Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ tìm luật sư khi đã có tranh chấp: bị đối tác kiện, người lao động khiếu nại, hoặc cơ quan nhà nước ra quyết định xử phạt. Lúc đó hợp đồng đã ký, quyết định đã ban hành, và việc luật sư làm được chủ yếu là hạn chế thiệt hại. Dịch vụ pháp lý thường xuyên đặt luật sư vào sớm hơn, ở khâu soạn và rà soát. Bài này giải thích dịch vụ đó gồm những việc gì, thù lao được tính theo cách nào và hợp đồng dịch vụ cần có điều khoản gì. Tôi là Luật sư Bùi Khắc Long, Công ty Luật TNHH Duy Minh, TP.HCM.
Tóm tắt nhanh
- Bản chất: hợp đồng dịch vụ pháp lý dài hạn giữa doanh nghiệp và tổ chức hành nghề luật sư, theo Điều 26 Luật Luật sư số 65/2006/QH11.
- Việc thường gặp: rà soát và soạn hợp đồng, tư vấn lao động, quản trị nội bộ, thu hồi công nợ, làm việc với cơ quan nhà nước.
- Thù lao: Điều 55 Luật Luật sư cho phép tính theo giờ, theo vụ việc với mức trọn gói, theo tỷ lệ phần trăm giá trị, hoặc mức cố định theo hợp đồng dài hạn.
- Việc tranh tụng: thường là việc phát sinh ngoài phí cố định, cần thỏa thuận rõ cách tính ngay từ đầu.
- Bí mật thông tin: luật sư không được tiết lộ thông tin về vụ, việc, về khách hàng theo Điều 25 Luật Luật sư.
1. Dịch vụ pháp lý thường xuyên là gì?
Theo Điều 4 Luật Luật sư số 65/2006/QH11 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 20/2012/QH13), dịch vụ pháp lý của luật sư gồm tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng cho khách hàng và các dịch vụ pháp lý khác. Dịch vụ pháp lý thường xuyên là cách gọi trong thực tiễn của một hợp đồng dài hạn, thường theo năm, trong đó tổ chức hành nghề luật sư nhận tư vấn và xử lý các việc pháp lý phát sinh hằng ngày của doanh nghiệp trong một phạm vi đã thỏa thuận.
Điểm khác với thuê luật sư theo vụ việc là luật sư hiểu hoạt động của doanh nghiệp từ trước: mô hình kinh doanh, mẫu hợp đồng đang dùng, cơ cấu nhân sự, các đối tác chính. Khi có việc, doanh nghiệp không phải giải thích lại từ đầu.
2. Phạm vi công việc thường có trong hợp đồng
| Nhóm việc | Công việc cụ thể | Rủi ro được kiểm soát |
|---|---|---|
| Hợp đồng | Soạn mẫu hợp đồng, rà soát hợp đồng do đối tác đưa, góp ý điều khoản thanh toán, phạt, bồi thường, giải quyết tranh chấp | Điều khoản bất lợi, hợp đồng vô hiệu, không đòi được tiền phạt |
| Lao động | Hợp đồng lao động, nội quy, quy trình xử lý kỷ luật, chấm dứt hợp đồng | Sa thải trái pháp luật, phải nhận lại người lao động và bồi thường |
| Quản trị nội bộ | Điều lệ, biên bản và nghị quyết họp, thay đổi đăng ký doanh nghiệp, chuyển nhượng vốn | Nghị quyết bị hủy, tranh chấp giữa thành viên, cổ đông |
| Công nợ | Thư yêu cầu thanh toán, biên bản đối chiếu, phương án thu hồi | Hết thời hiệu khởi kiện, thiếu chứng cứ |
| Làm việc với cơ quan nhà nước | Giải trình, khiếu nại quyết định xử phạt, chuẩn bị hồ sơ thanh tra, kiểm tra | Trả lời sai, bỏ lỡ thời hạn khiếu nại |
Lưu ý: một hợp đồng dịch vụ rõ ràng luôn ghi cả những việc không thuộc phạm vi phí cố định, ví dụ tham gia tố tụng tại Tòa án, Trọng tài, hoặc các giao dịch lớn như mua bán doanh nghiệp. Những việc này được tính riêng theo thỏa thuận.
