Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Công ty Luật TNHH Duy Minh
ĐOÀN LUẬT SƯ TP. HỒ CHÍ MINH
CÔNG TY LUẬT TNHH DUY MINH

Hàng thừa kế thứ ba gồm những ai và nhận di sản khi nào

Hàng thừa kế thứ ba gồm những ai
NỘI DUNG

Hàng thừa kế thứ ba gồm những ai khi một người qua đời không để lại di chúc? Theo điểm c khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng này gồm cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; một số cháu ruột và chắt ruột của người chết. Có tên trong hàng thứ ba chưa đồng nghĩa với việc được nhận di sản: còn phải xem cả hàng thứ nhất và hàng thứ hai có người được hưởng hay không.

Tóm tắt nhanh

  • Hàng thứ ba gồm cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột và chắt ruột theo quan hệ được luật xác định.
  • Điểm c khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 quy định cụ thể bốn nhóm người này.
  • Hàng thứ ba chỉ được hưởng theo thứ tự khi không còn người hưởng di sản ở cả hàng thứ nhất và hàng thứ hai.
  • Những người được hưởng cùng hàng có phần di sản bằng nhau; cháu, chắt thừa kế thế vị cần được xem xét theo Điều 652.

1. Hàng thừa kế thứ ba gồm những ai theo Bộ luật Dân sự?

Hàng thứ ba gồm bốn nhóm: cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô hoặc dì ruột; chắt ruột mà người chết là cụ nội hoặc cụ ngoại. Căn cứ là điểm c khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội.

Theo Điều 649 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được thực hiện theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự do luật quy định. Khi xác định một người thuộc hàng nào, cần lấy người để lại di sản làm mốc, rồi xác định quan hệ của người đang yêu cầu hưởng đối với người đó.

Nhóm ngườiQuan hệ với người chết
Cụ nội, cụ ngoạiLà cụ nội hoặc cụ ngoại của người để lại di sản.
Bác, chú, cậu, cô, dìLà bác, chú, cậu, cô hoặc dì ruột của người để lại di sản.
Cháu ruộtNgười để lại di sản là bác, chú, cậu, cô hoặc dì ruột của cháu.
Chắt ruộtNgười để lại di sản là cụ nội hoặc cụ ngoại của chắt.

Bảng trên trả lời câu hỏi ai thuộc hàng thứ ba, chưa kết luận ai được chia di sản. Khoản 3 Điều 651 còn yêu cầu kiểm tra người có quyền hưởng ở hai hàng đứng trước, trong khi Điều 650 xác định khi nào áp dụng thừa kế theo pháp luật.

1.1. Cụ nội, cụ ngoại và bác, chú, cậu, cô, dì ruột của người để lại di sản

Cụ nội, cụ ngoại của người chết thuộc nhóm đầu tiên trong hàng thứ ba. Đây là quan hệ tính từ người để lại di sản lên thế hệ cụ; không nên nhầm với ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại của người chết, vốn thuộc hàng thứ hai theo điểm b khoản 1 Điều 651.

Nhóm tiếp theo gồm bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột và dì ruột của người chết. Khi đọc danh sách này, cần xác định người có di sản là cháu của những người đó; từ “ruột” là chi tiết trong quy định, không thể bỏ qua chỉ vì cách xưng hô trong gia đình.

Chẳng hạn, một người gọi ai đó là “cô” trong sinh hoạt chưa đủ để kết luận người ấy thuộc hàng thứ ba. Anh chị cần xác định quan hệ gia đình thực tế với người để lại di sản, sau đó mới đối chiếu điều kiện hưởng của các hàng theo khoản 3 Điều 651.

1.2. Cháu ruột và chắt ruột thuộc hàng thừa kế thứ ba

Cháu ruột thuộc hàng thứ ba khi người để lại di sản là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột hoặc dì ruột của cháu. Nói theo chiều ngược lại, cháu này là con của anh, chị hoặc em ruột của người chết; không phải mọi người được gọi là “cháu” đều nằm trong nhóm này.

