Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Công ty Luật TNHH Duy Minh
ĐOÀN LUẬT SƯ TP. HỒ CHÍ MINH
CÔNG TY LUẬT TNHH DUY MINH

Kiểm sát viên là gì? Ngạch, tiêu chuẩn bổ nhiệm và nhiệm vụ

Kiểm sát viên là gì – ngạch, tiêu chuẩn và nhiệm vụ – Luật sư Bùi Khắc Long
NỘI DUNG

Kiểm sát viên là gì? Kiểm sát viên là người được bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp và các nhiệm vụ, quyền hạn khác của Viện kiểm sát nhân dân (khoản 1 Điều 74 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, đã được sửa đổi năm 2025). Khi làm nhiệm vụ, Kiểm sát viên tuân theo pháp luật và chịu sự chỉ đạo của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân (khoản 2 Điều 109 Hiến pháp năm 2013).

Tóm tắt nhanh

  • Kiểm sát viên có 4 ngạch: Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao, cao cấp, trung cấp, sơ cấp.
  • Tiêu chuẩn chung: công dân Việt Nam, cử nhân luật trở lên, đã được đào tạo nghiệp vụ kiểm sát, có thời gian công tác thực tiễn, đủ sức khỏe.
  • Kiểm sát viên sơ cấp cần từ 04 năm công tác pháp luật và trúng tuyển kỳ thi; lên ngạch cao hơn phải qua xét chọn.
  • Nhiệm kỳ lần đầu 05 năm; bổ nhiệm lại hoặc vào ngạch cao hơn thì đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác.
  • Kiểm sát viên được từ chối thực hiện quyết định trái pháp luật của Viện trưởng và phải báo cáo bằng văn bản.

1. Kiểm sát viên là gì?

Hiến pháp quy định Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp (khoản 1 Điều 107). Người trực tiếp thực hiện hai chức năng này là Kiểm sát viên. Định nghĩa nằm tại Điều 74 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 63/2014/QH13 ngày 24/11/2014, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 82/2025/QH15 ngày 24/6/2025 (hiệu lực 01/7/2025) và hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 14/VBHN-VPQH ngày 06/02/2026.

Ngoài hai chức năng chính, khoản 2 Điều 74 giao cho Kiểm sát viên các nhiệm vụ khác: đề xuất Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong công tác xét đơn xin ân giảm của người bị kết án tử hình và thực hiện nhiệm vụ trong công tác đặc xá; thống kê tội phạm, thống kê hình sự; thanh tra, kiểm tra, hướng dẫn nghiệp vụ kiểm sát; tổng kết thực tiễn công tác kiểm sát, xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; nhiệm vụ khác theo phân công hoặc ủy quyền của Viện trưởng.

Kiểm sát viên làm việc tại hệ thống Viện kiểm sát gồm Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Viện kiểm sát nhân dân khu vực và Viện kiểm sát quân sự các cấp (Điều 40). Tại TP. Hồ Chí Minh, xem bài Viện kiểm sát nhân dân TP.HCM và ví dụ Viện kiểm sát nhân dân khu vực 2.

2. Hai chức năng: thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp

Tiêu chíThực hành quyền công tốKiểm sát hoạt động tư pháp
Khái niệmHoạt động của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội (khoản 1 Điều 3)Hoạt động kiểm sát tính hợp pháp của hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp (khoản 1 Điều 4)
Lĩnh vựcChỉ trong tố tụng hình sựHình sự, hành chính, dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, thi hành án, khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp
Thời điểmTừ khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xửTừ khi tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và trong suốt quá trình giải quyết vụ án, vụ việc, thi hành án
Ví dụPhê chuẩn hoặc không phê chuẩn quyết định khởi tố bị can của Cơ quan điều tra (khoản 3 Điều 3); công bố cáo trạng, buộc tội bị cáo tại phiên tòa (khoản 1 Điều 18)Kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam (Điều 22); kiểm sát việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự (Điều 27); kiểm sát thi hành án dân sự (Điều 28)

Với người dân, chức năng công tố thể hiện rõ nhất ở giai đoạn truy tố: Viện kiểm sát quyết định có đưa vụ án ra Tòa hay không (xem bài truy tố là gì). Chức năng kiểm sát giúp phát hiện vi phạm của cơ quan tiến hành tố tụng, là kênh để đương sự kiến nghị khi thấy quyết định trái pháp luật.

