Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Công ty Luật TNHH Duy Minh
ĐOÀN LUẬT SƯ TP. HỒ CHÍ MINH
CÔNG TY LUẬT TNHH DUY MINH

Luật chia con khi ly hôn: ai được nuôi con, Tòa án xét những gì

Tòa nhà văn phòng Công ty Luật TNHH Duy Minh trên đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP.HCM
NỘI DUNG

Tóm tắt nhanh

  • Vợ chồng thỏa thuận trước về người trực tiếp nuôi con; không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con (khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình).
  • Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ, trừ khi người mẹ không đủ điều kiện theo ba trường hợp tại khoản 3 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP.
  • Con từ đủ 07 tuổi phải được hỏi nguyện vọng, không hỏi trước mặt cha mẹ.
  • Người không trực tiếp nuôi phải cấp dưỡng; nếu Tòa án quyết định thì mức không thấp hơn một nửa tháng lương tối thiểu vùng mỗi tháng cho mỗi con (khoản 2 Điều 7 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP).
  • Sau ly hôn vẫn có thể yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con khi có căn cứ (Điều 84).

Căn cứ pháp lý

  • Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 ngày 19/6/2014 của Quốc hội (Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH ngày 27/8/2025): Điều 81, 82, 83, 84, 110, 116, 117.
  • Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP ngày 16/5/2024 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật trong giải quyết vụ việc về hôn nhân và gia đình (hiệu lực từ 01/7/2024): Điều 6, 7.
  • Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 ngày 25/11/2015 của Quốc hội, sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 85/2025/QH15 ngày 25/6/2025: Điều 35, khoản 3 Điều 208.

Khi ly hôn, chuyện ai nuôi con thường căng thẳng hơn cả chuyện chia tài sản. Nhiều người tin rằng mẹ luôn được nuôi con nhỏ, hoặc người có thu nhập cao hơn chắc chắn thắng. Thực tế, Tòa án xét theo một bộ tiêu chí cụ thể do Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn từ năm 2024. Bài viết trình bày các quy định đó theo thứ tự Tòa án sẽ xem xét, kèm những chứng cứ nên chuẩn bị.

1. Thỏa thuận trước, Tòa án quyết định khi không thỏa thuận được

Ly hôn không chấm dứt quan hệ cha mẹ và con. Sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình (khoản 1 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình).

Khoản 2 Điều 81 đặt thứ tự rõ ràng: trước hết vợ chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con và quyền, nghĩa vụ của mỗi bên đối với con. Chỉ khi không thỏa thuận được, Tòa án mới quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi, căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con. Trong ly hôn thuận tình, thỏa thuận về con là một phần bắt buộc của hồ sơ; Tòa án vẫn kiểm tra thỏa thuận đó có bảo đảm quyền lợi của con hay không.

2. Con dưới 36 tháng tuổi: giao cho mẹ, trừ ba trường hợp

Khoản 3 Điều 81 quy định con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con. Khoản 3 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP giới hạn “không đủ điều kiện” trong ba trường hợp:

Trường hợp người mẹ không đủ điều kiệnChứng cứ thường dùng
Mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh nặng khác mà không thể tự chăm sóc bản thân hoặc không thể trực tiếp chăm sóc con (Nghị quyết nêu ví dụ người mẹ bị đột quỵ, liệt nửa người)Hồ sơ bệnh án, kết luận của cơ sở y tế
Thu nhập mỗi tháng thấp hơn một nửa tháng lương tối thiểu vùng tại nơi người mẹ đang cư trú và không có tài sản nào khác để nuôi conXác nhận thu nhập, sao kê, giấy tờ về tài sản (cả hai bên đều có thể cung cấp)
Không có điều kiện về thời gian tối thiểu để trực tiếp chăm sóc conLịch làm việc, hợp đồng lao động, xác nhận nơi làm việc ở xa, đi biển dài ngày

Ngay cả khi người mẹ rơi vào một trong ba trường hợp trên, khoản 4 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP vẫn yêu cầu so sánh: nếu điều kiện của người cha không tốt hơn điều kiện của người mẹ thì Tòa án giao con cho mẹ. Người cha muốn nuôi con nhỏ vì vậy phải chứng minh cả hai điều: người mẹ thuộc một trong ba trường hợp, và điều kiện của mình tốt hơn.

