Tranh chấp lối đi chung thường xảy ra khi đất phía trong bị vây bọc không có đường ra, khi hàng xóm rào lại lối đi đã dùng nhiều năm, hoặc khi anh em chia đất mà không chừa lối đi cho người phía trong. Bộ luật Dân sự năm 2015 giải quyết bằng chế định quyền đối với bất động sản liền kề, trong đó Điều 254 quy định quyền về lối đi qua: chủ bất động sản bị vây bọc có quyền yêu cầu chủ bất động sản vây bọc dành một lối đi hợp lý và phải đền bù, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Tóm tắt nhanh
- Quyền về lối đi qua là một loại quyền đối với bất động sản liền kề (Điều 245, Điều 254 Bộ luật Dân sự).
- Điều kiện: bất động sản bị vây bọc, không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng (khoản 1 Điều 254).
- Lối đi mở ở vị trí thuận tiện, hợp lý nhất, gây thiệt hại ít nhất; người được đi qua phải đền bù, trừ khi có thỏa thuận khác.
- Chia một bất động sản thành nhiều phần thì phải dành lối đi cho người phía trong, không đền bù (khoản 3 Điều 254).
- Tranh chấp về quyền sử dụng phần đất làm lối đi, về ranh giới phải hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã trước khi khởi kiện.
1. Lối đi chung và quyền về lối đi qua
Trong thực tế, “lối đi chung” được dùng cho hai tình huống khác nhau về bản chất pháp lý:
| Tiêu chí | Lối đi chung (đất sử dụng chung) | Quyền về lối đi qua đất người khác |
|---|---|---|
| Bản chất | Phần đất mà nhiều hộ cùng có quyền sử dụng, thường hình thành khi tách thửa hoặc do các bên góp đất làm đường | Đất làm lối đi thuộc quyền của người khác; người phía trong chỉ có quyền đi qua |
| Căn cứ | Giấy tờ về quyền sử dụng đất, thỏa thuận góp đất, hồ sơ tách thửa | Điều 245–254 Bộ luật Dân sự (quyền đối với bất động sản liền kề) |
| Tranh chấp điển hình | Một hộ lấn chiếm, xây dựng, rào phần đất chung; tranh chấp ai có quyền sử dụng | Chủ đất không cho đi qua; tranh chấp vị trí, kích thước, khoản đền bù |
Phân biệt đúng hai tình huống giúp chọn đúng yêu cầu khi khởi kiện: yêu cầu công nhận quyền sử dụng chung và buộc trả lại phần đất bị lấn, hay yêu cầu mở lối đi qua kèm khoản đền bù. Thông tin trên Giấy chứng nhận và bản đồ địa chính thường là chứng cứ đầu tiên để phân biệt.
2. Quyền đối với bất động sản liền kề
Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội xếp quyền đối với bất động sản liền kề vào nhóm “quyền khác đối với tài sản”, cùng với quyền hưởng dụng và quyền bề mặt (Điều 159). Các nguyên tắc chính:
- Khái niệm: là quyền được thực hiện trên một bất động sản (bất động sản chịu hưởng quyền) để phục vụ việc khai thác một bất động sản khác thuộc quyền sở hữu của người khác (bất động sản hưởng quyền) (Điều 245).
- Căn cứ xác lập: do địa thế tự nhiên, theo quy định của luật, theo thỏa thuận hoặc theo di chúc (Điều 246).
- Hiệu lực: có hiệu lực đối với mọi cá nhân, pháp nhân và được chuyển giao khi bất động sản được chuyển giao, trừ trường hợp luật liên quan quy định khác (Điều 247).
- Nguyên tắc thực hiện: theo thỏa thuận; không có thỏa thuận thì bảo đảm nhu cầu hợp lý của việc khai thác, không được lạm dụng quyền, không được ngăn cản hoặc làm cho việc thực hiện quyền trở nên khó khăn (Điều 248).
- Thay đổi: chủ bất động sản chịu hưởng quyền thay đổi việc sử dụng làm ảnh hưởng đến lối đi thì phải thông báo trước trong thời hạn hợp lý và tạo điều kiện thuận lợi cho bên hưởng quyền (Điều 249).
Hệ quả quan trọng của Điều 247: khi mảnh đất có lối đi được bán cho người khác, người mua mới vẫn phải tôn trọng quyền đi qua đã được xác lập. Người mua đất nên kiểm tra kỹ hiện trạng lối đi trước khi giao dịch (xem bài kiểm tra pháp lý trước khi mua nhà).
3. Khi nào được yêu cầu mở lối đi qua?
Khoản 1 Điều 254 quy định: chủ sở hữu có bất động sản bị vây bọc bởi các bất động sản của các chủ sở hữu khác mà không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng có quyền yêu cầu chủ sở hữu bất động sản vây bọc dành cho mình một lối đi hợp lý trên phần đất của họ.
Từ quy định này có ba điều kiện cần chứng minh:
- Bất động sản của mình bị vây bọc bởi bất động sản của người khác.
- Không có lối đi, hoặc có nhưng không đủ để ra đường công cộng, ví dụ lối quá hẹp, không thể đi lại bình thường.
