Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Công ty Luật TNHH Duy Minh
ĐOÀN LUẬT SƯ TP. HỒ CHÍ MINH
CÔNG TY LUẬT TNHH DUY MINH

Tội sử dụng trái phép chất ma túy: khi nào bị đi tù, mức án theo Điều 256a

Tội sử dụng trái phép chất ma túy theo Điều 256a Bộ luật Hình sự – Luật sư Bùi Khắc Long
NỘI DUNG

Tội sử dụng trái phép chất ma túy là tội danh mới tại Điều 256a Bộ luật Hình sự, áp dụng từ ngày 01/7/2025. Không phải ai dùng ma túy cũng bị truy cứu: chỉ người đang cai nghiện, đang điều trị nghiện bằng thuốc thay thế, đang bị quản lý sau cai nghiện, hoặc còn trong thời hạn 02 năm theo các điều kiện luật định mà vẫn sử dụng trái phép mới bị phạt tù từ 02 năm đến 03 năm; tái phạm bị phạt tù từ 03 năm đến 05 năm. Trường hợp khác bị xử phạt hành chính và quản lý tại địa phương.

Tóm tắt nhanh

  • Điều 256a có hiệu lực từ 01/7/2025; hành vi trước ngày này không bị xử lý theo tội mới.
  • Chỉ 4 trường hợp sử dụng ma túy là tội phạm, đều gắn với cai nghiện, điều trị thay thế hoặc quản lý sau cai nghiện.
  • Mức phạt tù từ 02 năm đến 03 năm; tái phạm bị phạt tù từ 03 năm đến 05 năm.
  • Ngoài 4 trường hợp trên: phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng và bị quản lý 01 năm.
  • Người dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này.

1. Tội sử dụng trái phép chất ma túy là gì?

Tội sử dụng trái phép chất ma túy là hành vi đưa chất ma túy vào cơ thể mà không được phép, do người đang ở một trong bốn giai đoạn cai nghiện hoặc quản lý mà Điều 256a Bộ luật Hình sự liệt kê thực hiện.

Điều 256a được bổ sung theo khoản 20 Điều 1 Luật số 86/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, nay nằm trong Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025 của Văn phòng Quốc hội. Điều luật nhắm vào người đã được hỗ trợ cai nghiện nhưng vẫn tiếp tục sử dụng, không biến mọi người dùng ma túy thành tội phạm.

Khoản 9 Điều 2 Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15 (hiệu lực từ ngày 01/7/2026) định nghĩa: người sử dụng trái phép chất ma túy là người sử dụng chất ma túy mà không được sự cho phép của người hoặc cơ quan chuyên môn có thẩm quyền và xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể có kết quả dương tính. Kết quả xét nghiệm vì thế là chứng cứ trung tâm của hồ sơ.

2. Bốn trường hợp sử dụng ma túy bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Khoản 1 Điều 256a chỉ áp dụng khi người sử dụng đang thuộc một trong bốn tình trạng dưới đây; ngoài ra, việc sử dụng trái phép chưa phải là tội phạm.

ĐiểmTình trạng khi sử dụngHiểu theo Luật Phòng, chống ma túy 2025
aĐang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thếThời hạn cai nghiện lần đầu là 24 tháng, từ lần thứ hai trở lên là 36 tháng (khoản 1 Điều 29). Bao gồm cả cai nghiện tự nguyện và bắt buộc.
bĐang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy01 năm đối với người hoàn thành cai nghiện tự nguyện, điều trị thay thế; 02 năm đối với người chấp hành xong biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc (Điều 42).
cTrong 02 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện và đang trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phépPhải đủ cả hai điều kiện; quản lý người sử dụng trái phép kéo dài 01 năm kể từ ngày ra quyết định (khoản 2 Điều 24).
dTrong 02 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thếÁp dụng với người bỏ dở việc cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị thay thế mà không hoàn thành.

Điểm c dễ hiểu sai nhất. Người hết thời hạn quản lý sau cai nghiện chưa quá 02 năm, nếu bị phát hiện sử dụng lần đầu, thường mới bị xử phạt hành chính và ra quyết định quản lý người sử dụng trái phép; nếu trong thời hạn quản lý đó lại sử dụng tiếp thì rơi vào điểm c. Cách hiểu này bám sát chữ “và” trong điều luật; hồ sơ cụ thể phải đối chiếu ngày trên từng quyết định.

