Tội làm nhục người khác được quy định tại Điều 155 Bộ luật Hình sự: người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm; trường hợp nặng nhất bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm. Khác với vu khống, tội này không đòi hỏi thông tin sai sự thật mà nhắm vào chính lời nói, hành vi hạ thấp nhân phẩm của người khác.
Tóm tắt nhanh
- Chỉ xúc phạm nghiêm trọng mới là tội phạm; mức nhẹ hơn bị phạt hành chính từ 3.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng.
- Khung cơ bản: cảnh cáo, phạt tiền 10–30 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
- Làm nhục qua mạng xã hội, với 02 người trở lên, với người đang thi hành công vụ: phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
- Làm nạn nhân tự sát hoặc gây rối loạn tâm thần với tỷ lệ tổn thương từ 61%: phạt tù từ 02 năm đến 05 năm.
- Khoản 1 chỉ khởi tố khi bị hại yêu cầu; bị hại còn có quyền đòi xin lỗi, cải chính và bồi thường.
1. Tội làm nhục người khác là gì?
Tội làm nhục người khác là hành vi cố ý xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của một người cụ thể, khiến người đó bị hạ thấp giá trị trước người khác hoặc trong chính cảm nhận của mình. Hành vi có thể bằng lời nói như chửi bới, lăng mạ bằng từ ngữ thô tục; hoặc bằng hành động như xé quần áo, cắt tóc, bôi bẩn, bắt quỳ gối, quay và phát tán hình ảnh nhạy cảm của người khác.
Điều 155 Bộ luật Hình sự bảo vệ nhân phẩm, danh dự của con người, những giá trị mà khoản 1 Điều 34 Bộ luật Dân sự năm 2015 khẳng định là “bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ”. Một hành vi làm nhục vì vậy có thể dẫn tới cả trách nhiệm hình sự lẫn trách nhiệm bồi thường dân sự.
Cần phân biệt làm nhục với tranh cãi thông thường. Lời lẽ gay gắt trong lúc cãi vã, phê bình công khai có căn cứ hay đánh giá tiêu cực về chất lượng công việc chưa chắc đã là “xúc phạm nghiêm trọng”. Ranh giới này được phân tích ở mục tiếp theo.
2. Thế nào là “xúc phạm nghiêm trọng”?
Bộ luật Hình sự không định nghĩa thế nào là “nghiêm trọng”. Trong thực tiễn giải quyết, cơ quan tiến hành tố tụng thường đánh giá tổng hợp nhiều yếu tố thay vì chỉ dựa vào một câu nói hay một hành động riêng lẻ.
| Yếu tố được xem xét | Câu hỏi thường đặt ra |
|---|---|
| Tính chất lời nói, hành động | Có dùng từ ngữ tục tĩu, hành vi hạ nhục thân thể, xâm phạm vùng nhạy cảm không? |
| Nơi xảy ra, người chứng kiến | Nơi công cộng, nơi làm việc, trước đông người hay chỉ hai bên với nhau? |
| Mức độ lan truyền | Có quay, đăng, chia sẻ lên mạng; bao nhiêu lượt xem, chia sẻ? |
| Quan hệ và hoàn cảnh | Nạn nhân là người già, trẻ em, thầy cô, người đang làm nhiệm vụ? Hành vi kéo dài, lặp lại không? |
| Hậu quả với nạn nhân | Nạn nhân có bị trầm cảm, rối loạn tâm thần, phải nghỉ việc, chuyển nơi ở không? |
Hành vi chưa đạt mức nghiêm trọng vẫn bị xử lý: điểm a khoản 3 Điều 8 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với hành vi xúc phạm nhân phẩm, danh dự của người khác chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, hoặc khiêu khích, trêu ghẹo, lăng mạ, bôi nhọ danh dự, nhân phẩm người khác.
3. Dấu hiệu cấu thành tội làm nhục người khác
Bốn yếu tố cấu thành dưới đây là khung phân tích mà sinh viên luật thường học và luật sư dùng để rà hồ sơ.
| Yếu tố | Nội dung |
|---|---|
| Khách thể | Nhân phẩm, danh dự của con người. |
| Mặt khách quan | Lời nói hoặc hành động xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của một người cụ thể; trực tiếp hoặc qua phương tiện điện tử. |
| Mặt chủ quan | Lỗi cố ý: người thực hiện nhận thức được hành vi của mình hạ nhục người khác và mong muốn hoặc chấp nhận điều đó. |
| Chủ thể | Người từ đủ 16 tuổi có năng lực trách nhiệm hình sự; Điều 155 không có trong danh sách tại khoản 2 Điều 12 nên người dưới 16 tuổi không bị truy cứu về tội này. |
Khác với tội vu khống, tội làm nhục không quan tâm thông tin đúng hay sai. Nói một sự thật bằng cách lăng mạ, bêu riếu thậm tệ trước đông người vẫn có thể là làm nhục.
