Án lệ là gì? Án lệ là những lập luận, phán quyết trong bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án về một vụ việc cụ thể, được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao lựa chọn và được Chánh án Tòa án nhân dân tối cao công bố để các Tòa án nghiên cứu, áp dụng trong xét xử (Điều 1 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP). Khi xét xử vụ việc có tình huống pháp lý tương tự, Thẩm phán, Hội thẩm phải nghiên cứu, áp dụng án lệ; nếu không áp dụng phải nêu rõ lý do.
Tóm tắt nhanh
- Án lệ không phải cả bản án, mà là lập luận, phán quyết được chọn từ bản án, quyết định đã có hiệu lực.
- Phải đáp ứng 3 tiêu chí: làm rõ pháp luật hoặc thể hiện lẽ công bằng, có tính chuẩn mực, có giá trị hướng dẫn áp dụng thống nhất.
- Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua; Chánh án công bố; áp dụng sau 30 ngày kể từ ngày công bố.
- Tòa án không áp dụng án lệ cho tình huống tương tự thì phải nêu rõ lý do trong bản án.
- Quyết định 162/QĐ-CA ngày 29/5/2026 công bố thêm 8 án lệ, nâng tổng số án lệ đã công bố lên 90.
1. Án lệ là gì?
Định nghĩa đầy đủ nằm tại Điều 1 Nghị quyết số 04/2019/NQ-HĐTP ngày 18/6/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 11/VBHN-TANDTC ngày 10/7/2025). Ở tầm luật, Điều 32 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân số 34/2024/QH15 quy định án lệ được Hội đồng Thẩm phán lựa chọn và được Chánh án công bố để nghiên cứu, tham khảo, áp dụng trong xét xử, giải quyết vụ án, vụ việc.
Từ định nghĩa, có thể tách bốn dấu hiệu của án lệ. Thứ nhất, án lệ là lập luận, phán quyết, không phải toàn bộ bản án. Thứ hai, lập luận đó nằm trong bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật về một vụ việc cụ thể. Thứ ba, phải được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao lựa chọn. Thứ tư, phải được Chánh án Tòa án nhân dân tối cao công bố. Một bản án hay, được nhiều người trích dẫn, nhưng chưa qua hai bước sau cùng thì chưa phải án lệ.
Với sinh viên luật, cần đặt án lệ đúng chỗ: Việt Nam xây dựng pháp luật chủ yếu bằng văn bản quy phạm pháp luật, còn án lệ là công cụ giúp áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử. Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP có hiệu lực từ ngày 15/7/2019, thay thế Nghị quyết 03/2015/NQ-HĐTP ngày 28/10/2015, và được sửa đổi một số điều bởi Nghị quyết 02/2025/NQ-HĐTP ngày 27/6/2025.
2. Ba tiêu chí lựa chọn án lệ
Không phải lập luận nào cũng trở thành án lệ. Điều 2 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP đặt ra ba tiêu chí, án lệ được chọn phải đáp ứng đồng thời.
| Tiêu chí | Nội dung | Hiểu thế nào |
|---|---|---|
| 1. Giá trị làm rõ pháp luật | Làm rõ quy định còn có cách hiểu khác nhau; phân tích, giải thích vấn đề, sự kiện pháp lý; chỉ ra nguyên tắc, đường lối xử lý; hoặc thể hiện lẽ công bằng với vấn đề chưa có điều luật quy định cụ thể | Giải quyết đúng chỗ các Tòa đang xử khác nhau hoặc chỗ luật còn trống |
| 2. Tính chuẩn mực | Lập luận, phán quyết có tính chuẩn mực | Đủ chặt chẽ để dùng làm mẫu cho các vụ tương tự |
| 3. Giá trị hướng dẫn | Có giá trị hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử | Mục tiêu cuối cùng: vụ giống nhau thì xử giống nhau |
Tiêu chí thứ nhất cho thấy hai chức năng của án lệ: thống nhất cách hiểu một điều luật đã có, và lấp chỗ trống khi chưa có điều luật quy định cụ thể bằng lẽ công bằng. Với chức năng thứ nhất, án lệ chọn ra một cách hiểu để các Tòa án áp dụng thống nhất.

