Công chứng là khâu bắt buộc nếu di sản gồm nhà đất hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu — không có văn bản công chứng thì cơ quan đăng ký không sang tên. Bài viết này nói riêng về khâu đó: công chứng viên kiểm tra những gì, phí tính thế nào và tính trên giá trị nào, công chứng ở đâu, và năm tình huống khiến hồ sơ bị từ chối ngay tại quầy.
- Di sản là nhà đất, xe, phần vốn góp thì văn bản khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia phải được công chứng hoặc chứng thực mới sang tên được.
- Phí công chứng tính theo giá trị di sản, mức tối thiểu 50.000 đồng, tối đa 70 triệu đồng mỗi trường hợp.
- Thù lao công chứng cho việc soạn thảo, đánh máy, sao chụp là khoản riêng, không nằm trong phí công chứng.
- Di sản có bất động sản thì công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng nơi có bất động sản.
- Thiếu một người thừa kế là hồ sơ dừng lại ngay, không có cách đi tiếp.
- Có khiếu nại trong thời gian niêm yết thì công chứng viên không ký, vụ việc chuyển sang Tòa án.
1. Khi nào bắt buộc công chứng
Nguyên tắc đơn giản: tài sản nào phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng thì văn bản thừa kế về tài sản đó phải được công chứng hoặc chứng thực. Nhà đất, xe, tàu thuyền, phần vốn góp trong doanh nghiệp đều thuộc nhóm này. Không có văn bản công chứng thì cơ quan đăng ký đất đai hoặc cơ quan quản lý tài sản không có căn cứ để sang tên.
Với tài sản không phải đăng ký — tiền mặt, đồ dùng, vàng — các đồng thừa kế có thể tự thỏa thuận. Nhưng công chứng vẫn có giá trị, vì khi phát sinh tranh chấp về sau, văn bản công chứng là chứng cứ mạnh hơn hẳn giấy viết tay.
Công chứng và chứng thực khác nhau: công chứng do công chứng viên tại tổ chức hành nghề công chứng thực hiện, chứng nhận cả tính xác thực và tính hợp pháp của nội dung; chứng thực tại UBND cấp xã chủ yếu chứng nhận chữ ký và việc các bên đã ký trước mặt người có thẩm quyền.
2. Công chứng viên kiểm tra những gì
Nhiều người nghĩ công chứng chỉ là đóng dấu. Thực tế công chứng viên phải kiểm tra bốn thứ, và chính vì vậy hồ sơ hay bị trả lại.
- Năng lực hành vi dân sự của từng người ký. Người ký phải nhận thức và làm chủ được hành vi của mình tại thời điểm ký. Đây là lý do người cao tuổi, người đang điều trị bệnh nặng có thể được yêu cầu bổ sung giấy khám sức khỏe.
- Tính đầy đủ của danh sách người thừa kế. Công chứng viên đối chiếu giấy tờ hộ tịch, và chính vì bước này mà việc giấu bớt một người thừa kế rất khó qua.
- Tính hợp pháp của di sản. Tài sản có thuộc quyền của người đã mất không, có đang bị thế chấp, kê biên, hạn chế giao dịch không.
- Việc niêm yết. Tổ chức hành nghề công chứng niêm yết việc thụ lý tại UBND cấp xã nơi người để lại di sản cư trú cuối cùng, thời gian tối thiểu 15 ngày; di sản có bất động sản thì niêm yết thêm tại nơi có bất động sản.
Hồ sơ và trình tự đầy đủ của thủ tục khai nhận có trong bài thừa kế khi không có di chúc.
3. Phí công chứng tính thế nào
Phí công chứng văn bản khai nhận di sản và văn bản thỏa thuận phân chia di sản được tính trên giá trị di sản, theo biểu lũy tiến.
| Giá trị di sản | Mức thu |
|---|---|
| Dưới 50 triệu đồng | 50.000 đồng |
| Từ 50 triệu đến 100 triệu đồng | 100.000 đồng |
| Trên 100 triệu đến 1 tỷ đồng | 0,1% giá trị di sản |
| Trên 1 tỷ đến 3 tỷ đồng | 1.000.000 đồng + 0,06% phần vượt 1 tỷ |
| Trên 3 tỷ đến 5 tỷ đồng | 2.200.000 đồng + 0,05% phần vượt 3 tỷ |
| Trên 5 tỷ đến 10 tỷ đồng | 3.200.000 đồng + 0,04% phần vượt 5 tỷ |
| Trên 10 tỷ đến 100 tỷ đồng | 5.200.000 đồng + 0,03% phần vượt 10 tỷ |
| Trên 100 tỷ đồng | 32.200.000 đồng + 0,02% phần vượt 100 tỷ |
Mức tối thiểu là 50.000 đồng, mức tối đa là 70.000.000 đồng mỗi trường hợp.
Ví dụ. Di sản là căn nhà trị giá 3 tỷ đồng. Phí công chứng = 1.000.000 + 0,06% × (3.000.000.000 − 1.000.000.000) = 1.000.000 + 1.200.000 = 2.200.000 đồng.
Ví dụ 2. Di sản gồm đất 8 tỷ đồng. Phí = 3.200.000 + 0,04% × (8.000.000.000 − 5.000.000.000) = 3.200.000 + 1.200.000 = 4.400.000 đồng.
Phí công chứng là khoản theo biểu trên, nộp cho Nhà nước. Thù lao công chứng là khoản trả cho tổ chức hành nghề công chứng về việc soạn thảo, đánh máy, in ấn, sao chụp, do từng tổ chức niêm yết. Chi phí khác gồm phí xin trích lục hộ tịch, phí định giá tài sản nếu cần. Khi hỏi giá, nên hỏi rõ cả ba để không bị bất ngờ.
