Khoản 2 Điều 318 Bộ luật Hình sự nâng mức hình phạt từ khả năng phạt tiền lên tù 2 đến 7 năm. Chỉ cần một trong sáu tình tiết định khung được áp dụng là vụ việc chuyển khung, và mức thấp nhất khi đó đã là 2 năm tù. Vì vậy trong phần lớn vụ án gây rối trật tự công cộng, tranh luận quan trọng nhất không phải có tội hay không, mà là có thuộc khoản 2 hay không. Bài này đi sâu vào từng tình tiết của khoản 2.
- Khoản 2 có sáu tình tiết định khung. Chỉ cần một tình tiết là chuyển khung.
- Khoảng cách giữa hai khoản rất lớn: khoản 1 có thể chỉ phạt tiền, khoản 2 tối thiểu 2 năm tù.
- Nhiều người tham gia không đồng nghĩa với có tổ chức. Phải có chứng cứ bàn bạc trước, phân công vai trò hoặc có người chỉ huy.
- Hung khí có sẵn tại chỗ khác với hung khí chuẩn bị từ trước, dù cùng là dùng hung khí.
- Xúi giục khác với có mặt và hô hào theo đám đông.
- Người bị hành hung là người thi hành công vụ thì có thể thành tội riêng theo Điều 330, không phải tình tiết của khoản 2.
1. Khoản 2 khác khoản 1 ở đâu
| Khoản 1 | Khoản 2 | |
|---|---|---|
| Hình phạt | Phạt tiền 5 đến 50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm, hoặc tù 3 tháng đến 2 năm | Tù 2 đến 7 năm |
| Có được phạt tiền không | Có | Không. Khoản 2 chỉ có hình phạt tù |
| Điều kiện | Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này, hoặc đã bị kết án về tội này chưa được xóa án tích mà còn vi phạm | Thuộc một trong sáu tình tiết định khung |
Điểm phải nhớ: khoản 2 không có hình phạt tiền và không có cải tạo không giam giữ. Khi vụ việc bị xác định thuộc khoản 2, con đường duy nhất để không phải chấp hành hình phạt tù giam là án treo, mà án treo lại có điều kiện riêng. Đó là lý do việc một tình tiết của khoản 2 có được áp dụng hay không quyết định toàn bộ kết cục.
Căn cứ pháp lý
- Điều 318 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14 ngày 20/6/2017.
- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 86/2025/QH15, hiệu lực từ 01/7/2025. Luật này không sửa Điều 318.
- Điều 8 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP ngày 30/10/2025, hiệu lực từ 15/12/2025, thay thế Nghị định số 144/2021/NĐ-CP, áp dụng cho hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
2. Có tổ chức
Đây là tình tiết bị áp dụng rộng nhất, và cũng là tình tiết đáng kiểm tra kỹ nhất.
Phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ. Không phải cứ nhiều người cùng tham gia là có tổ chức. Một vụ xô xát bộc phát giữa hai nhóm, dù mỗi bên năm sáu người, không tự động thuộc tình tiết này.
Những chứng cứ thường được dùng để chứng minh:
- Tin nhắn, cuộc gọi, nhóm chat thể hiện việc hẹn trước về thời gian và địa điểm.
- Việc chuẩn bị hung khí, phương tiện di chuyển từ trước.
- Sự phân công: ai đi trước, ai chặn đường, ai quay phim, ai cầm hung khí.
- Có người giữ vai trò chỉ huy, điều phối trong quá trình thực hiện.
- Khoảng thời gian từ khi phát sinh mâu thuẫn đến khi xảy ra sự việc đủ dài để bàn bạc.
Nếu hồ sơ chỉ có số lượng người tham gia mà không có chứng cứ nào trong nhóm trên, thì việc áp dụng tình tiết có tổ chức là thiếu căn cứ. Khoảng thời gian giữa mâu thuẫn và sự việc càng ngắn thì càng khó lập luận là có bàn bạc trước — đây là chi tiết cần làm rõ ngay từ giai đoạn lấy lời khai, vì về sau rất khó dựng lại.
3. Dùng vũ khí, hung khí hoặc có hành vi phá phách
Tình tiết này gồm ba nhánh, và ba nhánh có mức độ khác nhau.
Vũ khí là loại được pháp luật về quản lý vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ xác định. Hung khí rộng hơn nhiều: dao, gậy, tuýp sắt, gạch đá, chai lọ — bất kỳ vật gì có khả năng gây thương tích khi được dùng để tấn công. Phá phách là hành vi đập phá tài sản, không cần có người bị thương.
Cả hai đều có thể thuộc tình tiết này, nhưng ý nghĩa khi lượng hình rất khác nhau. Người vớ lấy chiếc ghế nhựa ở quán trong lúc xô xát có vị trí pháp lý khác hẳn người mang dao từ nhà đi. Chi tiết này cũng liên quan trực tiếp đến tình tiết có tổ chức ở mục trên: hung khí chuẩn bị từ trước là một trong những chứng cứ mạnh nhất để chứng minh việc bàn bạc trước.