Với điểm d, mốc 02 năm tính từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị thay thế, nên hồ sơ phải thể hiện rõ thời điểm chấm dứt. Các thời hạn trong bảng theo Luật số 120/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2026 và thay thế Luật số 73/2021/QH14 (Điều 55); với quyết định cai nghiện, quản lý ban hành theo luật cũ, cần đối chiếu cả quy định chuyển tiếp. Hành vi trước ngày 01/7/2025 không bị xử lý theo Điều 256a, vì điều luật quy định tội phạm mới không áp dụng hồi tố (khoản 2 Điều 7 Bộ luật Hình sự).

Bốn trường hợp sử dụng trái phép chất ma túy bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 256a Bộ luật Hình sự
Bốn tình trạng tại khoản 1 Điều 256a; ngoài các tình trạng này, việc sử dụng trái phép bị xử phạt hành chính.

3. Mức án và độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự

Khoản 1 Điều 256a chỉ quy định hình phạt tù, từ 02 năm đến 03 năm; không có phạt tiền, cải tạo không giam giữ hay hình phạt bổ sung. Tái phạm về tội này bị phạt tù từ 03 năm đến 05 năm.

KhoảnTrường hợpMức hình phạtLoại tội phạm (Điều 9)
Khoản 1Sử dụng trái phép khi thuộc một trong các điểm a, b, c, dPhạt tù từ 02 năm đến 03 nămÍt nghiêm trọng
Khoản 2Tái phạm về tội nàyPhạt tù từ 03 năm đến 05 nămNghiêm trọng

Tái phạm là trường hợp đã bị kết án, chưa được xóa án tích mà lại phạm tội do cố ý (Điều 53). Người đã chấp hành xong án về tội này nhưng chưa đủ điều kiện xóa án tích mà tiếp tục vi phạm sẽ bị xét theo khoản 2. Cách xếp bốn loại tội phạm ảnh hưởng đến thời hiệu và thời hạn tố tụng.

Về độ tuổi, người từ đủ 16 tuổi chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm (khoản 1 Điều 12). Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm về các tội được liệt kê tại khoản 2 Điều 12, trong đó có Điều 248 đến 252 nhưng không có Điều 256a, nên người dưới 16 tuổi không bị truy cứu về tội này. Xem thêm các mốc tại bài tuổi chịu trách nhiệm hình sự.

4. Khi nào chỉ bị xử phạt hành chính?

Người sử dụng trái phép chất ma túy mà không thuộc bốn trường hợp tại Điều 256a bị xử phạt theo điểm a khoản 1 Điều 30 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP: phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng. (hiệu lực từ ngày 15/12/2025).

Song song, người có kết quả xét nghiệm dương tính bị đưa vào diện quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy trong 01 năm. Theo Điều 24 Luật Phòng, chống ma túy 2025, đây là biện pháp phòng ngừa, không phải biện pháp xử lý hành chính; Trưởng Công an cấp xã ra quyết định trong 24 giờ kể từ khi có kết quả dương tính và có quyền triệu tập, xét nghiệm trong thời hạn quản lý.

Các hành vi đi kèm bị phạt nặng hơn. Tàng trữ ma túy hoặc dụng cụ sử dụng ma túy chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự bị phạt từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng (khoản 2 Điều 30). Chống lại, cản trở việc xét nghiệm, xác định tình trạng nghiện, quản lý hoặc cai nghiện bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng (điểm b khoản 4 Điều 30). Tang vật, phương tiện của các hành vi sử dụng, tàng trữ nói trên bị tịch thu (điểm a khoản 8 Điều 30).

5. Phân biệt với tàng trữ, tổ chức sử dụng và chứa chấp

Nếu người sử dụng còn mang theo ma túy hoặc dùng chung với người khác, có thể bị xem xét các tội nặng hơn:

Hành viĐiều luậtKhung cơ bản (khoản 1)
Sử dụng trái phép khi thuộc 4 trường hợpĐiều 256aPhạt tù từ 02 năm đến 03 năm
Tàng trữ trái phép, không nhằm mua bán, vận chuyển, sản xuất (ví dụ Heroine, Methamphetamine, Ketamine từ 0,1 gam)Điều 249Phạt tù từ 03 năm đến 05 năm
Tổ chức sử dụng trái phép dưới bất kỳ hình thức nàoĐiều 255Phạt tù từ 03 năm đến 07 năm
Cho thuê, cho mượn địa điểm hoặc chứa chấp việc sử dụng trái phépĐiều 256Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm

Lưu ý: cất giữ ma túy để tự dùng vẫn là “tàng trữ” nếu khối lượng đạt mức tại khoản 1 Điều 249, vì điều luật chỉ loại trừ mục đích mua bán, vận chuyển, sản xuất. Điểm a khoản 1 Điều 249 còn coi là tội phạm cả việc tàng trữ khối lượng nhỏ của người đã bị kết án theo Điều 256a mà chưa được xóa án tích. Mốc khối lượng chi tiết được trình bày tại bài mức án theo khối lượng ma túy.