Kiểm sát viên là gì: 4 ngạch kiểm sát viên, tiêu chuẩn bổ nhiệm, nhiệm kỳ và nhiệm vụ công tố, kiểm sát theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân
Bốn điểm cần nắm về Kiểm sát viên theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (sửa đổi năm 2025).

3. Bốn ngạch Kiểm sát viên

Khác với Thẩm phán (từ năm 2025 chỉ còn hai ngạch), Kiểm sát viên vẫn giữ bốn ngạch theo khoản 1 Điều 76. Điều kiện riêng của từng ngạch như sau.

NgạchĐiều kiện chính (ngoài tiêu chuẩn chung)Người bổ nhiệm
Kiểm sát viên sơ cấpTừ 04 năm công tác pháp luật; có năng lực thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp; trúng tuyển kỳ thi vào ngạch (Điều 77)Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao
Kiểm sát viên trung cấpĐã là Kiểm sát viên sơ cấp ít nhất 05 năm; có khả năng hướng dẫn nghiệp vụ cho Kiểm sát viên sơ cấp (Điều 78)Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao
Kiểm sát viên cao cấpĐã là Kiểm sát viên trung cấp ít nhất 05 năm; có khả năng hướng dẫn nghiệp vụ cho Kiểm sát viên cấp dưới (Điều 79)Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao
Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối caoĐã là Kiểm sát viên cao cấp ít nhất 05 năm; có năng lực chỉ đạo, điều hành công tác công tố, kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân tối cao (Điều 80)Chủ tịch nước, theo đề nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao

Thẩm quyền bổ nhiệm được quy định tại khoản 4, khoản 5 Điều 63. Luật cũng cho phép bổ nhiệm trực tiếp vào ngạch trung cấp, cao cấp, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đối với người có từ 10, 15, 20 năm công tác pháp luật trở lên khi Viện kiểm sát có nhu cầu cán bộ (khoản 2 các Điều 78, 79, 80), và bổ nhiệm trong trường hợp đặc biệt đối với người được điều động làm lãnh đạo Viện kiểm sát (Điều 81).

4. Tiêu chuẩn chung của Kiểm sát viên

Mọi ngạch đều phải đáp ứng năm tiêu chuẩn tại Điều 75:

  1. Là công dân Việt Nam trung thành với Tổ quốc và Hiến pháp, có phẩm chất đạo đức tốt, liêm khiết, trung thực, bản lĩnh chính trị vững vàng, có tinh thần kiên quyết bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa.
  2. Có trình độ cử nhân luật trở lên.
  3. Đã được đào tạo về nghiệp vụ kiểm sát.
  4. Có thời gian làm công tác thực tiễn theo quy định của Luật.
  5. Có sức khỏe bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ được giao.

So với Thẩm phán, luật không ghi một độ tuổi tối thiểu riêng trong tiêu chuẩn chung của Kiểm sát viên; yêu cầu thực chất nằm ở trình độ cử nhân luật, đào tạo nghiệp vụ kiểm sát và thời gian công tác pháp luật của từng ngạch.

Ảnh minh họa bàn làm việc với chồng hồ sơ và kính lúp – kiểm sát viên là gì
Ảnh minh họa. Kiểm sát viên thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp.

5. Quy trình bổ nhiệm Kiểm sát viên

  1. Học cử nhân luật, đào tạo nghiệp vụ kiểm sátĐây là tiêu chuẩn bắt buộc tại khoản 2, khoản 3 Điều 75.
  2. Tích lũy thời gian công tác pháp luậtTối thiểu 04 năm để dự thi vào ngạch Kiểm sát viên sơ cấp (khoản 1 Điều 77), thường qua vị trí Kiểm tra viên hoặc công việc pháp luật khác.
  3. Thi tuyểnBổ nhiệm Kiểm sát viên lần đầu phải qua thi tuyển, trừ trường hợp đặc biệt tại Điều 81 (khoản 2 Điều 76a).
  4. Bổ nhiệm và tuyên thệViện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao bổ nhiệm Kiểm sát viên sơ cấp, trung cấp, cao cấp (khoản 5 Điều 63); người được bổ nhiệm phải tuyên thệ (Điều 85).
  5. Nâng ngạch qua xét chọnBổ nhiệm vào ngạch cao hơn thực hiện qua quy trình xét chọn, bảo đảm tiêu chuẩn từng ngạch, công khai, minh bạch; không xét với người đang bị xử lý kỷ luật hoặc đang bị khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử (khoản 3 Điều 76a).

