Quyền con người là gì? Quyền con người là những quyền mà mỗi cá nhân có được vì là con người, như quyền sống, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm. Hiến pháp năm 2013 dành riêng Chương II, gồm 36 điều (Điều 14 đến Điều 49), cho “Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân”; Nhà nước công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm các quyền này và chỉ được hạn chế theo quy định của luật (Điều 14).
Tóm tắt nhanh
- Quyền con người được ghi nhận tại Chương II Hiến pháp năm 2013, gồm 36 điều.
- Nhà nước công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân (Điều 3, khoản 1 Điều 14).
- Chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật, khi cần thiết vì quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng (khoản 2 Điều 14).
- Điều khoản ghi “Mọi người” áp dụng cho mọi cá nhân; điều khoản ghi “Công dân” dành cho người có quốc tịch Việt Nam (Điều 17).
- Người bị xâm phạm quyền có thể khiếu nại, tố cáo, yêu cầu bồi thường (Điều 30); Tòa án, Viện kiểm sát có nhiệm vụ bảo vệ quyền con người (Điều 102, 107).
1. Quyền con người là gì?
Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 52/VBHN-VPQH ngày 21/7/2025 của Văn phòng Quốc hội) không đưa ra định nghĩa quyền con người mà liệt kê các quyền cụ thể. Trong khoa học pháp lý, quyền con người thường được hiểu là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có của con người, được pháp luật quốc gia và các văn kiện pháp lý quốc tế ghi nhận và bảo vệ.
Giáo trình lý luận về quyền con người thường nêu bốn đặc điểm:
- Tính phổ biến: quyền thuộc về mọi người, không phân biệt dân tộc, giới tính, tôn giáo, địa vị.
- Tính không thể chuyển nhượng: không bị tước bỏ tùy tiện.
- Tính không thể phân chia: các quyền có giá trị ngang nhau.
- Tính liên hệ, phụ thuộc lẫn nhau: bảo đảm quyền này góp phần bảo đảm quyền khác.
Điều 3 Hiến pháp khẳng định Nhà nước bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Vị trí của Hiến pháp trong hệ thống pháp luật xem bài Hiến pháp là gì và pháp luật là gì.
2. Quyền con người và quyền công dân khác nhau thế nào?
Hiến pháp dùng hai cách diễn đạt khác nhau, và chính cách dùng từ giúp phân biệt hai loại quyền:
| Tiêu chí | Quyền con người | Quyền công dân |
|---|---|---|
| Chủ thể | “Mọi người”, không phân biệt quốc tịch | “Công dân”, tức người có quốc tịch Việt Nam (khoản 1 Điều 17) |
| Ví dụ | Quyền sống (Điều 19); bất khả xâm phạm về thân thể (Điều 20); khiếu nại, tố cáo (Điều 30) | Bầu cử từ đủ 18 tuổi, ứng cử từ đủ 21 tuổi (Điều 27); tự do đi lại, cư trú (Điều 23); học tập (Điều 39) |
| Gắn với nghĩa vụ | Mọi người có nghĩa vụ tôn trọng quyền của người khác (khoản 2 Điều 15) | Quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân (khoản 1 Điều 15) |
Người nước ngoài cư trú ở Việt Nam phải tuân theo Hiến pháp và pháp luật Việt Nam, được bảo hộ tính mạng, tài sản và các quyền, lợi ích chính đáng theo pháp luật Việt Nam (Điều 48). Công dân Việt Nam không thể bị trục xuất, giao nộp cho nhà nước khác và được Nhà nước bảo hộ khi ở nước ngoài (khoản 2, khoản 3 Điều 17).
3. Nguyên tắc ghi nhận và bảo đảm quyền con người
- Công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm: các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật (khoản 1 Điều 14).
- Chỉ hạn chế bằng luật: quyền chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì sáu lý do nêu tại khoản 2 Điều 14 (phân tích ở mục 6).
- Quyền đi đôi với nghĩa vụ: quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân; công dân có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước và xã hội (khoản 1, khoản 3 Điều 15).
- Không xâm phạm quyền của người khác: việc thực hiện quyền không được xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác (khoản 4 Điều 15).
- Bình đẳng: mọi người đều bình đẳng trước pháp luật; không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội (Điều 16).

4. Các quyền dân sự, chính trị trong Hiến pháp
| Quyền | Chủ thể | Điều |
|---|---|---|
| Quyền sống; không ai bị tước đoạt tính mạng trái luật | Mọi người | 19 |
| Bất khả xâm phạm về thân thể; được bảo hộ sức khỏe, danh dự, nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình | Mọi người | 20 |
| Bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình; bí mật thư tín, điện thoại, điện tín | Mọi người | 21 |
| Có nơi ở hợp pháp (công dân); bất khả xâm phạm về chỗ ở (mọi người) | Công dân, mọi người | 22 |
| Tự do đi lại, cư trú trong nước, ra nước ngoài và về nước | Công dân | 23 |
| Tự do tín ngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo tôn giáo nào | Mọi người | 24 |
| Tự do ngôn luận, báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình (thực hiện theo pháp luật) | Công dân | 25 |
| Bình đẳng giới | Công dân nam, nữ | 26 |
| Bầu cử, ứng cử; tham gia quản lý nhà nước; biểu quyết khi trưng cầu ý dân | Công dân | 27, 28, 29 |
| Khiếu nại, tố cáo; được bồi thường khi bị thiệt hại | Mọi người | 30 |
| Quyền của người bị buộc tội (suy đoán vô tội, bào chữa…) | Người bị buộc tội | 31 |
Ví dụ, khoản 2 Điều 22 quy định không ai được tự ý vào chỗ ở của người khác nếu không được người đó đồng ý; việc khám xét chỗ ở do luật định.