- Yêu cầu hướng đến một lối đi hợp lý, không phải đòi đi qua bất kỳ vị trí nào mình muốn.
Nếu đã có một lối đi khác đủ dùng, chỉ là xa hơn hoặc kém thuận tiện, yêu cầu mở thêm lối đi qua đất người khác thường khó được chấp nhận. Ngược lại, lối đi “có nhưng không đủ” vẫn là căn cứ để yêu cầu mở rộng.

4. Vị trí, kích thước lối đi và khoản đền bù
Điều 254 đặt các tiêu chí để xác định lối đi:
- Vị trí: lối đi được mở trên bất động sản liền kề nào được coi là thuận tiện và hợp lý nhất, có tính đến đặc điểm cụ thể của địa điểm, lợi ích của bất động sản bị vây bọc và thiệt hại gây ra là ít nhất cho bất động sản có mở lối đi (khoản 1).
- Kích thước: vị trí, giới hạn chiều dài, chiều rộng, chiều cao của lối đi do các bên thỏa thuận, bảo đảm thuận tiện cho việc đi lại và ít gây phiền hà cho các bên (khoản 2).
- Khi không thỏa thuận được: các bên có quyền yêu cầu Tòa án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác xác định (khoản 2).
- Đền bù: chủ bất động sản hưởng quyền về lối đi qua phải đền bù cho chủ bất động sản chịu hưởng quyền, trừ trường hợp có thỏa thuận khác (khoản 1).
Pháp luật không ấn định một chiều rộng cố định cho mọi lối đi. Khi giải quyết, Tòa án thường xem xét nhu cầu đi lại thực tế (đi bộ, xe máy, xe ô tô, phương tiện chữa cháy), hiện trạng các lối đi xung quanh và giá trị phần đất bị sử dụng. Khoản đền bù thường dựa trên kết quả định giá phần đất làm lối đi và thiệt hại tài sản trên đất, nếu có.

5. Chia đất, chia thừa kế phải chừa lối đi cho người phía trong
Khoản 3 Điều 254 quy định: trường hợp bất động sản được chia thành nhiều phần cho các chủ sở hữu, chủ sử dụng khác nhau thì khi chia phải dành lối đi cần thiết cho người phía trong theo khoản 2 Điều 254 mà không có đền bù.
Quy định này đặc biệt quan trọng khi:
- Cha mẹ tách thửa, tặng cho đất cho các con, phần phía trong không giáp đường.
- Các đồng thừa kế chia di sản là một thửa đất lớn (xem bài chia di sản thừa kế là đất hộ gia đình).
- Các thành viên hộ gia đình chia đất chung (xem bài tranh chấp đất hộ gia đình).
Khi lập văn bản chia, tặng cho hoặc thỏa thuận phân chia di sản, nên ghi rõ vị trí, chiều rộng lối đi và vẽ trên sơ đồ, tránh để sau này một bên rào lại vì cho rằng phần đất đó thuộc riêng mình.
6. Các tình huống tranh chấp lối đi thường gặp
- Hàng xóm rào lối đi đã dùng nhiều năm. Cần xác định lối đi thuộc đất của ai, đã được thỏa thuận hay hình thành do địa thế tự nhiên. Nếu quyền đi qua đã xác lập, người kia không được ngăn cản (khoản 3 Điều 248).
- Mua đất phía trong nhưng người bán không chừa lối đi. Người mua có thể yêu cầu người bán thực hiện đúng thỏa thuận về lối đi, hoặc yêu cầu chủ đất vây bọc mở lối đi qua và đền bù theo Điều 254.
- Một hộ lấn chiếm, xây dựng trên lối đi chung. Đây là tranh chấp về quyền sử dụng đất: các hộ còn lại yêu cầu tháo dỡ, trả lại hiện trạng. Ranh giới không được lấn, chiếm, thay đổi mốc giới ngăn cách (khoản 1 Điều 175).
- Chủ đất đổi vị trí lối đi. Được thay đổi việc sử dụng nhưng phải thông báo trước, tạo điều kiện thuận lợi, không làm việc đi lại khó khăn hơn (Điều 248, 249).
- Không còn nhu cầu đi qua. Quyền chấm dứt khi hai bất động sản thuộc về một chủ, khi việc khai thác không còn phát sinh nhu cầu, theo thỏa thuận hoặc trường hợp khác theo luật (Điều 256).
7. Trình tự giải quyết tranh chấp lối đi
- Thương lượng, lập thỏa thuậnGhi rõ vị trí, chiều dài, chiều rộng, khoản đền bù, trách nhiệm làm và giữ gìn lối đi; nên có chữ ký của các thành viên có quyền sử dụng đất và có thể công chứng, chứng thực.
- Hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xãTrước khi cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai, các bên phải hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất (khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai số 31/2024/QH15). Tranh chấp ai có quyền sử dụng phần đất làm lối đi, tranh chấp ranh giới chưa hòa giải tại xã thì chưa đủ điều kiện khởi kiện (khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP). Với yêu cầu chỉ về quyền đi qua, hòa giải trước vẫn nên làm.