Điểm dễ nhầm là cháu gọi người chết bằng ông hoặc bà nội, ngoại. Theo điểm b khoản 1 Điều 651, cháu ruột mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại hoặc bà ngoại thuộc hàng thứ hai; trường hợp cháu được hưởng thế vị còn phải xét riêng theo Điều 652.

Với chắt ruột, quan hệ được đọc theo hướng người chết là cụ nội hoặc cụ ngoại của chắt. Nếu chỉ nói “chắt của người trong gia đình” mà chưa xác định người để lại di sản là cụ của người đó, chưa đủ cơ sở xếp người này vào hàng thứ ba.

Tôi khuyên anh chị vẽ sơ đồ quan hệ bắt đầu từ người để lại di sản, ghi rõ từng thế hệ và chiều xưng hô. Cách này giúp phân biệt cháu của bác, chú, cô, dì với cháu của ông, bà trước khi xét điều kiện nhận phần di sản theo pháp luật.

2. Điều kiện để người ở hàng thừa kế thứ ba được nhận di sản

Người thuộc hàng thứ ba được hưởng theo thứ tự thừa kế khi không còn ai ở cả hàng thứ nhất và hàng thứ hai có thể hưởng di sản theo khoản 3 Điều 651. Hai hàng trước phải được xem xét đầy đủ; chỉ thiếu người ở hàng thứ nhất chưa đủ để chuyển ngay sang hàng thứ ba.

Khoản 3 Điều 651 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội nêu các lý do khiến hàng trước không còn người hưởng: người đó đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản. Cần xác định tình trạng của từng người, thay vì kết luận theo một người đại diện của cả hàng.

Hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết theo điểm a khoản 1 Điều 651. Nếu vẫn còn người ở hàng này được hưởng phần di sản đang xét, chưa chuyển phần đó sang hàng tiếp theo theo thứ tự hàng.

Hàng thừa kế thứ hai gồm những ai cũng cần được kiểm tra: nhóm này gồm ông, bà nội ngoại; anh, chị, em ruột; cháu ruột mà người chết là ông, bà nội hoặc ông, bà ngoại. Quy định nằm tại điểm b khoản 1 Điều 651.

Lưu ý

Việc một người ở hàng thứ nhất từ chối nhận di sản không tự động làm phát sinh quyền hưởng cho hàng thứ ba. Phải xét những người còn lại ở hàng thứ nhất, toàn bộ hàng thứ hai và trường hợp thừa kế thế vị nếu có.

Thừa kế theo pháp luật còn phải thuộc phạm vi áp dụng của Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015. Hai trường hợp thường gặp là người chết không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp; luật cũng quy định những trường hợp khác và trường hợp chỉ một phần di sản được chia theo pháp luật.

Vì vậy, có di chúc không nhất thiết đồng nghĩa toàn bộ tài sản đều được chia theo di chúc. Trước khi xác định thứ tự phân chia di sản thừa kế, anh chị cần xem phần di sản nào được giải quyết theo pháp luật, rồi mới áp dụng Điều 651 cho phần đó.

Việc từ chối nhận di sản cũng phải đáp ứng quy định riêng. Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế không được từ chối để trốn tránh nghĩa vụ tài sản với người khác; việc từ chối phải lập thành văn bản, gửi cho những người được luật quy định và thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.

Một lời nói rằng “tôi không lấy” chưa đủ để thay thế các yêu cầu về văn bản và thời điểm nêu tại Điều 620. Khi rà soát người hưởng ở hàng trước, nên kiểm tra việc từ chối đã được thể hiện và gửi theo quy định hay chưa, thay vì mặc nhiên bỏ tên người đó khỏi danh sách.

Thừa kế thế vị là một cơ chế khác. Theo Điều 652, nếu con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người đó, cháu được hưởng phần mà cha hoặc mẹ cháu được hưởng nếu còn sống. Nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng thời điểm thì chắt hưởng phần tương ứng.

Cháu hưởng thế vị theo Điều 652 không nhận di sản chỉ vì thuộc nhóm “cháu ruột” ở hàng thứ ba. Ở trường hợp thế vị, người cháu nhận phần gắn với vị trí của cha hoặc mẹ đã chết trước hoặc cùng thời điểm; quan hệ giữa cháu và người để lại di sản phải được xác định đúng trước khi áp dụng.

