Ly thân là gì? Đó là việc vợ chồng không còn sống chung nhưng chưa ly hôn. Pháp luật Việt Nam hiện không có quy định riêng về ly thân, không có thủ tục “đăng ký ly thân” và cũng không có mốc thời gian nào để ly thân tự chuyển thành ly hôn. Về mặt pháp lý, hai người vẫn là vợ chồng với đầy đủ quyền và nghĩa vụ, từ tài sản, con cái đến thừa kế.
Tóm tắt nhanh
- Tình trạng pháp lý: hôn nhân vẫn tồn tại cho đến khi có bản án, quyết định ly hôn của Tòa án có hiệu lực.
- Thời gian: ly thân 1 năm, 2 năm hay 10 năm đều không đương nhiên thành ly hôn.
- Tài sản: thu nhập, tài sản tạo ra trong lúc ly thân vẫn là tài sản chung, trừ khi đã có văn bản chia tài sản chung.
- Quan hệ khác: chung sống như vợ chồng với người khác khi đang ly thân vẫn là vi phạm chế độ một vợ, một chồng.
- Giá trị khi ly hôn: việc sống ly thân, bỏ mặc nhau là một tình tiết để Tòa án đánh giá hôn nhân đã trầm trọng.
Ly thân là gì theo pháp luật Việt Nam
Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 không định nghĩa ly thân và không coi đây là một chế định pháp lý. Từ này chỉ xuất hiện trong đời sống và trong hướng dẫn xét xử, dùng để mô tả tình trạng vợ chồng sống riêng: mỗi người một nơi, hoặc vẫn chung nhà nhưng không còn sinh hoạt như vợ chồng.
Phần lớn người hỏi ly thân là gì đều đang cần một khoảng lặng trước khi quyết định có ly hôn hay không. Khoản 2 Điều 19 của luật này quy định vợ chồng có nghĩa vụ sống chung với nhau, trừ trường hợp vợ chồng có thỏa thuận khác hoặc do yêu cầu của nghề nghiệp, công tác, học tập và lý do chính đáng khác. Vì vậy, hai người thỏa thuận sống riêng một thời gian không trái luật. Điều cần nhớ là thỏa thuận đó không làm thay đổi quan hệ hôn nhân: không cơ quan nào cấp giấy xác nhận ly thân, và Tòa án không thụ lý yêu cầu “công nhận ly thân”.
| Nội dung | Ly thân | Ly hôn |
|---|---|---|
| Quan hệ hôn nhân | Vẫn tồn tại | Chấm dứt từ ngày bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực (Điều 57) |
| Thủ tục | Không có thủ tục; do hai người tự thỏa thuận | Phải qua Tòa án: thuận tình hoặc theo yêu cầu của một bên |
| Tài sản mới tạo ra | Vẫn là tài sản chung | Của riêng mỗi người |
| Kết hôn với người khác | Không được | Được |
| Thừa kế của nhau | Vẫn là người thừa kế hàng thứ nhất | Không còn |
Ly thân bao lâu thì được ly hôn
Không có con số nào. Nhiều người hỏi tôi “ly thân 2 năm có đương nhiên được ly hôn không”, câu trả lời là không. Pháp luật không quy định thời gian ly thân tối thiểu trước khi ly hôn, cũng không quy định ly thân đủ lâu thì hôn nhân tự chấm dứt. Muốn ly hôn, một hoặc cả hai người phải nộp đơn đến Tòa án, dù mới sống riêng một tháng hay đã mười năm.
Cách hiểu “2 năm” thường bắt nguồn từ một quy định khác: khi một người biệt tích 02 năm liền trở lên, người có quyền, lợi ích liên quan có thể yêu cầu Tòa án tuyên bố người đó mất tích (Điều 68 Bộ luật Dân sự), và vợ hoặc chồng của người bị tuyên bố mất tích xin ly hôn thì được giải quyết cho ly hôn (khoản 2 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình). Đó là trường hợp không có tin tức gì về người kia, khác hẳn với ly thân.