Người cung cấp ma túy, chuẩn bị địa điểm cho nhóm cùng dùng có thể bị xem xét về tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy; người bán bị xử lý về tội mua bán trái phép chất ma túy.

Ảnh minh họa bàn làm việc luật sư với hồ sơ và lịch đánh dấu các mốc thời hạn – tội sử dụng trái phép chất ma túy
Ảnh minh họa. Các mốc thời hạn trên quyết định là điểm mấu chốt.

6. Trình tự xử lý một trường hợp cụ thể

Một vụ việc thường đi qua các bước sau; bước hai quyết định xử lý hành chính hay hình sự.

  1. Phát hiện và xét nghiệmXét nghiệm chất ma túy trong cơ thể qua mẫu nước tiểu, máu hoặc mẫu khác (Điều 23 Luật Phòng, chống ma túy 2025).
  2. Đối chiếu tình trạng cai nghiện, quản lýXác minh người đó có đang cai nghiện, điều trị thay thế, bị quản lý sau cai nghiện hay quản lý người sử dụng trái phép không.
  3. Không thuộc 4 trường hợpLập biên bản, xử phạt theo khoản 1 Điều 30 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, ra quyết định quản lý 01 năm; nếu được xác định là người nghiện thì chuyển sang thủ tục cai nghiện.
  4. Thuộc 4 trường hợpCơ quan điều tra có thẩm quyền khởi tố vụ án, khởi tố bị can theo Điều 256a; người bị buộc tội có quyền nhờ luật sư bào chữa từ khi bị giữ, bắt hoặc khởi tố.
  5. Điều tra, truy tốThu thập kết quả xét nghiệm, quyết định cai nghiện, quản lý, lời khai; Viện kiểm sát quyết định truy tố hoặc đình chỉ.
  6. Xét xử sơ thẩmVụ án được xét xử tại Tòa án nhân dân khu vực; xem thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực.

7. Gia đình nên làm gì khi người thân bị xử lý vì sử dụng ma túy?

Việc đầu tiên là gom đủ giấy tờ về quá trình cai nghiện và quản lý của người thân, vì chính các văn bản này quyết định người đó có thuộc Điều 256a hay không: quyết định đưa vào cơ sở cai nghiện hoặc giấy đăng ký cai nghiện tự nguyện, giấy chứng nhận hoàn thành cai nghiện, quyết định quản lý sau cai nghiện, quyết định quản lý người sử dụng trái phép, hồ sơ điều trị thay thế nếu có.

Ảnh minh họa lịch để bàn khoanh các mốc thời gian và đồng hồ cát
Ảnh minh họa. Ghi lại ngày của từng quyết định cai nghiện, quản lý.

Việc thứ hai là liên hệ luật sư bào chữa vụ án ma túy sớm để có mặt khi lấy lời khai, kiểm tra biên bản và đề nghị thu thập chứng cứ có lợi. Giấy tờ về nhân thân, hoàn cảnh, bệnh tật, việc tự nguyện điều trị là căn cứ đề nghị tình tiết giảm nhẹ.

Lưu ý

Không giao tiền cho bất kỳ ai hứa “lo” để người thân được thả hay được xử nhẹ. Việc này không có cơ sở pháp lý, có thể khiến chính người đưa tiền bị xử lý hình sự và làm hồ sơ của người thân bất lợi hơn.

8. Những điểm luật sư kiểm tra trong hồ sơ

Tội này phụ thuộc gần như hoàn toàn vào giấy tờ và mốc thời gian, nên luật sư thường kiểm tra:

  • Ngày ban hành, ngày giao các quyết định cai nghiện, quản lý: hành vi có thật sự nằm trong thời hạn không.
  • Căn cứ “tự ý chấm dứt” cai nghiện hoặc điều trị thay thế (điểm d): có văn bản ghi thời điểm không.
  • Điều kiện kép ở điểm c: vừa trong 02 năm sau khi hết quản lý sau cai nghiện, vừa đang bị quản lý người sử dụng trái phép.
  • Quy trình xét nghiệm: thời điểm lấy mẫu, biên bản, người thực hiện, thẩm quyền xác nhận kết quả.
  • Vật chứng: khối lượng ma túy thu giữ có đạt mức của Điều 249 không.
  • Án tích cũ: đã được xóa chưa, vì điều này quyết định có tái phạm theo khoản 2 không.

