Thời hạn điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự: các mốc gia đình cần biết

Khi người thân bị khởi tố, điều gia đình sốt ruột nhất là “bao giờ thì xong”: điều tra đến khi nào, bao lâu thì có cáo trạng, khi nào ra Tòa. Bộ luật Tố tụng hình sự quy định thời hạn cho từng giai đoạn, phụ thuộc loại tội phạm. Nắm được các mốc này, gia đình và luật sư biết lúc nào cần đề nghị, khiếu nại, lúc nào cơ quan tiến hành tố tụng phải ra quyết định. Tôi là Luật sư Bùi Khắc Long, Công ty Luật TNHH Duy Minh, TP.HCM, từng công tác tại Viện kiểm sát.

1. Bốn loại tội phạm quyết định thời hạn

Loại tội tính theo khung hình phạt của khoản mà người đó bị khởi tố, không phải theo tên tội. Ví dụ tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản ở khoản 1 Điều 174 là tội ít nghiêm trọng, nhưng ở khoản 2 (tù từ 02 đến 07 năm) là tội nghiêm trọng.

2. Thời hạn điều tra

Thời hạn tính từ khi khởi tố vụ án đến khi kết thúc điều tra. Việc gia hạn phải được Viện kiểm sát quyết định theo đề nghị của cơ quan điều tra; trả hồ sơ để điều tra bổ sung, tạm đình chỉ điều tra có thể làm thời gian thực tế dài hơn.

3. Thời hạn tạm giam để điều tra

Thời hạn tạm giam ngắn hơn thời hạn điều tra, nên có vụ án bị can được tại ngoại trong khi việc điều tra vẫn tiếp tục. Chi tiết về tạm giam, xem bài thời hạn tạm giam.

4. Thời hạn truy tố

Sau khi nhận hồ sơ và bản kết luận điều tra, Viện kiểm sát phải quyết định truy tố, trả hồ sơ để điều tra bổ sung, hoặc đình chỉ, tạm đình chỉ trong 20 ngày với tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và 30 ngày với tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng. Trường hợp cần thiết được gia hạn không quá 10 ngày, 15 ngày hoặc 30 ngày tùy loại tội (khoản 1 Điều 240).

5. Chuẩn bị xét xử và mở phiên tòa

Từ khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử, Tòa án phải mở phiên tòa trong 15 ngày, trường hợp có lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan thì trong 30 ngày (Điều 277). Quyết định đưa vụ án ra xét xử được giao cho bị cáo chậm nhất 10 ngày trước khi mở phiên tòa (khoản 1 Điều 286). Bản án được giao trong 10 ngày kể từ ngày tuyên án (khoản 1 Điều 262); thời hạn kháng cáo là 15 ngày, xem thời hạn kháng cáo bản án hình sự.

Vụ án có mức cao nhất của khung hình phạt đến 20 năm tù do Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm; các vụ còn lại do Tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử (Điều 268). Tại TP.HCM, xem 19 Tòa án nhân dân khu vực.

6. Ví dụ tổng thời gian

Một người bị khởi tố theo khoản 2 Điều 174 Bộ luật Hình sự (tội nghiêm trọng). Nếu mọi giai đoạn dùng hết thời hạn và gia hạn tối đa: điều tra 08 tháng, truy tố 30 ngày, chuẩn bị xét xử 60 ngày, mở phiên tòa trong 15 ngày, tổng cộng khoảng 11 tháng rưỡi, chưa kể thời gian trả hồ sơ điều tra bổ sung. Trên thực tế nhiều vụ án kết thúc sớm hơn; mốc tối đa giúp gia đình biết khi nào cơ quan tiến hành tố tụng đang chậm.

7. Gia đình nên làm gì

• Mời luật sư sớm: người bào chữa tham gia từ khi khởi tố bị can, với người bị bắt, tạm giữ thì từ khi có quyết định tạm giữ (Điều 74); hồ sơ đăng ký bào chữa gồm Thẻ luật sư, giấy yêu cầu người bào chữa (Điều 78). Xem người thân bị bắt, tạm giữ: gia đình cần làm gì.
• Ghi lại ngày khởi tố, ngày tạm giam, các quyết định gia hạn để theo dõi mốc thời hạn.
• Người bào chữa có quyền đề nghị thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn (điểm e khoản 1 Điều 73), ví dụ đề nghị bảo lĩnh thay tạm giam khi đủ điều kiện.

Cần người theo sát các mốc này từ giai đoạn điều tra, xem trang luật sư hình sự tại TP.HCM.

Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và tố tụng. Biên soạn và cập nhật ngày 08/11/2026. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Nội dung mang tính tham khảo, cập nhật đến ngày 08/11/2026. Văn bản pháp luật và tên đơn vị hành chính có thể thay đổi; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.