6. Nhiệm kỳ của Kiểm sát viên

Luật số 82/2025/QH15 sửa đổi Điều 82 theo hướng ổn định nhiệm kỳ, tương tự cách làm với Thẩm phán:

  • Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao: nhiệm kỳ tính từ khi được bổ nhiệm đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác.
  • Kiểm sát viên bổ nhiệm lần đầu: nhiệm kỳ 05 năm kể từ ngày được bổ nhiệm.
  • Kiểm sát viên được bổ nhiệm lại hoặc bổ nhiệm vào ngạch cao hơn: nhiệm kỳ đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác.

Kiểm sát viên có thể bị miễn nhiệm, cách chức theo Điều 88, Điều 89 của Luật.

7. Nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Kiểm sát viên

Khoản 1 Điều 83 xác định ba nguyên tắc làm việc. Thứ nhất, khi thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, Kiểm sát viên tuân theo pháp luật và chịu sự chỉ đạo của Viện trưởng. Thứ hai, Kiểm sát viên chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành vi, quyết định của mình trong việc thực hành quyền công tố, tranh tụng tại phiên tòa và kiểm sát hoạt động tư pháp. Thứ ba, Kiểm sát viên phải chấp hành quyết định của Viện trưởng, nhưng có cơ chế phản biện rõ ràng:

  • Khi có căn cứ cho rằng quyết định của Viện trưởng là trái pháp luật, Kiểm sát viên có quyền từ chối nhiệm vụ được giao và phải kịp thời báo cáo bằng văn bản với Viện trưởng.
  • Nếu Viện trưởng vẫn quyết định thi hành thì phải có văn bản; Kiểm sát viên chấp hành nhưng không chịu trách nhiệm về hậu quả, đồng thời báo cáo lên Viện trưởng Viện kiểm sát cấp trên có thẩm quyền.

Trong vụ án hình sự, Kiểm sát viên theo dõi vụ việc từ giai đoạn giải quyết tố giác, tin báo, qua điều tra (phối hợp với Cơ quan điều tra), truy tố đến xét xử, nơi Kiểm sát viên trình bày quan điểm buộc tội và tranh tụng với người bào chữa. Viện kiểm sát nhân dân tối cao còn có Cơ quan điều tra riêng với thẩm quyền điều tra quy định tại Điều 20 (xem bài Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát). Các giai đoạn tố tụng được tóm tắt ở bài các giai đoạn tố tụng hình sự.

8. Những việc Kiểm sát viên không được làm

Điều 84 cấm Kiểm sát viên:

  • Làm những việc mà pháp luật quy định cán bộ, công chức không được làm.
  • Tư vấn cho người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo, đương sự hoặc người tham gia tố tụng khác làm cho việc giải quyết vụ án, vụ việc không đúng quy định của pháp luật.
  • Can thiệp vào việc giải quyết vụ án, vụ việc hoặc lợi dụng ảnh hưởng của mình tác động đến người có trách nhiệm giải quyết.
  • Đưa hồ sơ, tài liệu của vụ án ra khỏi cơ quan nếu không vì nhiệm vụ hoặc không được người có thẩm quyền đồng ý.
  • Tiếp bị can, bị cáo, đương sự hoặc người tham gia tố tụng khác trong vụ án mình có thẩm quyền giải quyết ngoài nơi quy định.

Lưu ý cho người có người thân bị khởi tố

Mọi đề nghị, khiếu nại gửi Viện kiểm sát nên làm bằng văn bản, nộp tại trụ sở hoặc qua đường bưu chính, có lưu bản sao. Không giao tiền hay tài sản cho bất kỳ ai hứa “nói giúp” Kiểm sát viên: hành vi đó có thể cấu thành tội phạm và người nhận tiền thường lừa đảo. Cách bảo vệ đúng là mời luật sư bào chữa sớm để đưa ý kiến, chứng cứ vào hồ sơ theo đúng thủ tục.

Ảnh minh họa kính lúp đặt trên hồ sơ buộc dây đỏ
Ảnh minh họa. Kiểm sát viên tuân theo pháp luật và chịu sự chỉ đạo của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân.

Kiểm sát viên khác Thẩm phán ở vị trí và chức năng: Thẩm phán thuộc Tòa án, xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; Kiểm sát viên thuộc Viện kiểm sát, thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp và chịu sự chỉ đạo của Viện trưởng. Tiêu chuẩn, ngạch, nhiệm kỳ của Thẩm phán được trình bày ở bài thẩm phán là gì.