3. Con từ đủ 07 tuổi: Tòa án lấy nguyện vọng của con như thế nào

Với con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con (khoản 2 Điều 81). Nguyện vọng là một yếu tố quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất; Tòa án vẫn đối chiếu với các tiêu chí ở mục 4. Khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP (dẫn chiếu khoản 3 Điều 208 Bộ luật Tố tụng dân sự) yêu cầu việc lấy ý kiến của con:

  • bảo đảm thân thiện, phù hợp với tâm lý, độ tuổi, mức độ trưởng thành để con bày tỏ đúng và đầy đủ ý kiến;
  • không lấy ý kiến trước mặt cha, mẹ để tránh gây áp lực tâm lý cho con;
  • không ép buộc, không gây áp lực, căng thẳng cho con.

Cha mẹ không nên “dặn” con nói gì với Tòa án. Lời khai bị định hướng thường lộ ra khi Thẩm phán hỏi chuyện riêng với trẻ, và việc lôi con vào mâu thuẫn bị đánh giá bất lợi cho chính người làm việc đó.

4. Bảy tiêu chí “quyền lợi về mọi mặt của con”

Khoản 1 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP yêu cầu Tòa án đánh giá khách quan, toàn diện bảy tiêu chí. Bảng dưới đây ghép từng tiêu chí với loại chứng cứ nên chuẩn bị:

Tiêu chíChứng cứ nên chuẩn bị
a) Điều kiện, khả năng trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, kể cả khả năng bảo vệ con khỏi bị xâm hại, bóc lộtThu nhập ổn định, chỗ ở, thời gian dành cho con, người hỗ trợ chăm sóc (ông bà)
b) Quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi, được duy trì quan hệ với người cha, mẹ còn lạiThể hiện thiện chí để con gặp người còn lại; đề xuất lịch thăm nom cụ thể
c) Sự gắn bó, thân thiết của con với cha, mẹAi là người chăm con hằng ngày; xác nhận của nhà trẻ, trường học
d) Sự quan tâm của cha, mẹ đối với conHóa đơn học phí, khám bệnh do mình chi trả; việc dự họp phụ huynh
đ) Bảo đảm sự ổn định, hạn chế xáo trộn môi trường sống, giáo dục của conNơi ở hiện tại của con, trường đang học, khoảng cách đi lại
e) Nguyện vọng của con được ở cùng anh, chị, em (nếu có)Quan hệ giữa các con; đề xuất không tách anh em nếu phù hợp
g) Nguyện vọng của con được sống chung với cha hoặc mẹÝ kiến của con từ đủ 07 tuổi, do Tòa án trực tiếp lấy

Thu nhập cao hơn không tự động thắng. Tiêu chí (a) chỉ là một trong bảy tiêu chí, và người có thu nhập thấp hơn nhưng là người chăm con hằng ngày, giữ được môi trường sống ổn định cho con vẫn có thể được giao nuôi; phần thiếu hụt về tài chính được bù bằng nghĩa vụ cấp dưỡng của bên kia.

5. Người không trực tiếp nuôi con: cấp dưỡng và quyền thăm nom

Điều 82 đặt ra ba nghĩa vụ, quyền cho người không trực tiếp nuôi con: tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi; cấp dưỡng cho con; thăm nom con mà không ai được cản trở. Nếu người đó lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc nuôi dạy con, người trực tiếp nuôi có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom (khoản 3 Điều 82). Ngược lại, người trực tiếp nuôi và các thành viên gia đình không được cản trở người kia thăm nom, chăm sóc con (khoản 2 Điều 83).