4. Mức phạt tội làm nhục người khác theo Điều 155
Điều 155 có ba khung hình phạt chính và một khoản hình phạt bổ sung:
| Khoản | Trường hợp | Mức phạt |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác | Cảnh cáo, phạt tiền từ 10.000.000 đến 30.000.000 đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm |
| Khoản 2 | Phạm tội 02 lần trở lên; đối với 02 người trở lên; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; đối với người đang thi hành công vụ; đối với người dạy dỗ, nuôi dưỡng, chăm sóc, chữa bệnh cho mình; dùng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử; gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% | Phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm |
| Khoản 3 | Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên; làm nạn nhân tự sát | Phạt tù từ 02 năm đến 05 năm |
| Khoản 4 | Hình phạt bổ sung | Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm |
Theo Điều 9 Bộ luật Hình sự, khoản 1 và khoản 2 là tội phạm ít nghiêm trọng, khoản 3 là tội phạm nghiêm trọng. Cách xếp loại này ảnh hưởng đến thời hiệu truy cứu và khả năng áp dụng các hình phạt không phải tù; xem bài phân loại tội phạm.

5. Làm nhục qua mạng xã hội, quay clip phát tán
Quay video chửi bới, hành hung, lột đồ người khác rồi đăng lên Facebook, TikTok, nhóm Zalo là dạng làm nhục gây hậu quả nặng nhất vì nội dung lan truyền nhanh và khó gỡ bỏ hoàn toàn. Điểm e khoản 2 Điều 155 quy định việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để phạm tội là tình tiết định khung, mức phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
Nhiều vụ “đánh ghen”, “dạy dỗ” người khác công khai rồi quay clip vừa có dấu hiệu làm nhục, vừa có thể cấu thành tội cố ý gây thương tích nếu gây thương tích cho nạn nhân. Người quay, người chia sẻ clip cũng có thể bị xem xét trách nhiệm tùy vai trò. Bị hại nên lưu ngay đường dẫn, ảnh chụp màn hình, video và danh sách tài khoản chia sẻ trước khi nội dung bị xóa.
6. Phân biệt làm nhục với vu khống và vi phạm hành chính
Bảng sau giúp phân biệt các hành vi gần nhau nhất:
| Hành vi | Căn cứ | Mức xử lý |
|---|---|---|
| Xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự (đúng hay sai sự thật đều được) | Điều 155 Bộ luật Hình sự | Cảnh cáo, phạt tiền đến phạt tù 05 năm |
| Bịa đặt, loan truyền điều biết rõ là sai sự thật | Điều 156 Bộ luật Hình sự | Phạt tiền đến phạt tù 07 năm |
| Xúc phạm, lăng mạ, bôi nhọ chưa đến mức truy cứu | Điểm a khoản 3 Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP | Phạt tiền từ 3.000.000 đến 4.000.000 đồng |
| Đe dọa, lăng mạ, xúc phạm người thi hành công vụ khi thanh tra, kiểm tra, kiểm soát | Điểm b khoản 2 Điều 26 Nghị định 282/2025/NĐ-CP | Phạt tiền từ 4.000.000 đến 6.000.000 đồng |
Khi cùng một sự việc vừa có lời lẽ xúc phạm vừa có thông tin bịa đặt, cơ quan tố tụng sẽ xác định hành vi chính để định tội. Chi tiết về tội bịa đặt thông tin có tại bài tội vu khống. Mức phạt hành chính nêu trên áp dụng với cá nhân; tổ chức bị phạt gấp đôi (khoản 2 Điều 5 Nghị định 282/2025/NĐ-CP).
7. Khởi tố theo yêu cầu của bị hại
Khoản 1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định chỉ được khởi tố vụ án về tội phạm tại khoản 1 các điều 134, 135, 136, 138, 139, 141, 143, 155 và 156 Bộ luật Hình sự khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện của bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết. Như vậy, với khoản 1 Điều 155 Bộ luật Hình sự, bị hại có vai trò quyết định việc khởi tố.
Nếu bị hại rút yêu cầu, vụ án phải được đình chỉ, trừ khi việc rút là do bị ép buộc, cưỡng bức; người đã rút không được yêu cầu lại (khoản 2, 3 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự). Với khoản 2 và khoản 3, chẳng hạn làm nhục qua mạng xã hội, vụ án được khởi tố và tiếp tục giải quyết kể cả khi bị hại không yêu cầu hoặc rút đơn. Xem thêm bài đơn bãi nại là gì trước khi quyết định rút đơn.

8. Bị làm nhục thì cần làm gì?
Người bị làm nhục nên xử lý theo trình tự dưới đây để vừa giữ được chứng cứ, vừa bảo đảm quyền yêu cầu khởi tố và bồi thường.
- Giữ chứng cứVideo, ảnh, ghi âm, tin nhắn, đường dẫn bài đăng, thông tin người chứng kiến; đi khám nếu có tổn thương về thể chất hoặc tinh thần.
