Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Công ty Luật TNHH Duy Minh
ĐOÀN LUẬT SƯ TP. HỒ CHÍ MINH
CÔNG TY LUẬT TNHH DUY MINH

Ví dụ về chia tài sản thừa kế: 6 bài tính có lời giải từng bước

Lối vào Công ty Luật TNHH Duy Minh tại số 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP.HCM
NỘI DUNG

Sáu ví dụ về chia tài sản thừa kế dưới đây đều là tình huống giả định có số liệu tròn, giải từng bước, ra kết quả bằng tiền. Mỗi bước gắn với điều, khoản của Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 và Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 ngày 19/6/2014. Anh chị thay số của mình vào và tính theo đúng trình tự.

Tóm tắt nhanh

  • Tài sản chung vợ chồng chia đôi trước, chỉ một nửa là di sản (khoản 2 Điều 66 Luật Hôn nhân và gia đình; Điều 612 Bộ luật Dân sự).
  • Trừ nghĩa vụ và chi phí theo thứ tự Điều 658 rồi mới chia; người thừa kế chỉ chịu nghĩa vụ trong phạm vi di sản nhận được (Điều 615).
  • Người cùng hàng thừa kế hưởng phần bằng nhau (khoản 2 Điều 651); không có tỷ lệ cố định kiểu một phần tư cho vợ hoặc chồng.
  • Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, con thành niên không có khả năng lao động vẫn được hai phần ba suất thừa kế theo pháp luật dù di chúc nói khác (khoản 1 Điều 644).

Căn cứ pháp lý

  • Của Quốc hội: Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015, hiệu lực 01/01/2017; Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 ngày 19/6/2014, hiệu lực 01/01/2015 (Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH); Luật Đất đai số 31/2024/QH15 ngày 18/01/2024 (Văn bản hợp nhất số 44/VBHN-VPQH ngày 16/3/2026).
  • Của Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 về án phí, lệ phí Tòa án, hiệu lực 01/01/2017.

1. Bốn bước trước khi chia tài sản thừa kế

Nhiều tranh chấp bắt đầu từ việc bỏ qua ba bước đầu.

BướcViệc phải làmCăn cứ
1Chốt thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chếtKhoản 1 Điều 611, Điều 613
2Xác định khối di sản: tài sản riêng cộng phần của người chết trong tài sản chung; tài sản chung vợ chồng chia đôiĐiều 612; khoản 2 Điều 66 Luật Hôn nhân và gia đình
3Trừ nghĩa vụ và chi phí theo thứ tự ưu tiênĐiều 658; khoản 1 Điều 615
4Chia phần còn lại theo di chúc hoặc theo pháp luật, rồi đối chiếu Điều 644Điều 650, 651, 659

Hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi; hàng sau chỉ hưởng khi không còn ai ở hàng trước (điểm a khoản 1 và khoản 3 Điều 651).

2. Ví dụ 1: không có di chúc, di sản nằm trong tài sản chung vợ chồng

Tình huống giả định. Ông A và bà B kết hôn năm 2005, mua một căn nhà năm 2012, nay định giá 3.000.000.000 đồng. Ông A chết năm 2026, không di chúc, không nợ. Cha ông A đã chết trước, mẹ là bà E còn sống. Hai con đã thành niên: anh C và chị D.

Bước 1. Thời điểm mở thừa kế là ngày ông A chết; danh sách người thừa kế chốt theo mốc đó (khoản 1 Điều 611, Điều 613).

Bước 2. Căn nhà tạo lập trong thời kỳ hôn nhân nên là tài sản chung (khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình); khi có yêu cầu chia di sản thì tài sản chung được chia đôi (khoản 2 Điều 66). Phần 1.500.000.000 đồng của bà B không phải là di sản; di sản của ông A là 1.500.000.000 đồng (Điều 612).

Bước 3. Không có nghĩa vụ hay chi phí phải trừ.

Bước 4. Không có di chúc nên chia theo pháp luật (điểm a khoản 1 Điều 650) cho bốn người hàng thừa kế thứ nhất, bằng nhau (khoản 2 Điều 651).