3. Án lệ được hình thành như thế nào?
Quy trình được quy định tại Điều 3 đến Điều 7 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP, gồm các bước chính sau.
- Đề xuất bản án, quyết địnhCá nhân, cơ quan, tổ chức có thể gửi đề xuất bản án, quyết định đã có hiệu lực chứa lập luận đáp ứng tiêu chí cho Tòa án nhân dân tối cao; các Tòa án cũng phải tự rà soát, phát hiện (Điều 3).
- Lấy ý kiếnDự thảo được đăng trên Cổng thông tin điện tử của Tòa án nhân dân tối cao để lấy ý kiến trong 30 ngày; Chánh án quyết định việc lấy ý kiến Hội đồng tư vấn án lệ, gồm ít nhất 09 thành viên, có đại diện Bộ Tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Liên đoàn Luật sư Việt Nam (Điều 4, Điều 5).
- Hội đồng Thẩm phán thông quaPhiên họp phải có ít nhất hai phần ba tổng số thành viên; quyết định phải được quá nửa tổng số thành viên biểu quyết tán thành (khoản 3 Điều 6).
- Chánh án công bốChánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành quyết định công bố; án lệ được đăng trên Cổng thông tin điện tử của Tòa án nhân dân tối cao và đưa vào Tuyển tập án lệ (Điều 7).
- Áp dụng sau 30 ngàyÁn lệ được nghiên cứu, áp dụng trong xét xử sau 30 ngày kể từ ngày công bố (khoản 1 Điều 8).
Ngoài con đường lấy ý kiến, khoản 2 Điều 6 còn cho phép Hội đồng Thẩm phán xem xét thông qua án lệ do Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đề xuất, do Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp tỉnh đề xuất, hoặc do chính Hội đồng Thẩm phán lựa chọn khi xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm.
4. Một án lệ gồm những nội dung gì?
Khoản 2 Điều 7 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP quy định nội dung công bố của một án lệ. Nắm cấu trúc này giúp đọc án lệ nhanh và đúng trọng tâm.
- Số, tên án lệ, ví dụ “Án lệ số 87/2026/AL về thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm”.
- Số, tên bản án, quyết định có nội dung được phát triển thành án lệ.
- Tình huống pháp lý: sự việc mấu chốt mà án lệ giải quyết; giải pháp pháp lý: cách Tòa án giải quyết tình huống đó.
- Quy định của pháp luật liên quan và từ khóa để tra cứu.
- Các tình tiết trong vụ án và phán quyết có liên quan.
- Nội dung án lệ: đoạn lập luận, phán quyết được chọn làm án lệ.
Khi so sánh vụ việc với án lệ, cần xem tình huống pháp lý có tương tự hay không, không đòi hỏi mọi tình tiết giống hệt.

5. Tòa án áp dụng án lệ ra sao?
Khoản 2 Điều 8 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP quy định: khi xét xử, Thẩm phán, Hội thẩm phải nghiên cứu, áp dụng án lệ, bảo đảm những vụ việc có tình huống pháp lý tương tự thì phải được giải quyết như nhau. Trường hợp vụ việc có tình huống pháp lý tương tự nhưng Tòa án không áp dụng án lệ thì phải nêu rõ lý do trong bản án, quyết định.
Khi áp dụng, số, tên án lệ, tình huống pháp lý, giải pháp pháp lý của án lệ và tình huống pháp lý của vụ việc đang giải quyết phải được viện dẫn, phân tích trong phần “Nhận định của Tòa án”; Tòa án có thể trích dẫn toàn bộ hoặc một phần nội dung án lệ (khoản 3 Điều 8). Vì vậy, đọc phần nhận định của bản án sẽ biết Tòa án có dùng án lệ hay không. Quy trình xét xử nói chung được trình bày tại bài xét xử là gì.