- Báo cơ quan công anLàm đơn tố giác, nêu rõ yêu cầu khởi tố nếu thuộc khoản 1; tham khảo mẫu đơn tố giác tội phạm.
- Yêu cầu gỡ bỏ, cải chínhNội dung xúc phạm đăng trên phương tiện nào phải được gỡ bỏ, cải chính bằng chính phương tiện đó (khoản 3 Điều 34 Bộ luật Dân sự).
- Yêu cầu xin lỗi, bồi thườngNgười bị xúc phạm có quyền yêu cầu xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại (khoản 5 Điều 34).
- Tham gia tố tụngVới tư cách bị hại, có quyền đưa chứng cứ, đề nghị mức bồi thường, nhờ luật sư bảo vệ quyền lợi.
Khoản bồi thường gồm chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập bị mất hoặc giảm sút, cộng khoản bù đắp tổn thất tinh thần (Điều 592 Bộ luật Dân sự). Nếu các bên không thỏa thuận được, khoản bù đắp tinh thần tối đa 10 lần mức lương cơ sở, tức 25.300.000 đồng theo mức lương cơ sở 2.530.000 đồng từ ngày 01/7/2026 (Nghị định số 161/2026/NĐ-CP).

Lưu ý
Không đáp trả bằng cách xúc phạm lại hoặc đăng thông tin cá nhân của người kia lên mạng. Hành vi đó có thể khiến chính anh chị bị xử phạt hoặc bị tố giác ngược, làm phức tạp việc giải quyết.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội, bản hợp nhất Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025 của Văn phòng Quốc hội: Điều 9, 12, 155, 156.
- Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 172/2026/VBHN-LQ-VPQH): Điều 155.
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: Điều 34, Điều 592.
- Nghị định số 282/2025/NĐ-CP ngày 30/10/2025 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội… (hiệu lực từ ngày 15/12/2025): Điều 5, Điều 8, Điều 26.
- Nghị định số 161/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ (mức lương cơ sở 2.530.000 đồng/tháng, hiệu lực từ ngày 01/7/2026).
Câu hỏi thường gặp
Chửi người khác có bị phạt không?
Có. Lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự bị phạt từ 3.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng; nếu xúc phạm nghiêm trọng thì có thể bị xử lý về tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự.
Tội làm nhục người khác bị phạt bao nhiêu tiền?
Theo khoản 1 Điều 155, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng là một trong ba hình phạt có thể áp dụng, bên cạnh cảnh cáo và cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
Quay clip làm nhục rồi đăng lên mạng bị xử lý thế nào?
Dùng mạng xã hội, phương tiện điện tử để làm nhục người khác thuộc điểm e khoản 2 Điều 155, phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Nếu kèm hành vi đánh người, còn có thể bị xem xét về tội cố ý gây thương tích.
Người dưới 16 tuổi làm nhục bạn học có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Không, vì Điều 155 không thuộc danh sách tội tại khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự. Tuy vậy, hành vi vẫn có thể bị xử lý theo quy định về vi phạm hành chính, kỷ luật của nhà trường, và cha mẹ có thể phải bồi thường thiệt hại.
Rút đơn tố giác tội làm nhục thì vụ án có dừng lại không?
Với khoản 1 Điều 155 Bộ luật Hình sự, vụ án bị đình chỉ khi bị hại rút yêu cầu, trừ trường hợp rút do bị ép buộc, cưỡng bức; người đã rút không được yêu cầu lại. Với khoản 2, khoản 3 thì việc rút đơn không làm dừng vụ án.
Bị làm nhục được bồi thường bao nhiêu?
Gồm chi phí hợp lý, thu nhập bị mất và khoản bù đắp tinh thần; nếu không thỏa thuận được, khoản bù đắp tinh thần tối đa 10 lần mức lương cơ sở, tức 25.300.000 đồng (Điều 592 Bộ luật Dân sự).
Tóm lại, tội làm nhục người khác bảo vệ nhân phẩm, danh dự trước những lời nói, hành vi hạ nhục ở mức nghiêm trọng, bất kể thông tin đúng hay sai. Bị hại nên giữ chứng cứ sớm và cân nhắc kỹ quyền yêu cầu khởi tố của mình.
Bị xúc phạm danh dự, nhân phẩm?
Anh chị gửi trước video, ảnh chụp, tin nhắn và thông tin người làm chứng để Luật sư đánh giá hành vi có cấu thành tội làm nhục hay không, hướng tố giác và yêu cầu bồi thường. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí; có thể hẹn tại trụ sở ở Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Xem dịch vụ luật sư hình sự và báo phí dịch vụ.

Luật sư Bùi Khắc Long – Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh, Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh. Trước khi hành nghề luật sư từng công tác tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Long An; hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có tố tụng hình sự. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh. Hotline 0931 222 515. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo theo các văn bản ở mục Căn cứ pháp lý; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.