Căn cứ pháp lý
- Luật Công chứng số 46/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.
- Điều 44 Nghị định số 104/2025/NĐ-CP về niêm yết việc thụ lý công chứng văn bản khai nhận, thỏa thuận phân chia di sản.
- Thông tư số 257/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính về mức thu phí công chứng.
Quy định về công chứng vừa thay đổi lớn, nên mức phí cụ thể cần hỏi trực tiếp tổ chức hành nghề công chứng tại thời điểm làm thủ tục.
4. Công chứng ở đâu
Nếu di sản có bất động sản, công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng nơi có bất động sản. Nếu di sản chỉ gồm động sản, các bên có thể chọn nơi thuận tiện.
Trường hợp di sản gồm nhiều bất động sản ở nhiều nơi khác nhau, nên hỏi trước tổ chức hành nghề công chứng về cách xử lý, vì có thể phải tách thành nhiều văn bản hoặc phải niêm yết ở nhiều nơi.
5. Năm tình huống bị từ chối
- Thiếu một người thừa kế. Dừng ngay, không có cách đi tiếp. Phải tìm đủ người, hoặc chuyển sang khởi kiện.
- Đất chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Không có căn cứ xác định quyền của người đã mất. Phải làm thủ tục cấp giấy chứng nhận trước, hoặc khởi kiện để Tòa án giải quyết cùng lúc.
- Có khiếu nại, tố cáo trong thời gian niêm yết. Công chứng viên không ký. Vụ việc chuyển sang Tòa án.
- Giấy tờ hộ tịch không khớp. Tên trong giấy khai sinh khác tên trong căn cước, năm sinh lệch, họ viết khác nhau giữa các giấy tờ. Phải xin trích lục hoặc làm thủ tục cải chính hộ tịch trước.
- Có người không đủ năng lực hành vi dân sự. Người thừa kế là người mất năng lực hành vi, hoặc người chưa thành niên, thì phải có người đại diện theo pháp luật hoặc người giám hộ tham gia, kèm giấy tờ chứng minh tư cách đó.
Khi rơi vào tình huống 1, 2 hoặc 3, con đường còn lại là khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực. Cách chuẩn bị có trong phần khởi kiện và tranh tụng tại Tòa án.
6. Sau khi công chứng xong
Văn bản công chứng chưa làm anh chị thành chủ sở hữu trên giấy tờ. Còn một bước nữa: mang văn bản đó đến cơ quan đăng ký đất đai hoặc cơ quan quản lý tài sản tương ứng để đăng ký sang tên. Với nhà đất, hồ sơ nộp tại văn phòng đăng ký đất đai, kèm nghĩa vụ tài chính nếu có.
Nên làm bước này sớm. Để lâu, giấy chứng nhận vẫn đứng tên người đã mất, và mỗi lần muốn chuyển nhượng, thế chấp hay thừa kế tiếp lại phải quay về giải quyết từ đầu — lúc đó số người liên quan đã đông hơn.
Cách tính phần của từng người và các bước trước đó có trong bài cách phân chia tài sản thừa kế và quy định về thừa kế tài sản.
Câu hỏi thường gặp
Phí công chứng tính trên tổng giá trị di sản hay phần của từng người?
Tính trên giá trị di sản được khai nhận hoặc phân chia trong văn bản đó. Nếu các đồng thừa kế cùng lập một văn bản cho toàn bộ khối di sản thì phí tính trên tổng giá trị, và các bên tự thỏa thuận ai nộp hoặc chia nhau nộp. Trước khi làm, nên hỏi tổ chức hành nghề công chứng cách tính cụ thể cho trường hợp của mình.
Giá trị di sản lấy theo bảng giá đất hay giá thị trường?
Thông thường tổ chức hành nghề công chứng lấy theo giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định tại thời điểm công chứng, trừ khi các bên khai giá cao hơn. Vì giá đất do Nhà nước quy định thường thấp hơn giá thị trường nên phí công chứng thực tế thường thấp hơn nhiều so với tính theo giá bán.
Có thể công chứng ở tỉnh khác nơi có đất không?
Không, nếu di sản có bất động sản. Phải công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng nơi có bất động sản. Với động sản thì các bên chọn nơi thuận tiện.
Mất bao lâu từ lúc nộp hồ sơ đến lúc ký được?
Riêng thời gian niêm yết đã tối thiểu 15 ngày. Cộng thời gian công chứng viên kiểm tra hồ sơ và thời gian các bên bổ sung giấy tờ, thường mất khoảng ba đến sáu tuần nếu hồ sơ thuận lợi. Trường hợp có người ở nước ngoài phải lập ủy quyền thì lâu hơn.
Trong thời gian niêm yết có người khiếu nại thì sao?
Công chứng viên sẽ không ký văn bản. Khi đó tranh chấp phải được giải quyết tại Tòa án. Đây là cơ chế bảo vệ người thừa kế bị bỏ sót, nên nếu anh chị biết mình có quyền mà không được đưa vào hồ sơ, việc theo dõi niêm yết tại UBND cấp xã là cách can thiệp sớm nhất và ít tốn kém nhất.
Cần luật sư chuẩn bị hồ sơ trước khi ra công chứng
Gửi trước giấy chứng tử, giấy tờ nhà đất và danh sách những người trong gia đình, tôi rà trước để hồ sơ không bị trả lại. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí.

Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật trong lĩnh vực dân sự, thừa kế, đất đai và tố tụng. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo. Quy định về công chứng vừa có thay đổi lớn, nên mức phí và một số thủ tục cần đối chiếu trực tiếp với tổ chức hành nghề công chứng tại thời điểm thực hiện. Với vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ trước khi quyết định.