3. Thù lao được tính theo cách nào?
Luật không ấn định mức phí dịch vụ pháp lý cho doanh nghiệp. Điều 55 Luật Luật sư quy định mức thù lao được tính dựa trên các căn cứ: nội dung, tính chất của dịch vụ; thời gian và công sức luật sư sử dụng; kinh nghiệm và uy tín của luật sư. Cũng theo điều này, thù lao được tính theo một trong các phương thức:
- Giờ làm việc của luật sư;
- Vụ, việc với mức thù lao trọn gói;
- Vụ, việc với mức thù lao tính theo tỷ lệ phần trăm của giá ngạch vụ kiện hoặc giá trị hợp đồng, giá trị dự án;
- Hợp đồng dài hạn với mức thù lao cố định.
Dịch vụ pháp lý thường xuyên thuộc phương thức thứ tư. Mức cố định cao hay thấp phụ thuộc vào khối lượng việc dự kiến mỗi tháng, số lượng hợp đồng cần rà soát, ngôn ngữ làm việc và thời hạn phản hồi doanh nghiệp yêu cầu. Vì vậy tôi không đưa bảng giá chung; mỗi doanh nghiệp cần được khảo sát nhu cầu trước khi báo phí.
4. Thuê ngoài hay tuyển nhân viên pháp chế?
Nhân viên pháp chế nội bộ. Có mặt hằng ngày, hiểu sâu nội bộ, phù hợp doanh nghiệp có khối lượng việc pháp lý lớn và đều. Doanh nghiệp chịu lương, bảo hiểm và phụ thuộc vào năng lực của một hoặc vài người; nhân viên pháp chế không phải luật sư thì không tham gia tố tụng với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo cách luật sư thực hiện.
Tổ chức hành nghề luật sư bên ngoài. Phù hợp doanh nghiệp có việc pháp lý không đều, cần nhiều lĩnh vực cùng lúc. Việc được giao cho luật sư đúng chuyên môn, có trách nhiệm nghề nghiệp và nghĩa vụ giữ bí mật theo luật. Hạn chế là luật sư không ngồi tại doanh nghiệp, nên cần quy định rõ đầu mối và thời hạn phản hồi.
Nhiều doanh nghiệp kết hợp cả hai: một nhân viên pháp chế xử lý việc hành chính hằng ngày, luật sư bên ngoài rà soát các hợp đồng giá trị lớn và xử lý tranh chấp.
5. Sáu điều khoản nên có trong hợp đồng dịch vụ
- Phạm vi công việc và danh mục việc tính phí riêng.
- Thời hạn phản hồi cho từng loại việc, ví dụ rà soát hợp đồng thông thường và việc khẩn.
- Người thực hiện: luật sư nào chịu trách nhiệm chính, ai là đầu mối bên doanh nghiệp.
- Bảo mật thông tin và xử lý xung đột lợi ích khi tổ chức hành nghề luật sư có khách hàng là đối tác, đối thủ của doanh nghiệp.
- Thù lao, chi phí và cách tính khi khối lượng việc vượt mức dự kiến.
- Thời hạn, gia hạn và chấm dứt hợp đồng, kèm việc bàn giao hồ sơ.
Điều 26 Luật Luật sư yêu cầu hợp đồng dịch vụ pháp lý phải lập thành văn bản và có các nội dung chính về các bên, nội dung dịch vụ, thời hạn, quyền và nghĩa vụ, phương thức tính và mức thù lao, trách nhiệm do vi phạm hợp đồng và phương thức giải quyết tranh chấp. Với khách hàng cá nhân và gia đình, cấu trúc tương tự được tôi phân tích tại bài hợp đồng luật sư riêng: các điều khoản cần có.
6. Dấu hiệu doanh nghiệp nên dùng dịch vụ này
- Ký hợp đồng với đối tác theo mẫu của họ mà không ai trong công ty đọc kỹ điều khoản phạt, bồi thường, giải quyết tranh chấp.
- Đã từng xử lý kỷ luật hoặc cho người lao động nghỉ việc và bị khiếu nại.
- Có công nợ quá hạn kéo dài nhưng chưa có văn bản đối chiếu.
- Có thành viên góp vốn, cổ đông mới hoặc chuẩn bị gọi vốn, chuyển nhượng phần vốn góp.