Lưu ý về hành vi phá phách. Nếu tài sản bị hủy hoại hoặc hư hỏng có trị giá từ 2 triệu đồng thì ngoài tình tiết định khung này, còn có thể bị truy cứu thêm về tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo Điều 178. Khi đó hình phạt được tổng hợp của nhiều tội, cho kết quả khác hẳn một tội.
4. Cản trở giao thông nghiêm trọng hoặc gây đình trệ hoạt động công cộng
Đây là tình tiết đòi hỏi chứng cứ khách quan nhiều nhất, và cũng là tình tiết hay được ghi nhận bằng nhận định chung chung.
Luật không định lượng thế nào là nghiêm trọng. Trên thực tế, những yếu tố được dùng để đánh giá gồm: thời gian ách tắc kéo dài bao lâu, tuyến đường có phải trục chính hay không, số phương tiện phải chuyển hướng, có xe cứu thương hoặc xe ưu tiên bị cản trở hay không, hoạt động của cơ quan hay cơ sở nào bị dừng và dừng trong bao lâu.
- Hồ sơ có ghi được thời gian bắt đầu và kết thúc việc ách tắc không, hay chỉ ghi “gây ùn tắc giao thông”.
- Có hình ảnh camera giao thông, biên bản của lực lượng điều tiết, hay chỉ có lời khai.
- Có xác định được cơ quan, tổ chức nào bị đình trệ và mức độ đình trệ không.
- Việc ách tắc do chính hành vi gây rối, hay do đám đông hiếu kỳ dừng lại xem.
Điểm cuối đáng chú ý. Trong nhiều vụ, giao thông ùn tắc chủ yếu vì người đi đường dừng lại xem chứ không phải vì người tham gia chặn đường. Đây là nội dung cần làm rõ, vì nó ảnh hưởng đến quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả.
5. Xúi giục người khác gây rối
Xúi giục là hành vi tác động vào ý chí của người khác để họ thực hiện hành vi gây rối. Hành vi này phải hướng đến người cụ thể hoặc nhóm người cụ thể, và phải có nội dung thúc đẩy.
Cần phân biệt với ba tình huống gần giống nhưng khác về bản chất:
| Tình huống | Tính chất |
|---|---|
| Nói với người khác hãy đánh, hãy chặn đường, hãy đập phá | Xúi giục |
| Có mặt, hô hào theo đám đông, không hướng đến ai cụ thể | Tham gia, không phải xúi giục |
| Quay phim, phát trực tiếp sự việc | Không phải hành vi gây rối, trừ khi kèm nội dung kích động |
| Gọi thêm người đến nhưng không yêu cầu họ làm gì | Cần xem nội dung cuộc gọi, không đương nhiên là xúi giục |
Trong thực tiễn, ranh giới giữa hô hào theo đám đông và xúi giục được xác định qua nội dung cụ thể của lời nói và qua việc người nghe có thực hiện theo hay không. Vì vậy lời khai về ai nói câu gì, vào lúc nào có giá trị quyết định, và đây là chỗ lời khai các bên thường khác nhau.
6. Hành hung người can thiệp bảo vệ trật tự công cộng
Tình tiết này áp dụng khi người bị hành hung là người can thiệp để bảo vệ trật tự công cộng — người dân tự nguyện can ngăn, bảo vệ của cơ sở kinh doanh, người được phân công giữ trật tự tại sự kiện.
Nếu người bị hành hung đang thực hiện công vụ — công an, bảo vệ dân phố đang làm nhiệm vụ — thì hành vi có thể cấu thành tội riêng theo Điều 330, chứ không chỉ là tình tiết định khung của khoản 2 Điều 318. Hai cách xác định cho kết quả khác nhau, nên tư cách của người bị hành hung tại thời điểm xảy ra sự việc là nội dung phải làm rõ.
Nếu việc hành hung gây thương tích và xác định được tỷ lệ tổn thương cơ thể qua giám định, còn có thể bị truy cứu thêm về tội cố ý gây thương tích theo Điều 134.
7. Tái phạm nguy hiểm
Đây là tình tiết thuần về nhân thân, không phụ thuộc diễn biến vụ việc. Tái phạm nguy hiểm được xác định theo quy định chung của Bộ luật Hình sự, căn cứ vào loại tội đã bị kết án trước đó, việc đã được xóa án tích hay chưa, và loại tội đang bị xét xử.
Điểm cần kiểm tra: án tích đã được xóa hay chưa. Án tích được xóa thì không còn là căn cứ để xác định tái phạm hay tái phạm nguy hiểm. Đây là nội dung phải đối chiếu bằng giấy tờ chứ không dựa vào trí nhớ, vì thời điểm xóa án tích phụ thuộc loại hình phạt đã chấp hành và thời gian thử thách.