- Khởi kiện tại Tòa ánYêu cầu mở lối đi qua, xác định kích thước, khoản đền bù hoặc buộc tháo dỡ phần lấn chiếm (xem Tòa án nhân dân khu vực giải quyết những vụ án nào).
- Đề nghị biện pháp khẩn cấp tạm thờiNếu bên kia đang xây dựng, rào chắn, có thể đề nghị Tòa án áp dụng biện pháp như cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp.
Về thời hiệu, tranh chấp về quyền sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai không áp dụng thời hiệu khởi kiện (khoản 3 Điều 155 Bộ luật Dân sự). Các yêu cầu khác như bồi thường cần đánh giá thời hiệu theo từng trường hợp (xem thời hiệu khởi kiện).
8. Chứng cứ cần chuẩn bị và những điều không nên làm
- Giấy tờ đất: Giấy chứng nhận của mình và các thửa liền kề (nếu có), bản đồ địa chính, hồ sơ tách thửa.
- Hiện trạng: ảnh, video lối đi qua các năm, sơ đồ đo đạc; nhờ cơ quan có thẩm quyền xác nhận hiện trạng khi cần.
- Người làm chứng: hàng xóm lâu năm xác nhận lối đi đã được sử dụng ổn định; ranh giới cũng có thể xác định theo tập quán hoặc theo ranh giới đã tồn tại từ 30 năm trở lên mà không có tranh chấp (khoản 1 Điều 175).
- Văn bản thỏa thuận cũ: giấy tay, biên bản họp gia đình, văn bản phân chia di sản có nhắc đến lối đi.
Không tự ý phá rào, đập công trình
Dù có căn cứ cho rằng mình được đi qua, việc tự phá dỡ hàng rào, công trình của người khác có thể bị xử lý hành chính, thậm chí hình sự, và làm mình mất lợi thế khi giải quyết tranh chấp. Hãy lập biên bản, báo chính quyền địa phương và đi theo trình tự hòa giải, khởi kiện.

Quyền đối với bất động sản liền kề là một dạng quyền khác đối với tài sản; khái niệm tài sản, quyền tài sản được giải thích ở bài tài sản là gì. Các dạng tranh chấp đất khác xem bài tranh chấp đất đai.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: Điều 155, 159, 175, 245, 246, 247, 248, 249, 254, 256.
- Luật Đất đai số 31/2024/QH15 ngày 18/01/2024 của Quốc hội: khoản 2 Điều 235.
- Nghị quyết số 04/2017/NQ-HĐTP ngày 05/5/2017 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao: khoản 2 Điều 3.
Câu hỏi thường gặp
Hàng xóm không cho đi qua đất thì phải làm gì?
Nếu đất của mình bị vây bọc, không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng, anh chị có quyền yêu cầu mở một lối đi hợp lý và đền bù (khoản 1 Điều 254 Bộ luật Dân sự). Nên thương lượng, hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã trước, sau đó khởi kiện tại Tòa án.
Mở lối đi qua đất người khác có phải trả tiền không?
Có. Chủ bất động sản được đi qua phải đền bù cho chủ đất có lối đi, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Riêng khi chia một bất động sản thành nhiều phần, lối đi cho người phía trong được dành mà không có đền bù (khoản 1, khoản 3 Điều 254).
Lối đi chung phải rộng bao nhiêu mét?
Bộ luật Dân sự không ấn định con số chung. Kích thước do các bên thỏa thuận, bảo đảm thuận tiện đi lại, ít gây phiền hà; nếu tranh chấp thì Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền xác định (khoản 2 Điều 254).
Tranh chấp lối đi có phải hòa giải ở xã, phường không?
Tranh chấp ai có quyền sử dụng phần đất làm lối đi hoặc tranh chấp ranh giới phải hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã trước khi khởi kiện (khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai; khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP). Các yêu cầu khác cũng nên hòa giải trước.
Chia đất cho con có phải chừa lối đi không?
Có. Khi chia bất động sản thành nhiều phần, phải dành lối đi cần thiết cho người phía trong mà không có đền bù (khoản 3 Điều 254).
Chủ đất mới có được rào lối đi mà người phía trong đã dùng nhiều năm không?
Quyền đối với bất động sản liền kề được chuyển giao khi bất động sản được chuyển giao (Điều 247), và bên chịu hưởng quyền không được ngăn cản việc thực hiện quyền (khoản 3 Điều 248). Nếu quyền đi qua đã được xác lập, chủ đất mới vẫn phải tôn trọng.
Bị rào lối đi hoặc tranh chấp ranh giới với hàng xóm?
Luật sư xem hồ sơ đất, bản đồ địa chính, tư vấn hướng thương lượng, tham gia hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã và khởi kiện tại Tòa án khi cần. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí; có thể hẹn tại trụ sở ở Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Xem luật sư đất đai và báo phí dịch vụ.

Luật sư Bùi Khắc Long – Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh, Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh; hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có tranh tụng tại Tòa án các cấp. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh. Hotline 0931 222 515. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo theo các văn bản ở mục Căn cứ pháp lý; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.