Góc nhìn luật sư

Tôi thường khuyên anh chị lập danh sách cả ba hàng trước khi bàn đến việc chia tài sản. Sai sót dễ gặp là chỉ hỏi một người thân có nhận di sản hay không, rồi cho rằng những người ở hàng sau được hưởng. Danh sách nên ghi rõ quan hệ với người chết, tình trạng của từng người và trường hợp cháu, chắt cần xem xét thế vị.

Nếu quan hệ gia đình hoặc phạm vi di sản cần làm rõ, anh chị có thể trao đổi với luật sư thừa kế tại TP.HCM trên cơ sở các thông tin về người để lại di sản, những người thuộc từng hàng và nội dung di chúc nếu có.

3. Nguyên tắc phân chia di sản cho hàng thừa kế thứ ba

Nguyên tắc chia di sản cho những người cùng hàng thừa kế thứ ba
Những người thừa kế cùng hàng được hưởng các phần di sản bằng nhau.

Khi hàng thứ ba đủ điều kiện hưởng theo pháp luật, những người được hưởng trong cùng hàng có phần di sản bằng nhau. Đây là nguyên tắc tại khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015; trước khi tính phần của từng người, cần xác định đúng phần di sản được chia và danh sách người được hưởng.

Ví dụ giả định: Phần di sản được chia theo pháp luật là 600 triệu đồng; sau khi xét cả hai hàng trước và các tình tiết liên quan, có ba người thuộc hàng thứ ba được hưởng. Nếu chia theo nguyên tắc bằng nhau, mỗi người có phần trị giá 200 triệu đồng.

Con số trong ví dụ chỉ minh họa phép chia. Không thể lấy toàn bộ tài sản đang có trong gia đình chia ngay cho ba người: trước đó phải xác định tài sản nào là di sản, phần nào được chia theo pháp luật và những ai thực sự có quyền hưởng phần đang xét.

Bằng nhau là nguyên tắc về phần di sản của những người cùng hàng theo khoản 2 Điều 651. Để tổ chức phân chia, khoản 1 và khoản 2 Điều 656 cho phép những người thừa kế họp, thỏa thuận về người quản lý, người phân chia và cách phân chia di sản; mọi thỏa thuận phải được lập thành văn bản.

Nếu di sản có nhiều loại tài sản, việc thỏa thuận cách phân chia cần dựa trên phần quyền hưởng đã xác định. Điều 656 không làm mất yêu cầu kiểm tra người thừa kế: danh sách tham gia và nội dung thỏa thuận cần được xem xét trên quan hệ gia đình và tình trạng quyền hưởng của từng người.

Thời hiệu yêu cầu chia di sản cũng là một mốc cần kiểm tra. Theo khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế; khi hết thời hạn, luật quy định cách xác định người nhận di sản theo tình trạng quản lý hoặc chiếm hữu.

Trước khi tiến hành phân chia, tôi thường đề nghị anh chị ghi lại thời điểm mở thừa kế và phân biệt phần di sản là động sản hay bất động sản. Hai mốc 10 năm và 30 năm không thay thế nhau; nếu có nhiều loại tài sản, cần xem xét thời hiệu tương ứng với từng loại.

Trong trường hợp các thông tin về người hưởng chưa thống nhất, việc lập danh sách theo ba hàng và ghi rõ căn cứ từ chối hoặc tình trạng của người ở hàng trước giúp cuộc họp theo Điều 656 có cơ sở để trao đổi. Không nên mặc định một người được chia chỉ dựa trên cách gọi trong gia đình.

4. Câu hỏi thường gặp: Hàng thừa kế thứ ba gồm những ai?

Có người ở hàng thừa kế thứ hai thì hàng thứ ba có được hưởng không?

Không, nếu người ở hàng thứ hai vẫn có quyền hưởng phần di sản đang được chia theo pháp luật. Khoản 3 Điều 651 chỉ cho hàng sau hưởng khi hàng trước không còn ai do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản.

Cháu ruột của người chết thuộc hàng thừa kế thứ ba khi nào?