NgườiPhép tínhNhận được
Một suất thừa kế1.500.000.000 ÷ 4375.000.000 đồng
Bà B (vợ)1.500.000.000 của mình + 375.000.0001.875.000.000 đồng
Bà E, anh C, chị DMỗi người một suất375.000.000 đồng

Hai cách hiểu sai thường gặp

Một, cho rằng vợ hoặc chồng còn sống đương nhiên được một phần tư; khoản 2 Điều 651 chỉ nói người cùng hàng hưởng phần bằng nhau. Hai, cho rằng tài sản đứng tên cả hai vợ chồng thì khi một người chết sẽ thuộc trọn về người còn sống; thực ra phần của người chết trong tài sản chung vẫn là di sản (Điều 612).

3. Ví dụ 2: có di chúc nhưng vẫn phải dành hai phần ba suất

Tình huống giả định. Ông A có căn hộ mua trước khi kết hôn, nay định giá 1.800.000.000 đồng, là tài sản riêng (khoản 1 Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình). Ông lập di chúc hợp pháp để toàn bộ căn hộ cho con trai là anh C, đã thành niên, có khả năng lao động. Khi ông chết còn vợ là bà B, mẹ là bà E, con gái là cháu D mới 14 tuổi.

Bước 1. Đếm người thừa kế theo pháp luật để lấy mẫu số: bà B, bà E, anh C, cháu D, bốn người hàng thứ nhất (điểm a khoản 1 Điều 651).

Bước 2. Một suất nếu di sản được chia theo pháp luật: 1.800.000.000 ÷ 4 = 450.000.000 đồng.

Bước 3. Hai phần ba của một suất: 450.000.000 × 2 ÷ 3 = 300.000.000 đồng. Khoản 1 Điều 644 dành mức này cho con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng và con thành niên không có khả năng lao động, khi di chúc không cho hưởng hoặc cho hưởng ít hơn.

Bước 4. Người được bảo vệ là bà B, bà E, cháu D; anh C đã thành niên, có khả năng lao động nên không thuộc diện này.

NgườiCăn cứNhận được
Bà B, bà E, cháu DĐiểm a khoản 1 Điều 644Mỗi người 300.000.000 đồng
Anh C (theo di chúc)Điều 626, Điều 659; 1.800.000.000 − 900.000.000900.000.000 đồng

Con thành niên không có khả năng lao động cũng được hai phần ba suất (điểm b khoản 1 Điều 644), nhưng phải chứng minh. Người từ chối nhận di sản hoặc thuộc khoản 1 Điều 621 thì không được áp dụng (khoản 2 Điều 644).

Bàn làm việc và tủ hồ sơ tại Công ty Luật TNHH Duy Minh
Nên lập riêng bảng kê di sản và bảng kê nghĩa vụ, mỗi dòng kèm chứng từ.

4. Ví dụ 3: thừa kế thế vị khi con chết trước cha mẹ

Tình huống giả định. Bà B chết năm 2026, không di chúc, di sản riêng 1.200.000.000 đồng. Chồng và cha mẹ bà đã chết trước. Bà có ba con là anh C, chị D và anh Đ. Anh Đ chết năm 2020, trước bà B, để lại hai con là cháu M và cháu N.

Bước 1. Chia theo pháp luật. Nếu anh Đ còn sống thì hàng thứ nhất có ba người, nên di sản vẫn chia làm ba suất.

Bước 2. Một suất: 1.200.000.000 ÷ 3 = 400.000.000 đồng.

Bước 3. Theo Điều 652, con của người để lại di sản chết trước thì cháu được hưởng phần mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; suất của anh Đ chuyển cho hai cháu.

NgườiPhép tínhNhận được
Anh C, chị D1.200.000.000 ÷ 3Mỗi người 400.000.000 đồng
Cháu M, cháu N400.000.000 ÷ 2Mỗi cháu 200.000.000 đồng

Thế vị chỉ đặt ra khi con chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản, không áp dụng khi con chết sau; nếu cháu cũng chết trước thì chắt được hưởng (Điều 652).

5. Ví dụ 4: có người từ chối nhận di sản

Tình huống giả định. Ông A chết năm 2026, không di chúc, di sản riêng 900.000.000 đồng, không có nghĩa vụ phải trừ. Hàng thừa kế thứ nhất còn ba người: bà B (vợ), anh C và chị D. Chị D lập văn bản từ chối nhận di sản trước khi họp phân chia.

Bước 1. Kiểm tra ba điều kiện tại Điều 620: không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của mình với người khác; lập thành văn bản gửi người quản lý di sản, những người thừa kế khác và người được giao phân chia; thể hiện trước thời điểm phân chia di sản. Chị D đáp ứng cả ba.