  • Mức cấp dưỡng do các bên thỏa thuận căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con; không thỏa thuận được thì Tòa án giải quyết, và có thể thay đổi khi có lý do chính đáng (Điều 116). Tiền cấp dưỡng là toàn bộ chi phí nuôi dưỡng, học tập của con; mức do Tòa án quyết định không thấp hơn một nửa tháng lương tối thiểu vùng tại nơi người cấp dưỡng cư trú, cho mỗi tháng, đối với mỗi người con (khoản 2 Điều 7 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP).
  • Phương thức: định kỳ hằng tháng, hằng quý, nửa năm, hằng năm hoặc một lần (Điều 117); không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định phương thức hằng tháng hoặc phương thức khác phù hợp (khoản 3 Điều 7 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP).
  • Không yêu cầu cấp dưỡng: Tòa án giải thích việc cấp dưỡng là để bảo vệ quyền lợi của con; nếu người trực tiếp nuôi có đủ điều kiện và tự nguyện không yêu cầu thì Tòa án không buộc bên kia cấp dưỡng (khoản 1 Điều 7).

Cách tính mức cấp dưỡng cụ thể và ví dụ có tại bài mức cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn.

6. Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn

Quyết định giao con không phải là vĩnh viễn. Theo khoản 2 Điều 84, Tòa án giải quyết việc thay đổi người trực tiếp nuôi con khi có một trong hai căn cứ:

  1. Cha mẹ thỏa thuận thay đổiThỏa thuận phải phù hợp với lợi ích của con.
  2. Người đang nuôi không còn đủ điều kiệnNgười trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Trong trường hợp này, ngoài cha mẹ, người thân thích, cơ quan quản lý nhà nước về gia đình, về trẻ em và Hội liên hiệp phụ nữ cũng có quyền yêu cầu (khoản 5 Điều 84).

Việc thay đổi phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên (khoản 3 Điều 84). Nếu cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện, Tòa án giao con cho người giám hộ theo Bộ luật Dân sự (khoản 4 Điều 84).

7. Thủ tục và hồ sơ

Yêu cầu về nuôi con được nêu ngay trong đơn ly hôn: ai trực tiếp nuôi, mức và phương thức cấp dưỡng, lịch thăm nom đề xuất. Tranh chấp do Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm (Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự); ly hôn đơn phương nộp tại Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc. Hồ sơ nên có:

  • Giấy khai sinh của các con; trích lục kết hôn hoặc bản chính giấy chứng nhận kết hôn.
  • Giấy tờ chứng minh thu nhập, chỗ ở của mình.
  • Xác nhận của trường học, nhà trẻ về người đưa đón, liên hệ với nhà trường.
  • Chứng cứ về hành vi bất lợi cho con của bên kia (nếu có): bạo lực, nghiện ngập, bỏ mặc con.

Trình tự ly hôn đơn phương, thời gian giải quyết và án phí được trình bày tại bài thủ tục ly hôn đơn phương; cách viết đơn có tại bài hướng dẫn viết đơn ly hôn.

Phòng họp tư vấn khách hàng của Luật sư Bùi Khắc Long tại Công ty Luật TNHH Duy Minh
Trong tranh chấp nuôi con, chứng cứ về việc ai chăm con hằng ngày thường có sức nặng hơn bảng lương.

8. Những việc làm mất lợi thế khi tranh chấp nuôi con

Nên tránh

  1. Tự ý mang con đi, giấu con. Gây xáo trộn môi trường sống của con, đi ngược tiêu chí (b) và (đ) ở mục 4.
  2. Cản trở người kia gặp con. Vi phạm khoản 2 Điều 83 và bị đánh giá là không bảo đảm quyền của con được duy trì quan hệ với cha hoặc mẹ.
  3. Dặn con nói với Tòa án. Tòa án lấy ý kiến riêng, không trước mặt cha mẹ; lời khai bị định hướng dễ bị phát hiện.
  4. Chỉ nói về thu nhập. Thu nhập là một trong bảy tiêu chí; thiếu chứng cứ về việc chăm con hằng ngày là điểm yếu lớn hơn.
  5. Bỏ qua yêu cầu cấp dưỡng vì tự ái. Cấp dưỡng là quyền của con; đã tự nguyện không yêu cầu thì Tòa án có thể không buộc bên kia cấp dưỡng.

Câu hỏi thường gặp

Con dưới 36 tháng tuổi có chắc chắn được giao cho mẹ không?