Cháu ruột thuộc hàng thứ ba khi người chết là bác, chú, cậu, cô hoặc dì ruột của cháu. Nếu người chết là ông hoặc bà nội, ngoại của cháu, quan hệ đó thuộc hàng thứ hai theo Điều 651; trường hợp thế vị được xem xét riêng theo Điều 652.

Có di chúc thì hàng thừa kế thứ ba có được hưởng không?

Có thể, đối với phần di sản thuộc trường hợp được chia theo pháp luật và khi đáp ứng điều kiện về hàng thừa kế. Điều 650 còn quy định trường hợp áp dụng thừa kế theo pháp luật đối với một phần di sản, nên cần xem nội dung và hiệu lực của di chúc đối với phần đang xét.

Bao lâu thì hết thời hiệu yêu cầu chia di sản?

Thời hiệu là 30 năm với bất động sản và 10 năm với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế theo khoản 1 Điều 623. Khi hết thời hạn, việc xác định người nhận di sản được xem xét theo quy định về tình trạng quản lý hoặc chiếm hữu di sản.

Khi cần xác định hàng thừa kế thứ ba gồm những ai trong gia đình mình, anh chị nên bắt đầu bằng sơ đồ quan hệ với người để lại di sản và ghi lại thời điểm mở thừa kế. Sau đó, kiểm tra tình trạng hưởng của từng người ở hai hàng trước và phần di sản thuộc diện chia theo pháp luật; các dữ kiện này là cơ sở để đánh giá quyền hưởng trước khi thỏa thuận phân chia.

Căn cứ pháp lý

  • Điều 620, khoản 1 Điều 623, Điều 649, Điều 650, Điều 651, Điều 652 và Điều 656 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội.

Trường hợp cần làm rõ quan hệ thừa kế hoặc văn bản từ chối nhận di sản, anh chị có thể chuẩn bị thông tin của những người liên quan trước khi trao đổi về phần tài sản đang được xem xét.

Trao đổi về thừa kế

Anh chị có thể gửi câu hỏi cho Luật sư hoặc gọi 0931 222 515 để trao đổi ban đầu với luật sư tại TP.HCM.

Nội dung trao đổi nên nêu rõ người để lại di sản, quan hệ của người dự kiến hưởng và việc có hay không có di chúc.

Luật sư Bùi Khắc Long — Thẻ Luật sư số 15188/LS, Công ty Luật TNHH Duy Minh, 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh. Hotline 0931 222 515. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Lưu ý: Bài viết có giá trị tham khảo chung, được biên soạn theo quy định có hiệu lực tại thời điểm đăng. Mỗi vụ việc có tình tiết riêng nên cách xử lý có thể khác; anh chị nên trao đổi trực tiếp với Luật sư Bùi Khắc Long để được xem xét trên hồ sơ cụ thể.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Mẫu văn bản khai nhận di sản thừa kế kèm hướng dẫn ghi từng mục và chuẩn bị hồ sơ công chứng. Người đọc có thể tham khảo cách xác định người hưởng, mô tả tài sản, thực hiện niêm yết và sử dụng văn bản đã công chứng để làm thủ tục đăng ký tài sản.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Bị bôi nhọ trên mạng xã hội: 6 việc cần làm ngay, phạt 20–30 triệu đồng theo Nghị định 174/2026, kiện đòi xin lỗi, bồi thường, tố giác tội vu khống.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Bà Rịa – Vũng Tàu cũ nay thuộc TP.HCM: văn bản chia thừa kế nhà đất ký được ở phòng công chứng bất kỳ trong thành phố; tách sổ theo Quyết định 67/2026; tranh chấp nộp đơn tại Tòa án khu vực 11–14.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Lập kế hoạch thừa kế cho gia đình có biệt thự, căn hộ, cổ phần công ty: khi nào dùng di chúc, khi nào tặng cho, chia tài sản chung vợ chồng, sắp xếp cổ phần và chọn trước người giám hộ.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Hàng thừa kế thứ hai gồm những ai và khi nào được nhận di sản? Tìm hiểu bốn nhóm người thuộc hàng này, điều kiện áp dụng, cách chia phần bằng nhau và sự khác biệt giữa cháu ruột hưởng theo hàng thừa kế thứ hai với cháu hưởng thừa kế thế vị.