- Làm việc với đối tác nước ngoài, hợp đồng lập bằng hai ngôn ngữ. Doanh nghiệp có đối tác Trung Quốc có thể xem trang luật sư tiếng Trung.
Tổng quan các việc tôi nhận cho doanh nghiệp có tại trang luật sư doanh nghiệp; cá nhân và gia đình cần người theo việc lâu dài có thể xem trang luật sư riêng.
Với doanh nghiệp gia đình, một việc nên rà soát sớm là thừa kế phần vốn góp, cổ phần của người sáng lập.
Câu hỏi thường gặp
Dịch vụ pháp lý thường xuyên cho doanh nghiệp có bao gồm tham gia tố tụng không?
Thông thường không. Phí cố định theo hợp đồng dài hạn bao gồm tư vấn và các việc pháp lý hằng ngày trong phạm vi đã thỏa thuận. Việc tham gia tố tụng tại Tòa án, Trọng tài được tính riêng, và hợp đồng nên ghi rõ cách tính ngay từ đầu.
Phí dịch vụ pháp lý thường xuyên được tính như thế nào?
Luật không ấn định mức phí. Theo Điều 55 Luật Luật sư số 65/2006/QH11, thù lao được tính dựa trên nội dung, tính chất dịch vụ, thời gian và công sức luật sư sử dụng, kinh nghiệm và uy tín của luật sư. Hợp đồng dài hạn với mức thù lao cố định là một trong các phương thức luật cho phép.
Hợp đồng dịch vụ pháp lý có bắt buộc lập thành văn bản không?
Có. Điều 26 Luật Luật sư số 65/2006/QH11 quy định luật sư thực hiện dịch vụ pháp lý theo hợp đồng dịch vụ pháp lý và hợp đồng này phải được lập thành văn bản với các nội dung chính do luật quy định.
Luật sư có được tiết lộ thông tin của doanh nghiệp cho bên thứ ba không?
Không. Điều 25 Luật Luật sư quy định luật sư không được tiết lộ thông tin về vụ, việc, về khách hàng mà mình biết được trong khi hành nghề, trừ trường hợp được khách hàng đồng ý bằng văn bản hoặc pháp luật có quy định khác. Tổ chức hành nghề luật sư có trách nhiệm bảo đảm nhân viên của mình cũng tuân thủ nghĩa vụ này.
Doanh nghiệp nhỏ có cần dịch vụ pháp lý thường xuyên không?
Tùy khối lượng việc. Doanh nghiệp ký ít hợp đồng, ít nhân sự có thể thuê luật sư theo từng việc. Khi số hợp đồng, nhân sự và công nợ tăng lên, chi phí xử lý một tranh chấp thường lớn hơn nhiều so với chi phí rà soát từ đầu, lúc đó hợp đồng dài hạn hợp lý hơn.
Căn cứ pháp lý
- Luật Luật sư số 65/2006/QH11 ngày 29 tháng 6 năm 2006 của Quốc hội, đã sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 20/2012/QH13 ngày 20 tháng 11 năm 2012: Điều 4, 25, 26 và 55.
- Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 ngày 17 tháng 6 năm 2020 của Quốc hội, đã sửa đổi, bổ sung.
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 ngày 20 tháng 11 năm 2019 của Quốc hội.
- Luật Thương mại số 36/2005/QH11 ngày 14 tháng 6 năm 2005 của Quốc hội.
Trước khi ký gói thường xuyên, doanh nghiệp nên đọc bài hợp đồng dịch vụ pháp lý: 7 điều khoản nên đọc kỹ và bài so sánh thuê luật sư theo tháng hay theo vụ việc.
Hai điều khoản doanh nghiệp hay viết sai: phạt vi phạm hợp đồng tối đa 8%; với chủ doanh nghiệp, xem thêm cách tách tài sản cá nhân và tài sản công ty.
Doanh nghiệp cần luật sư theo việc lâu dài?
Anh chị cho tôi biết lĩnh vực hoạt động, số hợp đồng ký mỗi tháng và những việc pháp lý đang vướng. Tôi đề xuất phạm vi công việc phù hợp và cách tính thù lao để anh chị cân nhắc.
Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và tố tụng. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo. Văn bản pháp luật và tên đơn vị hành chính có thể thay đổi; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.