Thời gian ly thân vẫn có ý nghĩa khi ly hôn theo yêu cầu của một bên. Điểm a khoản 3 Điều 4 Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP ngày 16/5/2024 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao nêu việc “vợ, chồng sống ly thân, bỏ mặc vợ hoặc chồng” là một ví dụ của tình trạng không có tình nghĩa vợ chồng, tức một biểu hiện hôn nhân đã lâm vào tình trạng trầm trọng. Ly thân càng lâu, có tài liệu chứng minh càng rõ, thì căn cứ này càng dễ được chấp nhận. Tuy vậy, Tòa án vẫn xem xét toàn bộ căn cứ tại khoản 1 Điều 56 chứ không chỉ đếm số tháng sống riêng.
Góc nhìn luật sư
Tôi thường đề nghị khách đang ly thân giữ lại ba loại giấy tờ: giấy tờ về nơi ở riêng như hợp đồng thuê nhà hoặc xác nhận tạm trú, tin nhắn trao đổi về việc sống riêng, và biên nhận các khoản tiền đã gửi nuôi con. Khi cần ra Tòa án, ba thứ này trả lời được câu hỏi ly thân từ bao giờ và ai đã làm tròn trách nhiệm với con.
Tài sản và nợ phát sinh trong thời gian ly thân
Đây là phần gây bất ngờ nhiều nhất. Vì hôn nhân còn tồn tại, tài sản do vợ hoặc chồng tạo ra, thu nhập từ lao động, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức từ tài sản riêng trong lúc ly thân vẫn là tài sản chung (Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình). Người mua nhà, mua xe trong thời gian này mà không chứng minh được nguồn tiền riêng thì tài sản đó vẫn bị coi là của chung khi ly hôn.
Chia tài sản chung khi chưa ly hôn
Vợ chồng có quyền thỏa thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung ngay trong thời kỳ hôn nhân; thỏa thuận phải lập thành văn bản, công chứng theo yêu cầu của vợ chồng hoặc theo quy định của pháp luật (Điều 38). Không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án chia.
Hệ quả sau khi chia
Phần tài sản được chia và hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng sau khi chia là tài sản riêng của mỗi người, trừ khi có thỏa thuận khác; phần chưa chia vẫn là tài sản chung (Điều 40).
Giới hạn
Việc chia bị vô hiệu nếu ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích gia đình, con chưa thành niên, hoặc nhằm trốn nghĩa vụ cấp dưỡng, bồi thường, trả nợ, nộp thuế (Điều 42).
Về nợ, vợ chồng chịu trách nhiệm liên đới với nghĩa vụ chung, trong đó có khoản vay do một người xác lập để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình (Điều 27, Điều 37). Khoản vay riêng cho mục đích cá nhân là nghĩa vụ riêng của người vay, nhưng người kia thường phải chứng minh điều đó khi chủ nợ khởi kiện. Cách tách bạch nguồn gốc tài sản được trình bày trong bài cách chứng minh tài sản riêng của vợ chồng và tài sản trước và sau hôn nhân.
Về thừa kế: vợ chồng đang ly thân vẫn là người thừa kế theo pháp luật ở hàng thừa kế thứ nhất của nhau. Kể cả khi đã chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân, nếu một người mất thì người còn sống vẫn được thừa kế di sản (Điều 655 Bộ luật Dân sự). Người không muốn kết quả này cần lập di chúc, và vẫn phải tính đến phần của người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc.
Con chung khi cha mẹ ly thân
Quyền và nghĩa vụ của cha mẹ với con không thay đổi khi ly thân. Cả hai vẫn có nghĩa vụ trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con. Người không sống chung với con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên (Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình), dù chưa có bản án nào ấn định. Mức tiền do hai người thỏa thuận; cách tính tham khảo tại bài mức cấp dưỡng nuôi con.
