 năm được điều động làm lãnh đạo Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân cấp tỉnh và các Tòa án quân sự tương đương (khoản 2 Điều 95).

Ảnh minh họa bàn làm việc với hồ sơ vụ án buộc dây và cân công lý – thẩm phán là gì
Ảnh minh họa. Thẩm phán do Chủ tịch nước bổ nhiệm để thực hiện nhiệm vụ xét xử.

5. Nhiệm kỳ của Thẩm phán

Nhiệm kỳ theo Điều 100:

  • Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao: nhiệm kỳ tính từ khi được bổ nhiệm đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác.
  • Thẩm phán Tòa án nhân dân bổ nhiệm lần đầu: nhiệm kỳ 05 năm kể từ ngày được bổ nhiệm.
  • Thẩm phán Tòa án nhân dân được bổ nhiệm lại: nhiệm kỳ đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác.
  • Thẩm phán được điều động làm nhiệm vụ khác trong hệ thống Tòa án: khi được phân công lại làm Thẩm phán thì không phải thi tuyển lại và được xếp vào bậc tương ứng.

Thẩm phán có thể bị miễn nhiệm hoặc cách chức theo các trường hợp và thủ tục tại Điều 107, 108, 109 của Luật. Thẩm phán được hưởng tiền lương, phụ cấp theo quy định riêng, được đào tạo, bồi dưỡng và được cấp trang phục để làm nhiệm vụ (Điều 101).

6. Nhiệm vụ, quyền hạn và nguyên tắc xét xử

Thẩm phán Tòa án nhân dân thực hiện các nhiệm vụ tại điểm a đến điểm đ khoản 2 Điều 3 của Luật (khoản 1 Điều 93), gồm:

  • Xét xử, giải quyết vụ án hình sự, vụ án hành chính, vụ việc dân sự, vụ việc phục hồi, phá sản và vụ án, vụ việc khác theo quy định của pháp luật.
  • Giải quyết, xét xử vi phạm hành chính theo quy định của luật.
  • Quyết định những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của luật.
  • Phát hiện, kiến nghị về tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản quy phạm pháp luật trong quá trình xét xử.
  • Giải thích áp dụng pháp luật trong xét xử, giải quyết vụ án, vụ việc.

Thẩm phán công tác tại Tòa án nhân dân tối cao còn xét xử tại Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao, xem xét đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, đề xuất phát triển án lệ (khoản 2 Điều 93). Khi xét xử, Thẩm phán phải tuân thủ các nguyên tắc của Hiến pháp: xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, xét xử công khai (trừ trường hợp được xét xử kín), xét xử tập thể và quyết định theo đa số, bảo đảm tranh tụng, chế độ hai cấp xét xử và quyền bào chữa (Điều 103 Hiến pháp). Về tổ chức Tòa án ở TP. Hồ Chí Minh, xem bài Tòa án nhân dân TP.HCM và thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực.

7. Những việc Thẩm phán không được làm

Điều 104 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân liệt kê các hành vi bị cấm, trong đó có:

  • Những việc pháp luật quy định cán bộ, công chức không được làm; vi phạm quy tắc ứng xử, đạo đức nghề nghiệp của Thẩm phán.
  • Tư vấn cho bị can, bị cáo, đương sự hoặc người tham gia tố tụng khác về vụ án, vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết hoặc tham gia giải quyết.
  • Can thiệp trái pháp luật vào việc xét xử hoặc lợi dụng ảnh hưởng để tác động đến người có trách nhiệm xét xử.
  • Đem hồ sơ vụ án, tài liệu trong hồ sơ ra khỏi cơ quan, trừ trường hợp vì nhiệm vụ hoặc được người có thẩm quyền đồng ý.
  • Tiếp bị can, bị cáo, đương sự hoặc người tham gia tố tụng khác trong vụ việc mình giải quyết không đúng nơi quy định.
  • Lạm dụng, lợi dụng quyền lực; sách nhiễu, trì hoãn, gây khó khăn, phiền hà cho người dân và người tham gia tố tụng.

Lưu ý cho đương sự

Đương sự chỉ nên làm việc với Thẩm phán tại trụ sở Tòa án hoặc nơi Tòa án triệu tập, qua đơn từ, buổi lấy lời khai, hòa giải, phiên họp, phiên tòa. Mọi lời mời “gặp riêng” hay đề nghị “lo” kết quả vụ án đều trái pháp luật và tiềm ẩn rủi ro bị lừa đảo. Cách đúng là chuẩn bị chứng cứ, trình bày ý kiến bằng văn bản và tranh tụng công khai, có luật sư hỗ trợ khi cần.

8. Phân biệt Thẩm phán với Hội thẩm, Thư ký Tòa án, Kiểm sát viên

Chức danhThuộc cơ quanVai trò chínhCách có chức danh
Thẩm phánTòa án nhân dânXét xử, giải quyết vụ án, vụ việcChủ tịch nước bổ nhiệm
Hội thẩmTòa án nhân dânCùng Thẩm phán xét xử sơ thẩm, trừ thủ tục rút gọn (khoản 1 Điều 103 Hiến pháp)Được bầu theo luật định (khoản 3 Điều 105 Hiến pháp)
Thư ký Tòa ánTòa án nhân dânLàm Thư ký phiên tòa, tiến hành hoạt động tố tụng, nhiệm vụ hành chính, tư pháp (Điều 119 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân)Chánh án Tòa án nhân dân tối cao bổ nhiệm (Điều 116)
Kiểm sát viênViện kiểm sát nhân dânThực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư phápBổ nhiệm theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân

Tại phiên tòa hình sự, Thẩm phán chủ tọa điều khiển phiên tòa và cùng Hội đồng xét xử quyết định; Kiểm sát viên thực hành quyền công tố, giữ vai trò buộc tội; luật sư bào chữa cho bị cáo. Vai trò của Kiểm sát viên được trình bày riêng ở bài kiểm sát viên là gì; trình tự một phiên tòa xem bài phiên tòa xét xử.