Căn cứ pháp lý

  • Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội, bản hợp nhất Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025 của Văn phòng Quốc hội: Điều 7, 9, 12, 53, 249, 251, 255, 256, 256a.
  • Luật số 86/2025/QH15 ngày 25/6/2025 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự (hiệu lực từ ngày 01/7/2025): khoản 18 và khoản 20 Điều 1.
  • Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15 của Quốc hội (hiệu lực từ ngày 01/7/2026): khoản 9 Điều 2, Điều 23, Điều 24, khoản 1 Điều 29, Điều 42, Điều 55.
  • Nghị định số 282/2025/NĐ-CP ngày 30/10/2025 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội… (hiệu lực từ ngày 15/12/2025): Điều 30, Điều 69.

Câu hỏi thường gặp

Sử dụng ma túy lần đầu có bị đi tù không?

Thông thường là không. Người không thuộc bốn trường hợp tại khoản 1 Điều 256a chỉ bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng và bị quản lý 01 năm tại địa phương.

Xét nghiệm dương tính với ma túy có bị khởi tố không?

Chỉ khi tại thời điểm sử dụng, người đó thuộc một trong bốn trường hợp tại khoản 1 Điều 256a và cơ quan điều tra chứng minh được các mốc thời gian.

Bỏ cai nghiện giữa chừng rồi sử dụng lại có phạm tội không?

Có thể, nếu sử dụng trong 02 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế (điểm d khoản 1 Điều 256a).

Người dưới 18 tuổi sử dụng ma túy có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Người dưới 16 tuổi thì không, vì Điều 256a không có trong danh sách tại khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự. Người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi có thể bị truy cứu nếu thuộc bốn trường hợp, kèm các quy định riêng về người dưới 18 tuổi phạm tội.

Sử dụng ma túy trước ngày 01/7/2025 có bị xử lý theo tội mới không?

Không. Điều 256a có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 và không áp dụng cho hành vi trước đó (khoản 2 Điều 7 Bộ luật Hình sự).

Tái phạm tội sử dụng trái phép chất ma túy bị phạt bao nhiêu năm tù?

Phạt tù từ 03 năm đến 05 năm (khoản 2 Điều 256a), áp dụng khi đã bị kết án, chưa được xóa án tích mà lại phạm tội do cố ý.

Tóm lại, Điều 256a nhắm vào người tái sử dụng trong hoặc ngay sau quá trình cai nghiện, điều trị, quản lý; mốc thời gian trên giấy tờ là điểm mấu chốt của mọi hồ sơ.

Người thân bị xử lý vì sử dụng ma túy?

Anh chị gửi trước các quyết định cai nghiện, quản lý và giấy tờ cơ quan công an đã giao để Luật sư đối chiếu mốc thời gian và hướng xử lý. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí; có thể hẹn tại trụ sở ở Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Xem dịch vụ luật sư hình sự và báo phí dịch vụ.

Luật sư Bùi Khắc Long

Luật sư Bùi Khắc Long – Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh, Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh. Trước khi hành nghề luật sư từng công tác tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Long An; hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có tố tụng hình sự. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh. Hotline 0931 222 515. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Nội dung mang tính tham khảo theo các văn bản ở mục Căn cứ pháp lý; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tự thú và đầu thú khác nhau thế nào? Cả hai đều là việc người phạm tội tự nguyện khai báo hành vi phạm tội của mình, nhưng khác nhau ở thời điểm: tự thú diễn ra trước khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện, còn đầu thú diễn ra sau khi […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Lệnh truy nã là gì? “Lệnh truy nã” là cách gọi quen thuộc; Bộ luật Tố tụng hình sự gọi chính xác là quyết định truy nã: văn bản do Cơ quan điều tra ban hành khi bị can trốn hoặc không biết rõ bị can đang ở đâu, được gửi Viện kiểm sát có […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Kiểm sát viên là gì? Kiểm sát viên là người được bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp và các nhiệm vụ, quyền hạn khác của Viện kiểm sát nhân dân (khoản 1 Điều 74 Luật Tổ chức […]
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự: thế nào là xúc phạm nghiêm trọng, mức phạt từ cảnh cáo đến 05 năm tù, khởi tố theo yêu cầu bị hại.
Logo Luật sư Khắc Long – Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tiền án, tiền sự là gì, khác nhau thế nào? Thời hạn xóa án tích 01–05 năm, hết tiền sự sau 06 tháng – 02 năm, Phiếu lý lịch tư pháp ghi gì, kèm căn cứ.