Căn cứ pháp lý

  • Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 52/VBHN-VPQH ngày 21/7/2025 của Văn phòng Quốc hội: Điều 107, 108, 109.
  • Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 63/2014/QH13 ngày 24/11/2014 của Quốc hội, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 82/2025/QH15 ngày 24/6/2025 và Luật Tương trợ tư pháp về hình sự số 103/2025/QH15, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 14/VBHN-VPQH ngày 06/02/2026: Điều 2, 3, 4, 18, 20, 22, 27, 28, 40, 63, 74, 75, 76, 76a, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 88, 89.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm sát viên là gì, nói ngắn gọn?

Là người được bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp và thực hiện các nhiệm vụ khác của Viện kiểm sát nhân dân (khoản 1 Điều 74 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân).

Kiểm sát viên có mấy ngạch?

Bốn ngạch: Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm sát viên cao cấp, Kiểm sát viên trung cấp và Kiểm sát viên sơ cấp (khoản 1 Điều 76).

Muốn làm Kiểm sát viên cần điều kiện gì?

Có trình độ cử nhân luật trở lên, được đào tạo nghiệp vụ kiểm sát, đạt các tiêu chuẩn tại Điều 75; để bổ nhiệm Kiểm sát viên sơ cấp cần từ 04 năm công tác pháp luật và trúng tuyển kỳ thi vào ngạch (Điều 77).

Ai bổ nhiệm Kiểm sát viên?

Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao bổ nhiệm Kiểm sát viên cao cấp, trung cấp, sơ cấp; Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao do Chủ tịch nước bổ nhiệm theo đề nghị của Viện trưởng (khoản 4, khoản 5 Điều 63).

Nhiệm kỳ của Kiểm sát viên là bao lâu?

Bổ nhiệm lần đầu là 05 năm; bổ nhiệm lại hoặc vào ngạch cao hơn thì đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác. Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao có nhiệm kỳ từ khi bổ nhiệm đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác (Điều 82).

Kiểm sát viên có phải làm theo mọi quyết định của Viện trưởng không?

Kiểm sát viên phải chấp hành quyết định của Viện trưởng; nếu có căn cứ cho rằng quyết định trái pháp luật thì có quyền từ chối và báo cáo bằng văn bản. Viện trưởng vẫn quyết định thì phải bằng văn bản, Kiểm sát viên chấp hành nhưng không chịu trách nhiệm về hậu quả (khoản 1 Điều 83).

Người thân bị khởi tố, cần luật sư làm việc với Viện kiểm sát?

Luật sư tham gia từ giai đoạn điều tra, nghiên cứu hồ sơ, gửi ý kiến, đề nghị đến Viện kiểm sát và bào chữa tại phiên tòa. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí; có thể hẹn tại trụ sở ở Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Xem vai trò của luật sư hình sự và báo phí dịch vụ.

Luật sư Bùi Khắc Long

Luật sư Bùi Khắc Long – Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh, Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh; hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có tranh tụng tại Tòa án các cấp. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh. Hotline 0931 222 515. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Nội dung mang tính tham khảo theo các văn bản ở mục Căn cứ pháp lý; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tự thú và đầu thú khác nhau thế nào? Cả hai đều là việc người phạm tội tự nguyện khai báo hành vi phạm tội của mình, nhưng khác nhau ở thời điểm: tự thú diễn ra trước khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện, còn đầu thú diễn ra sau khi […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Lệnh truy nã là gì? “Lệnh truy nã” là cách gọi quen thuộc; Bộ luật Tố tụng hình sự gọi chính xác là quyết định truy nã: văn bản do Cơ quan điều tra ban hành khi bị can trốn hoặc không biết rõ bị can đang ở đâu, được gửi Viện kiểm sát có […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự: thế nào là xúc phạm nghiêm trọng, mức phạt từ cảnh cáo đến 05 năm tù, khởi tố theo yêu cầu bị hại.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tiền án, tiền sự là gì, khác nhau thế nào? Thời hạn xóa án tích 01–05 năm, hết tiền sự sau 06 tháng – 02 năm, Phiếu lý lịch tư pháp ghi gì, kèm căn cứ.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tội vu khống theo Điều 156 Bộ luật Hình sự: hai nhóm hành vi, phạt tiền đến 50 triệu hoặc tù đến 07 năm, phân biệt với làm nhục, cách tố giác, đòi bồi thường.