Bước 2. Nếu không ai từ chối: 900.000.000 ÷ 3 = 300.000.000 đồng mỗi suất.

Bước 3. Chị D không hưởng nữa, chia lại cho hai người cùng hàng (khoản 2 Điều 651): mỗi người 450.000.000 đồng.

Từ chối không phải là nhường phần cho một người cụ thể: muốn phần của chị D về tay anh C thì phải nhận di sản rồi tặng cho, hoặc thỏa thuận phân chia để chị D nhận phần nhỏ hơn. Nếu cả ba người ở hàng thứ nhất đều từ chối thì hàng thừa kế thứ hai được hưởng (khoản 3 Điều 651); nếu người từ chối là người thừa kế theo di chúc thì phần đó chia theo pháp luật (điểm d khoản 1 và điểm c khoản 2 Điều 650). Xem thêm công chứng di sản thừa kế.

6. Ví dụ 5: di sản là quyền sử dụng đất, phải trừ nghĩa vụ trước khi chia

Tình huống giả định. Ông A và bà B nhận chuyển nhượng một thửa đất năm 2010, nay định giá 2.400.000.000 đồng. Ông A chết năm 2026, không di chúc, còn nợ một cá nhân 120.000.000 đồng có giấy vay. Chi phí mai táng 60.000.000 đồng, chi phí bảo quản đất 20.000.000 đồng. Ba con đã thành niên: anh C, chị D, anh Đ; cha mẹ ông A đã chết trước.

Bước 1. Quyền sử dụng đất vợ chồng có được sau khi kết hôn là tài sản chung (khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình), chia đôi theo khoản 2 Điều 66: mỗi phần 1.200.000.000 đồng, phần của ông A là di sản.

Bước 2. Trừ theo thứ tự tại Điều 658.

Căn cứNội dungSố tiền
Khoản 1 Điều 658Chi phí hợp lý theo tập quán cho việc mai táng60.000.000 đồng
Khoản 3 Điều 658Chi phí cho việc bảo quản di sản20.000.000 đồng
Khoản 8 Điều 658Khoản nợ đối với cá nhân120.000.000 đồng
Di sản còn lại1.200.000.000 − 200.000.0001.000.000.000 đồng

Bước 3. Hàng thừa kế thứ nhất gồm bà B, anh C, chị D, anh Đ. Một suất: 1.000.000.000 ÷ 4 = 250.000.000 đồng. Cộng phần của mình, bà B có 1.450.000.000 đồng trong thửa đất.

Bước 4. Khoản 2 Điều 660: người thừa kế có quyền yêu cầu chia bằng hiện vật; không chia đều được thì thỏa thuận định giá và thỏa thuận ai nhận hiện vật, người nhận trả lại phần chênh lệch; không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia. Mọi thỏa thuận phải lập thành văn bản (khoản 2 Điều 656). Nếu việc chia ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của bà B và gia đình, bà B có quyền yêu cầu Tòa án chưa cho chia trong thời hạn không quá 03 năm (Điều 661; khoản 3 Điều 66 Luật Hôn nhân và gia đình).

Giới hạn trách nhiệm trả nợ

Giả sử khoản nợ là 2.000.000.000 đồng. Người thừa kế chỉ thực hiện nghĩa vụ trong phạm vi di sản được nhận, không vượt quá phần mình đã nhận (khoản 1 và khoản 3 Điều 615). Tài sản riêng của các con không bị lấy để trả thay.

Sau khi chia, văn bản về thừa kế quyền sử dụng đất phải công chứng hoặc chứng thực (điểm c khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai), rồi đăng ký biến động trong 30 ngày tính từ ngày phân chia xong (khoản 3 Điều 133). Người ở xa có thể dùng giấy ủy quyền thừa kế đất đai.

7. Ví dụ 6: di chúc chỉ định đoạt một phần di sản

Tình huống giả định. Ông A chết, di sản riêng 1.800.000.000 đồng. Di chúc hợp pháp chỉ để lại 300.000.000 đồng cho cháu ruột là chị X. Hàng thừa kế thứ nhất gồm bà B (vợ), anh C và chị D, đều đã thành niên và có khả năng lao động.