8. Hướng đưa vụ việc từ khoản 2 về khoản 1
Chuyển được từ khoản 2 về khoản 1 là chuyển từ tù tối thiểu 2 năm sang khả năng phạt tiền hoặc cải tạo không giam giữ. Bốn hướng thường được xem xét, theo thứ tự ưu tiên:
- Tình tiết định khung không được chứng minh bằng chứng cứ khách quan. Mạnh nhất với tình tiết có tổ chức và tình tiết cản trở giao thông nghiêm trọng, là hai tình tiết hay được ghi nhận bằng nhận định chung.
- Xác định lại bản chất hành vi. Hung khí có sẵn tại chỗ hay chuẩn bị trước; hô hào theo đám đông hay xúi giục; người bị hành hung là người dân can ngăn hay người thi hành công vụ.
- Làm rõ quan hệ nhân quả. Nhất là với hậu quả ách tắc giao thông: do hành vi gây rối hay do đám đông hiếu kỳ.
- Xác định đúng vai trò trong đồng phạm. Không khởi xướng, không chuẩn bị phương tiện, tham gia hạn chế và dừng khi được can ngăn.
Với vụ việc đã sang giai đoạn tố tụng, cách chuẩn bị hồ sơ và tham gia các bước có trong phần luật sư hình sự và tranh tụng tại Tòa án.
9. Quy định sắp thay đổi
Quốc hội khóa XVI đã thảo luận dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi tại Kỳ họp thứ 2, trong các ngày 19/10 và 27/10/2026, và dự kiến xem xét thông qua trong kỳ họp này. Tính đến thời điểm cập nhật bài viết, dự thảo chưa được biểu quyết thông qua, nên nội dung khoản 2 Điều 318 nêu ở trên vẫn là quy định có hiệu lực. Khi luật mới được công bố cần đối chiếu lại số hiệu điều luật và mức hình phạt.
Câu hỏi thường gặp
Khoản 2 Điều 318 có được hưởng án treo không?
Có thể, nếu đáp ứng đủ điều kiện hưởng án treo theo quy định chung — mức phạt tù được tuyên không quá 3 năm, nhân thân tốt, có nhiều tình tiết giảm nhẹ, xét thấy không cần bắt chấp hành hình phạt tù. Vì khung của khoản 2 bắt đầu từ 2 năm, việc Tòa án tuyên mức dưới 3 năm là có khả năng khi có nhiều tình tiết giảm nhẹ. Nhưng đây là quyết định của Tòa án, không phải quyền đương nhiên.
Nhiều người đánh nhau có đương nhiên là có tổ chức không?
Không. Phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ, cần chứng cứ về bàn bạc trước, phân công vai trò, chuẩn bị phương tiện hoặc có người chỉ huy. Số lượng người tham gia tự nó không đủ. Một vụ xô xát bộc phát, dù đông người, vẫn có thể chỉ thuộc khoản 1.
Chỉ đứng xem và quay phim có bị xử lý theo khoản 2 không?
Việc quay phim tự nó không phải hành vi gây rối trật tự công cộng, và không phải tình tiết của khoản 2. Nhưng nếu nội dung đi kèm có tính kích động, thúc đẩy người khác thực hiện hành vi, thì có thể bị xem xét ở tình tiết xúi giục. Ranh giới nằm ở nội dung cụ thể của lời nói, không ở việc cầm điện thoại.
Gạch đá nhặt ở hiện trường có được coi là hung khí không?
Có. Hung khí được hiểu rộng, gồm bất kỳ vật gì có khả năng gây thương tích khi được dùng để tấn công, kể cả vật có sẵn tại chỗ. Tuy nhiên việc hung khí có sẵn tại chỗ hay được chuẩn bị từ trước có ý nghĩa quan trọng khi lượng hình, và liên quan trực tiếp đến việc có hay không tình tiết có tổ chức.
Bồi thường cho người bị hại có chuyển được về khoản 1 không?
Không. Việc bồi thường là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, có giá trị khi Tòa án quyết định mức hình phạt trong khung, nhưng không làm thay đổi khung. Muốn chuyển về khoản 1 thì phải chứng minh tình tiết định khung của khoản 2 không có căn cứ, đó là vấn đề về chứng cứ chứ không phải về khắc phục hậu quả.
Bị khởi tố theo khoản 2 Điều 318
Gửi trước quyết định khởi tố, biên bản vi phạm hoặc cáo trạng, tôi xem và trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí. Nếu khu vực có camera, nên liên hệ sớm vì dữ liệu thường bị ghi đè sau 7 đến 30 ngày.
Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm hành nghề trong lĩnh vực dân sự, hình sự, doanh nghiệp và tố tụng. Biên soạn và cập nhật ngày 02/11/2026.
Nội dung mang tính tham khảo, cập nhật đến ngày 02/11/2026. Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi đang được Quốc hội xem xét và có thể làm thay đổi số hiệu điều luật cùng mức hình phạt nêu trong bài. Mỗi vụ việc có diễn biến và chứng cứ riêng; với vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ trước khi quyết định.