Trong lĩnh vực dân sự, Bộ luật Dân sự năm 2015 và Bộ luật Tố tụng dân sự cũng nhắc đến án lệ. Khoản 2 Điều 6 Bộ luật Dân sự quy định khi không thể áp dụng tương tự pháp luật thì áp dụng các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự, án lệ, lẽ công bằng. Khoản 3 Điều 45 Bộ luật Tố tụng dân sự (Văn bản hợp nhất số 21/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026) nêu rõ án lệ được Tòa án nghiên cứu, áp dụng trong giải quyết vụ việc dân sự khi đã được Hội đồng Thẩm phán lựa chọn và Chánh án công bố.
Lưu ý
Án lệ chỉ ràng buộc ở phần tình huống pháp lý và giải pháp pháp lý đã công bố. Viện dẫn một án lệ cho vụ việc khác hẳn về tình huống pháp lý sẽ không thuyết phục được Tòa án; nên so sánh từng yếu tố trước khi đưa án lệ vào đơn khởi kiện hay bản luận cứ.
6. Khi nào án lệ bị bãi bỏ?
Điều 9 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP chia thành hai nhóm. Án lệ đương nhiên bị bãi bỏ khi không còn phù hợp do có sự thay đổi của pháp luật. Ngoài ra, Hội đồng Thẩm phán xem xét, quyết định bãi bỏ án lệ khi án lệ không còn phù hợp do chuyển biến tình hình, hoặc khi bản án, quyết định gốc đã bị hủy, sửa toàn bộ hoặc phần liên quan đến án lệ.
Theo Điều 10, cá nhân, cơ quan, tổ chức, Tòa án có thể kiến nghị bãi bỏ án lệ. Tòa án đã hủy, sửa bản án gốc phải báo cáo Tòa án nhân dân tối cao trong 05 ngày làm việc. Trong 30 ngày kể từ ngày nhận kiến nghị, báo cáo, Chánh án tổ chức phiên họp Hội đồng Thẩm phán để xem xét. Hệ quả thực tế: khi luật thay đổi, như trường hợp Bộ luật Hình sự (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026, cần kiểm tra án lệ hình sự liên quan còn phù hợp hay không trước khi viện dẫn.
7. Án lệ có ích gì cho người dân, doanh nghiệp?
Án lệ giúp dự liệu cách Tòa án giải quyết một tranh chấp tương tự, từ đó cân nhắc nên khởi kiện, hòa giải hay chấp nhận phương án khác. Trong vụ án đang giải quyết, đương sự và luật sư có thể viện dẫn án lệ để thuyết phục Hội đồng xét xử; nếu tình huống pháp lý tương tự mà bản án sơ thẩm không áp dụng và không nêu lý do, đây là một luận điểm có thể nêu khi kháng cáo.
Người dân cũng có thể chủ động góp phần hình thành án lệ: khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP cho phép cá nhân gửi đề xuất bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật có lập luận đáp ứng tiêu chí cho Tòa án nhân dân tối cao. Toàn văn án lệ được đăng trên Cổng thông tin điện tử của Tòa án nhân dân tối cao. Với tranh chấp về nuôi con, có thể đối chiếu án lệ cùng bài luật chia con khi ly hôn.

8. Các án lệ được công bố năm 2026
Ngày 29/5/2026, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành Quyết định số 162/QĐ-CA công bố 08 án lệ đã được Hội đồng Thẩm phán thông qua ngày 21/5/2026; các Tòa án nghiên cứu, áp dụng từ ngày 01/7/2026. Theo Tạp chí Luật sư Việt Nam, đợt công bố này gồm các án lệ số 83/2026/AL đến 90/2026/AL, nâng tổng số án lệ đã công bố lên 90.