Ảnh minh họa hồ sơ vụ án buộc dây đặt trên bàn gỗ
Ảnh minh họa. Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật (khoản 2 Điều 103 Hiến pháp năm 2013).

Bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng và nghiêm chỉnh chấp hành (Điều 106 Hiến pháp). Hiểu đúng vị trí, quyền hạn và giới hạn của Thẩm phán giúp đương sự biết mình có quyền gì trong tố tụng: đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng khi có căn cứ, khiếu nại quyết định tố tụng, kháng cáo bản án sơ thẩm trong thời hạn luật định.

Căn cứ pháp lý

  • Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 52/VBHN-VPQH ngày 21/7/2025 của Văn phòng Quốc hội: Điều 102, 103, 105, 106.
  • Luật Tổ chức Tòa án nhân dân số 34/2024/QH15 ngày 24/6/2024 của Quốc hội, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 81/2025/QH15 ngày 24/6/2025 và các luật khác, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 82/VBHN-VPQH ngày 26/3/2026: Điều 3, 88, 89, 90, 91, 93, 94, 95, 96, 100, 101, 104, 107, 108, 109, 116, 119, khoản 3 Điều 152.

Câu hỏi thường gặp

Thẩm phán là gì, nói ngắn gọn?

Là người có đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, được Chủ tịch nước bổ nhiệm để thực hiện nhiệm vụ xét xử và các nhiệm vụ, quyền hạn khác (Điều 88 Luật số 34/2024/QH15).

Muốn làm Thẩm phán phải học ngành gì?

Phải có trình độ cử nhân luật trở lên, sau đó được đào tạo nghiệp vụ xét xử, có từ đủ 05 năm công tác pháp luật và trúng tuyển kỳ thi tuyển chọn Thẩm phán Tòa án nhân dân (Điều 94, khoản 1 Điều 95).

Bao nhiêu tuổi thì được làm Thẩm phán?

Thẩm phán Tòa án nhân dân phải từ đủ 28 tuổi trở lên (khoản 2 Điều 94). Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao phải từ đủ 45 tuổi trở lên (điểm a khoản 1 Điều 96).

Hiện nay còn Thẩm phán cao cấp, trung cấp, sơ cấp không?

Không. Từ 01/01/2025 chỉ còn hai ngạch là Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và Thẩm phán Tòa án nhân dân; Thẩm phán cao cấp, trung cấp, sơ cấp được chuyển thành Thẩm phán Tòa án nhân dân và xếp bậc (Điều 90, khoản 3 Điều 152).

Nhiệm kỳ của Thẩm phán là bao lâu?

Thẩm phán Tòa án nhân dân bổ nhiệm lần đầu có nhiệm kỳ 05 năm; được bổ nhiệm lại thì nhiệm kỳ đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác. Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao có nhiệm kỳ từ khi bổ nhiệm đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác (Điều 100).

Đương sự có được gặp riêng Thẩm phán không?

Thẩm phán không được tiếp bị can, bị cáo, đương sự trong vụ việc mình giải quyết không đúng nơi quy định và không được tư vấn cho họ (khoản 3, khoản 6 Điều 104). Đương sự làm việc với Thẩm phán tại Tòa án theo giấy triệu tập hoặc lịch làm việc chính thức.

Cần luật sư tham gia tố tụng tại Tòa án?

Luật sư chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ, bản luận cứ và tham gia tranh tụng tại Tòa án nhân dân khu vực, Tòa án nhân dân cấp tỉnh và Tòa Phúc thẩm. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí; có thể hẹn tại trụ sở ở Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Xem dịch vụ luật sư tranh tụng và báo phí dịch vụ.

Luật sư Bùi Khắc Long

Luật sư Bùi Khắc Long – Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh, Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh; hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có tranh tụng tại Tòa án các cấp. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh. Hotline 0931 222 515. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Nội dung mang tính tham khảo theo các văn bản ở mục Căn cứ pháp lý; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Hợp đồng giả cách là gì? Đây là cách gọi phổ biến của hợp đồng được ký “cho có”, để che giấu một thỏa thuận khác hoặc để né nghĩa vụ với người khác. Bộ luật Dân sự năm 2015 gọi đó là giao dịch dân sự giả tạo: giao dịch giả tạo vô hiệu, […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tài sản là gì? Theo khoản 1 Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015, tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Tài sản bao gồm bất động sản và động sản, có thể là tài sản hiện có hoặc tài sản hình thành trong tương lai (khoản 2 […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Quyền con người là gì? Quyền con người là những quyền mà mỗi cá nhân có được vì là con người, như quyền sống, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm. Hiến pháp năm 2013 dành riêng Chương II, gồm 36 điều (Điều 14 đến Điều […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Quy phạm pháp luật là gì? Theo khoản 1 Điều 3 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15, quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân, trong phạm vi cả nước hoặc […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Pháp luật là gì? Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự chung do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận, có hiệu lực bắt buộc chung và được Nhà nước bảo đảm thực hiện, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội. Ở Việt Nam, Nhà nước được tổ chức, hoạt động […]