Bước 1. Phần 300.000.000 đồng chia theo ý chí trong di chúc (khoản 1 Điều 659). Phần không được định đoạt trong di chúc chia theo pháp luật (điểm a khoản 2 Điều 650).

Bước 2. 1.800.000.000 − 300.000.000 = 1.500.000.000 đồng, chia ba, mỗi người 500.000.000 đồng.

Bước 3. Đối chiếu Điều 644. Một suất nếu chia toàn bộ theo pháp luật là 1.800.000.000 ÷ 3 = 600.000.000 đồng, hai phần ba suất là 400.000.000 đồng. Ba người đều nhận 500.000.000 đồng nên không phải điều chỉnh.

Bước 3 hay bị bỏ qua. Nếu di chúc cho chị X 1.200.000.000 đồng thì phần còn lại chia ba chỉ được 200.000.000 đồng mỗi người, khi đó phải bù đủ hai phần ba suất rồi mới tính lại phần của chị X. Xem thêm cách phân chia tài sản thừa kế.

8. Án phí khi phải ra Tòa chia di sản

Không thỏa thuận được thì người thừa kế có thể khởi kiện chia di sản. Vì yêu cầu là tài sản xác định được bằng một số tiền cụ thể nên đây là vụ án dân sự có giá ngạch (khoản 3 Điều 24 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội). Điểm a khoản 7 Điều 27: mỗi bên chịu án phí sơ thẩm tương ứng với giá trị phần tài sản được chia, được hưởng; phần yêu cầu bị Tòa án bác thì người có yêu cầu không phải chịu. Điểm b cùng khoản: nếu di sản phải dùng trả nợ cho bên thứ ba thì tính án phí trên phần được chia sau khi trừ nghĩa vụ.

Giá trị phần được chiaÁn phí sơ thẩm có giá ngạch
Đến 6.000.000 đồng300.000 đồng
Trên 6.000.000 đến 400.000.000 đồng5% giá trị tài sản có tranh chấp
Trên 400.000.000 đến 800.000.000 đồng20.000.000 đồng + 4% phần vượt 400.000.000 đồng
Trên 800.000.000 đến 2.000.000.000 đồng36.000.000 đồng + 3% phần vượt 800.000.000 đồng
Trên 2.000.000.000 đến 4.000.000.000 đồng72.000.000 đồng + 2% phần vượt 2.000.000.000 đồng
Trên 4.000.000.000 đồng112.000.000 đồng + 0,1% phần vượt 4.000.000.000 đồng

Ví dụ 1: anh C được chia 375.000.000 đồng, án phí 5% × 375.000.000 = 18.750.000 đồng. Ví dụ 4: bà B được chia 450.000.000 đồng, án phí 20.000.000 + 4% × 50.000.000 = 22.000.000 đồng.

Tạm ứng án phí nộp trước khi Tòa thụ lý bằng 50% mức án phí dự tính, không thấp hơn mức không giá ngạch là 300.000 đồng (khoản 2 Điều 7). Hòa giải thành trước khi mở phiên tòa sơ thẩm thì chỉ chịu 50% án phí (khoản 7 Điều 26). Cơ quan thi hành án dân sự thu án phí và thu luôn tiền tạm ứng (khoản 1 và khoản 4 Điều 10). Trẻ em, hộ nghèo, hộ cận nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật, người có công, thân nhân liệt sĩ được miễn (khoản 1 Điều 12). Anh chị ước số tiền của mình bằng công cụ tính án phí và xem trước thủ tục khởi kiện chia di sản thừa kế.

9. Thời hiệu khởi kiện về thừa kế

Điều 623 Bộ luật Dân sự quy định ba thời hiệu, đều tính từ thời điểm mở thừa kế, tức thời điểm người để lại di sản chết (khoản 1 Điều 611).

Loại yêu cầuThời hiệuCăn cứ
Yêu cầu chia di sản là bất động sản30 nămKhoản 1 Điều 623
Yêu cầu chia di sản là động sản10 nămKhoản 1 Điều 623
Yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của mình, bác bỏ quyền thừa kế của người khác10 nămKhoản 2 Điều 623
Yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết03 nămKhoản 3 Điều 623

Ví dụ tính: người để lại di sản chết ngày 10/3/2000, di sản là một thửa đất. Thời hiệu yêu cầu chia di sản 30 năm, đến ngày 10/3/2030; còn thời hiệu yêu cầu xác nhận hoặc bác bỏ quyền thừa kế chỉ 10 năm, đã hết từ ngày 10/3/2010. Hai thời hiệu độc lập nhau.