| Án lệ | Nội dung | Lĩnh vực |
|---|---|---|
| Số 86/2026/AL | Sự kiện pháp lý làm phát sinh căn cứ để xem xét kháng nghị theo thủ tục tái thẩm | Tố tụng |
| Số 87/2026/AL | Thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm | Dân sự, tín dụng |
| Số 88/2026/AL | Ủy quyền tham gia tố tụng trong vụ án tranh chấp về nuôi con | Hôn nhân và gia đình |
| Số 89/2026/AL | Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất đối với nhà mua thanh lý để ở trên đất của cơ quan nhà nước | Đất đai |
| Số 90/2026/AL | Thẩm quyền hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của Tòa án | Đất đai, tố tụng |
Ngày 24/9/2026, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao tiếp tục thông qua 3 dự thảo án lệ về sở hữu trí tuệ (Tạp chí Tòa án nhân dân). Trước khi viện dẫn, cần tra cứu bản công bố chính thức. Tóm lại, án lệ là lập luận mẫu được Tòa án nhân dân tối cao chọn lọc, công bố để vụ giống nhau được xử giống nhau; hiểu đúng án lệ giúp người học luật nắm thực tiễn xét xử.
Căn cứ pháp lý
- Luật Tổ chức Tòa án nhân dân số 34/2024/QH15 ngày 24/6/2024 của Quốc hội (đã được sửa đổi, bổ sung): Điều 32.
- Nghị quyết số 04/2019/NQ-HĐTP ngày 18/6/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ, được sửa đổi bởi Nghị quyết số 02/2025/NQ-HĐTP ngày 27/6/2025, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 11/VBHN-TANDTC ngày 10/7/2025: Điều 1, 2, 3, 6, 7, 8, 9, 10.
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: khoản 2 Điều 6.
- Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 21/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026: khoản 3 Điều 45.
- Quyết định số 162/QĐ-CA ngày 29/5/2026 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao về việc công bố án lệ.
Bài liên quan: thẩm phán là gì; quy phạm pháp luật là gì.
Câu hỏi thường gặp
Án lệ là gì, nói ngắn gọn?
Là lập luận, phán quyết trong bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án, được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao lựa chọn và Chánh án công bố để các Tòa án nghiên cứu, áp dụng trong xét xử (Điều 1 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP).
Tòa án có bắt buộc áp dụng án lệ không?
Thẩm phán, Hội thẩm phải nghiên cứu, áp dụng án lệ cho vụ việc có tình huống pháp lý tương tự; nếu không áp dụng thì phải nêu rõ lý do trong bản án, quyết định (khoản 2 Điều 8 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP).
Việt Nam có bao nhiêu án lệ?
Sau Quyết định 162/QĐ-CA ngày 29/5/2026 công bố các án lệ số 83/2026/AL đến 90/2026/AL, tổng số án lệ đã công bố là 90. Hội đồng Thẩm phán tiếp tục thông qua dự thảo án lệ mới, nên cần tra cứu danh mục chính thức khi sử dụng.
Án lệ được áp dụng từ khi nào?
Sau 30 ngày kể từ ngày công bố (khoản 1 Điều 8 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP). Ví dụ, 8 án lệ công bố ngày 29/5/2026 được áp dụng từ ngày 01/7/2026.
Người dân có thể đề xuất án lệ không?
Có. Cá nhân, cơ quan, tổ chức có thể gửi đề xuất bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật có lập luận đáp ứng tiêu chí cho Tòa án nhân dân tối cao (khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP).
Án lệ bị bãi bỏ khi nào?
Đương nhiên bị bãi bỏ khi không còn phù hợp do pháp luật thay đổi; hoặc bị Hội đồng Thẩm phán bãi bỏ khi không còn phù hợp do chuyển biến tình hình, hay khi bản án gốc bị hủy, sửa phần liên quan (Điều 9 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP).
Cần đánh giá vụ việc của mình có án lệ áp dụng được không?
Luật sư rà soát án lệ và thực tiễn xét xử liên quan, đánh giá khả năng viện dẫn trong đơn khởi kiện, bản luận cứ hoặc đơn kháng cáo, và tham gia tranh tụng tại Tòa án. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí; có thể hẹn tại trụ sở ở Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Xem dịch vụ luật sư tranh tụng và báo phí dịch vụ.

Luật sư Bùi Khắc Long – Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh, Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh; hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có tranh tụng tại Tòa án các cấp. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh. Hotline 0931 222 515. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo theo các văn bản ở mục Căn cứ pháp lý; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.