Một quy định ít người để ý: con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân, hoặc do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân, là con chung của vợ chồng (khoản 1 Điều 88). Đứa trẻ sinh ra khi cha mẹ đang ly thân vì thế vẫn được xác định là con chung. Người không thừa nhận phải có chứng cứ và phải được Tòa án xác định (khoản 2 Điều 88).
Khi cha mẹ không thống nhất được con ở với ai trong lúc ly thân, Tòa án thường chỉ phân định người trực tiếp nuôi con khi giải quyết việc ly hôn. Vì vậy, nếu mâu thuẫn về con kéo dài, việc tiếp tục ly thân thường không giải quyết được vấn đề.
Có được sống chung với người khác khi đang ly thân không
Không. Điểm c khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình cấm người đang có vợ, có chồng kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác. Ly thân không làm mất tình trạng “đang có vợ, có chồng”.
- Xử phạt hành chính: phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với người đang có vợ hoặc chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác, theo Điều 62 Nghị định số 109/2026/NĐ-CP ngày 01/4/2026 của Chính phủ (có hiệu lực từ 18/5/2026).
- Trách nhiệm hình sự: Điều 182 Bộ luật Hình sự quy định tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng khi hành vi làm cho quan hệ hôn nhân của một hoặc hai bên dẫn đến ly hôn, hoặc đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm; mức phạt đến 01 năm tù, trường hợp nghiêm trọng hơn đến 03 năm tù.
- Bất lợi khi ly hôn: quan hệ ngoại tình là căn cứ để người kia xin ly hôn và là yếu tố lỗi được tính đến khi chia tài sản. Xem thêm bài ngoại tình có được chia tài sản không.
Thỏa thuận ly thân: nên ghi những gì
Tuy không có mẫu do Nhà nước ban hành, một văn bản thỏa thuận giữa hai vợ chồng giúp tránh tranh cãi về sau và là chứng cứ tốt nếu phải ra Tòa án. Văn bản nên có các nội dung sau.
- Thời điểm và nơi ởNgày bắt đầu sống riêng, ai ở đâu, ai tiếp tục sử dụng nhà chung.
- Con chungCon ở với ai, lịch thăm nom, ai trả học phí, bảo hiểm, mức đóng góp hằng tháng và cách chuyển tiền.
- Chi phí và tài sảnAi trả góp nhà, xe; thu nhập mới của mỗi người xử lý thế nào. Muốn tách hẳn thì lập văn bản chia tài sản chung có công chứng, vì với nhà đất, việc chia chỉ có hiệu lực khi tuân thủ hình thức luật định (Điều 39).
- NợLiệt kê các khoản nợ chung hiện có; thống nhất không ai tự vay thêm nhân danh gia đình.
- Thời hạn xem lạiẤn định một mốc, chẳng hạn sau sáu tháng, để hai người quyết định đoàn tụ hay ly hôn.
Văn bản này không ràng buộc Tòa án khi giải quyết ly hôn, nhưng phần chia tài sản chung đã công chứng thì có giá trị pháp lý độc lập. Nếu trong thời gian sống riêng có hành vi bạo lực, đe dọa, người bị hại có thể đề nghị áp dụng biện pháp cấm tiếp xúc theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình số 13/2022/QH15.
Từ ly thân đến ly hôn: hai con đường
Hiểu đúng ly thân là gì thì cũng thấy đây chỉ nên là giai đoạn tạm thời. Khi đã rõ không thể đoàn tụ, kéo dài ly thân thường bất lợi cho cả hai: tài sản mới vẫn nhập vào khối chung, nợ có thể liên đới, quyền thừa kế còn nguyên. Lúc này có hai lựa chọn.
- Thuận tình ly hôn: hai người cùng ký một lá đơn khi đã thống nhất về con và tài sản. Dùng mẫu đơn ly hôn thuận tình; lệ phí 300.000 đồng, thời gian ngắn.
- Ly hôn theo yêu cầu của một bên: khi người kia không đồng ý hoặc không hợp tác. Dùng mẫu đơn ly hôn đơn phương và chứng minh căn cứ tại khoản 1 Điều 56; quy trình chi tiết ở bài thủ tục ly hôn đơn phương.