Hết thời hiệu thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó; nếu không có thì thuộc về người đang chiếm hữu theo Điều 236, hoặc thuộc về Nhà nước (khoản 1 Điều 623). Vì vậy giấy tờ chứng minh ai quản lý, từ bao giờ cũng quan trọng như giấy chứng tử. Xem thêm quy định về thừa kế tài sản.

Câu hỏi thường gặp

Vợ hoặc chồng còn sống có được một phần tư di sản không?

Không có quy định nào như vậy. Khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 quy định người thừa kế cùng hàng hưởng phần bằng nhau. Vợ hoặc chồng còn sống thường nhận nhiều hơn vì vừa có một nửa tài sản chung của mình theo khoản 2 Điều 66 Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13, vừa được một suất thừa kế.

Cách tính hai phần ba của một suất thừa kế theo pháp luật ra sao?

Lấy toàn bộ di sản chia cho số người thừa kế theo pháp luật ở hàng thứ nhất để ra một suất, rồi nhân hai chia ba. Ví dụ di sản 1.800.000.000 đồng, bốn người ở hàng thứ nhất thì một suất là 450.000.000 đồng, hai phần ba suất là 300.000.000 đồng (khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự).

Con riêng của người chết có được chia không?

Con đẻ, không phân biệt trong hay ngoài giá thú, đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất (điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự). Con riêng với bố dượng, mẹ kế được thừa kế di sản của nhau nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con (Điều 654); đây là tình tiết phải chứng minh.

Chia xong mới phát hiện thêm một người thừa kế thì sao?

Khoản 1 Điều 662 Bộ luật Dân sự: đã phân chia di sản mà xuất hiện người thừa kế mới thì không chia lại bằng hiện vật, nhưng những người đã nhận phải thanh toán cho người đó một khoản tiền tương ứng với phần di sản tại thời điểm chia thừa kế, trừ khi có thỏa thuận khác. Người bị bác bỏ quyền thừa kế phải trả lại di sản hoặc khoản tiền tương đương (khoản 2).

Cần người tính lại phần của mình trước khi ký?

Anh chị gửi trước giấy chứng tử, giấy tờ về quan hệ nhân thân, giấy tờ tài sản, di chúc nếu có và danh sách các khoản nợ. Luật sư dựng bảng tính theo bốn bước ở trên và ước mức án phí nếu phải ra Tòa. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí; có thể hẹn tại trụ sở ở Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh, họp trực tuyến hoặc mời Luật sư đến nơi thuận tiện. Xem dịch vụ luật sư thừa kế và báo phí dịch vụ.

Luật sư Bùi Khắc Long

Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh, Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật trong lĩnh vực dân sự, đất đai, thừa kế. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Các ví dụ là tình huống giả định, số liệu và tên người đều giả định, không phải vụ việc của khách hàng. Nội dung tham khảo, cập nhật theo các văn bản ở mục Căn cứ pháp lý; mỗi hồ sơ có tình tiết riêng và tài sản phải định giá theo thời điểm phân chia. Gửi yêu cầu.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Truất quyền thừa kế là gì và khi nào người bị truất quyền vẫn được nhận di sản? Tìm hiểu điều kiện để di chúc có hiệu lực, cách xác định phần thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc và sự khác biệt giữa ý chí của người lập di chúc với trường hợp không được hưởng di sản theo luật.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Khởi kiện chia tài sản chung tại TP.HCM: nộp đơn ở Tòa án nào, hồ sơ cần có, trình tự và thời hạn, định giá tài sản, cách tính án phí theo phần được chia.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Dấu hiệu tẩu tán tài sản khi ly hôn, tranh chấp; cách yêu cầu Tòa án cấm chuyển dịch, phong tỏa tài khoản trong 48 giờ, biện pháp bảo đảm và rủi ro cần biết.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Đất cấp cho hộ gia đình thuộc về ai theo Luật Đất đai 2024, bán hoặc thế chấp cần ai đồng ý, chia khi tranh chấp, khi ly hôn và khi có thành viên qua đời.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Nhà đất đứng tên chung mà một người không đồng ý bán: thương lượng mua lại phần, bán phần quyền, tách thửa hoặc khởi kiện chia tài sản chung tại TP.HCM.