Về nguyên tắc là có (khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình). Ngoại lệ là khi cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con, hoặc người mẹ thuộc một trong ba trường hợp không đủ điều kiện tại khoản 3 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP và điều kiện của người cha tốt hơn.

Con bao nhiêu tuổi thì được chọn ở với cha hay mẹ?

Con từ đủ 07 tuổi trở lên phải được Tòa án xem xét nguyện vọng (khoản 2 Điều 81). Nguyện vọng của con là một tiêu chí quan trọng nhưng Tòa án vẫn đánh giá cùng các tiêu chí khác về quyền lợi mọi mặt của con.

Thu nhập thấp có bị mất quyền nuôi con không?

Không đương nhiên. Thu nhập chỉ là một phần của tiêu chí về điều kiện nuôi con; Tòa án còn xét sự gắn bó, sự quan tâm, sự ổn định môi trường sống và nguyện vọng của con. Riêng với con dưới 36 tháng tuổi, người mẹ chỉ bị coi là không đủ điều kiện vì thu nhập khi thu nhập thấp hơn một nửa tháng lương tối thiểu vùng và không có tài sản nào khác.

Có hai con thì mỗi người nuôi một con được không?

Được, nếu cha mẹ thỏa thuận hoặc Tòa án thấy phù hợp với quyền lợi của từng con. Khi quyết định, Tòa án xem xét cả nguyện vọng của con được ở cùng anh, chị, em để bảo đảm ổn định tâm lý và tình cảm (điểm e khoản 1 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP).

Người không nuôi con có được thăm con không?

Có. Người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở (khoản 3 Điều 82). Chỉ khi lạm dụng việc thăm nom để gây ảnh hưởng xấu đến con thì người trực tiếp nuôi mới có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế.

Đã ly hôn rồi có giành lại quyền nuôi con được không?

Có thể, khi cha mẹ thỏa thuận thay đổi phù hợp với lợi ích của con, hoặc khi người đang nuôi không còn đủ điều kiện trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con (khoản 2 Điều 84). Con từ đủ 07 tuổi sẽ được hỏi nguyện vọng.

Đang chuẩn bị ly hôn và lo về quyền nuôi con?

Anh chị gửi trước giấy khai sinh của các con, tóm tắt hoàn cảnh chăm con hằng ngày và những chứng cứ đang có. Luật sư đánh giá theo bảy tiêu chí Tòa án áp dụng, đề xuất phương án thỏa thuận hoặc yêu cầu Tòa án quyết định, và cách chuẩn bị chứng cứ. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí; có thể hẹn tại trụ sở ở Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Xem dịch vụ luật sư ly hôn và báo phí dịch vụ.

Luật sư Bùi Khắc Long

Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có hôn nhân gia đình, thừa kế, đất đai và tố tụng dân sự. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Nội dung mang tính tham khảo, cập nhật theo các văn bản ở mục Căn cứ pháp lý; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Khởi kiện chia tài sản chung tại TP.HCM: nộp đơn ở Tòa án nào, hồ sơ cần có, trình tự và thời hạn, định giá tài sản, cách tính án phí theo phần được chia.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Dấu hiệu tẩu tán tài sản khi ly hôn, tranh chấp; cách yêu cầu Tòa án cấm chuyển dịch, phong tỏa tài khoản trong 48 giờ, biện pháp bảo đảm và rủi ro cần biết.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Vợ chồng chia tài sản chung khi chưa ly hôn: lý do nên làm, văn bản thỏa thuận, công chứng, thời điểm có hiệu lực, hậu quả và các trường hợp bị vô hiệu.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Ly thân là gì theo pháp luật Việt Nam, ly thân bao lâu thì được ly hôn, tài sản và nợ trong lúc ly thân, con chung, quan hệ với người khác và cách lập thỏa thuận ly thân.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Mẫu đơn ly hôn đơn phương 2026 soạn theo Mẫu số 23-DS: toàn văn mẫu, cách viết lý do ly hôn, yêu cầu về con và tài sản, chứng cứ nộp kèm, tòa có thẩm quyền, án phí.