Người đang cân nhắc có thể đọc thêm lời khuyên cho người sắp ly hôn trước khi quyết định. Với hồ sơ có nhà đất đứng tên chung, con nhỏ hoặc một bên đã có quan hệ khác, tôi cho rằng nên trao đổi với luật sư ngay từ lúc soạn thỏa thuận sống riêng; phạm vi hỗ trợ nêu tại trang dịch vụ luật sư ly hôn.
Câu hỏi thường gặp khi tìm hiểu ly thân là gì
Ly thân có cần làm thủ tục ở Tòa án hay Ủy ban nhân dân không?
Không. Pháp luật Việt Nam không có thủ tục đăng ký hay công nhận ly thân. Vợ chồng tự thỏa thuận việc sống riêng; nếu muốn chia tài sản chung thì lập văn bản thỏa thuận có công chứng theo Điều 38 Luật Hôn nhân và gia đình.
Ly thân 2 năm có đương nhiên được ly hôn không?
Không. Không có quy định nào cho phép ly thân đủ một thời gian thì hôn nhân tự chấm dứt. Mốc 02 năm chỉ liên quan đến việc yêu cầu tuyên bố một người mất tích khi người đó biệt tích, không áp dụng cho ly thân. Muốn ly hôn phải nộp đơn đến Tòa án.
Tài sản mua trong thời gian ly thân là của ai?
Về nguyên tắc vẫn là tài sản chung của vợ chồng theo Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình, trừ khi người mua chứng minh được mua bằng tài sản riêng hoặc hai người đã có văn bản chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân.
Ly thân có phải cấp dưỡng nuôi con không?
Có. Cha hoặc mẹ không sống chung với con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên theo Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình, kể cả khi chưa ly hôn. Mức cấp dưỡng do hai người thỏa thuận.
Đang ly thân mà sống chung với người khác thì bị xử lý thế nào?
Vẫn bị coi là vi phạm chế độ một vợ, một chồng. Mức phạt hành chính từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng theo Điều 62 Nghị định số 109/2026/NĐ-CP; trường hợp làm cho hôn nhân dẫn đến ly hôn hoặc đã bị xử phạt mà còn vi phạm thì có thể bị xử lý hình sự theo Điều 182 Bộ luật Hình sự.
Ly thân rồi một người mất thì người kia có được thừa kế không?
Có. Vợ chồng đang ly thân vẫn là người thừa kế hàng thứ nhất của nhau. Theo Điều 655 Bộ luật Dân sự, kể cả khi đã chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân, người còn sống vẫn được thừa kế di sản của người đã mất.
Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 ngày 19/6/2014 của Quốc hội (đã sửa đổi, bổ sung; Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH ngày 27/8/2025 của Văn phòng Quốc hội): Điều 5, 19, 27, 33, 37, 38, 39, 40, 42, 56, 57, 88, 110.
- Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP ngày 16/5/2024 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật trong giải quyết vụ việc về hôn nhân và gia đình: Điều 4.
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: Điều 68, 651, 655.
- Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội (Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025): Điều 182.
- Nghị định số 109/2026/NĐ-CP ngày 01/4/2026 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình: Điều 62; Luật Phòng, chống bạo lực gia đình số 13/2022/QH15 ngày 14/11/2022 của Quốc hội.
Đang ly thân và chưa biết nên làm gì tiếp?
Anh chị nhắn Zalo mô tả ngắn: sống riêng từ khi nào, có con chung và tài sản chung gì. Tôi cho biết nên lập thỏa thuận nào trước, giấy tờ gì cần giữ, và khi nào thì nên nộp đơn ly hôn.
Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh, số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có hôn nhân gia đình, thừa kế, đất đai và tố tụng. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định đang có hiệu lực. Văn bản pháp luật và tên đơn vị hành chính có thể thay đổi; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.