5. Các quyền kinh tế, văn hóa, xã hội
- Sở hữu và thừa kế (Điều 32, mọi người): quyền sở hữu thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất; quyền sở hữu tư nhân và quyền thừa kế được pháp luật bảo hộ; trường hợp thật cần thiết, Nhà nước trưng mua, trưng dụng tài sản phải bồi thường theo giá thị trường.
- Tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm (Điều 33, mọi người).
- An sinh xã hội (Điều 34) và làm việc, lựa chọn nghề nghiệp, việc làm, nơi làm việc (Điều 35) – quyền của công dân.
- Kết hôn, ly hôn: nam, nữ có quyền kết hôn, ly hôn; hôn nhân theo nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng (Điều 36).
- Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc, giáo dục (Điều 37).
- Sức khỏe (Điều 38), nghiên cứu khoa học, sáng tạo (Điều 40), hưởng thụ văn hóa (Điều 41), môi trường trong lành (Điều 43) – quyền của mọi người.
- Học tập (Điều 39) và xác định dân tộc, sử dụng ngôn ngữ (Điều 42) – quyền của công dân.
Song song với quyền, Chương II quy định nghĩa vụ: công dân trung thành với Tổ quốc (Điều 44), bảo vệ Tổ quốc (Điều 45), tuân theo Hiến pháp và pháp luật (Điều 46); mọi người có nghĩa vụ nộp thuế theo luật định (Điều 47).
6. Khi nào quyền con người bị hạn chế?
Khoản 2 Điều 14 đặt ra ba điều kiện cùng lúc:
- Theo quy định của luật, tức văn bản luật do Quốc hội ban hành.
- Trong trường hợp cần thiết.
- Vì một trong sáu lý do: quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng.
Ví dụ dễ thấy nhất là tố tụng hình sự. Khoản 2 Điều 20 Hiến pháp quy định không ai bị bắt nếu không có quyết định của Tòa án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp phạm tội quả tang; việc bắt, giam, giữ người do luật định. Bộ luật Tố tụng hình sự cụ thể hóa bằng các biện pháp bắt, tạm giữ, tạm giam với thời hạn chặt chẽ, như thời hạn tạm giữ không quá 03 ngày, mỗi lần gia hạn cần Viện kiểm sát phê chuẩn (Điều 118 Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 172/2026/VBHN-LQ-VPQH ngày 01/10/2026). Xem bài bắt người phạm tội quả tang và tạm giam.
Một số quyền tự có giới hạn ngay trong Hiến pháp: tự do kinh doanh chỉ trong ngành nghề pháp luật không cấm (Điều 33); tự do đi lại, cư trú và quyền tự do ngôn luận, hội họp, lập hội “do pháp luật quy định” (Điều 23, 25).
7. Quyền con người trong tố tụng hình sự
Điều 31 Hiến pháp là nền tảng của các bảo đảm dành cho người bị buộc tội:
- Suy đoán vô tội: người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
- Xét xử kịp thời, công bằng, công khai trong thời hạn luật định; xét xử kín thì việc tuyên án vẫn phải công khai.
- Không ai bị kết án hai lần vì một tội phạm.
- Quyền bào chữa: người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa.
- Bồi thường oan sai: người bị bắt, giam, giữ, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án trái pháp luật có quyền được bồi thường thiệt hại về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự.
Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân (khoản 3 Điều 102); Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân (khoản 3 Điều 107). Vai trò của các chức danh tư pháp xem bài thẩm phán là gì, kiểm sát viên là gì; quyền của bị cáo xem bài quyền và nghĩa vụ của bị cáo và người bào chữa trong tố tụng hình sự.
8. Khi quyền bị xâm phạm, người dân làm gì?
- Lưu giữ chứng cứGiữ văn bản, hình ảnh, tin nhắn, giấy khám thương, tên người làm chứng; ghi lại thời gian, địa điểm sự việc.
- Khiếu nạiMọi người có quyền khiếu nại với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân (khoản 1 Điều 30); cơ quan có thẩm quyền phải tiếp nhận, giải quyết (khoản 2 Điều 30).
- Tố cáo, tố giácHành vi vi phạm pháp luật có thể tố cáo; hành vi có dấu hiệu tội phạm có thể tố giác với cơ quan điều tra (xem tố giác tội phạm và mẫu đơn tố giác tội phạm).
- Khởi kiện tại Tòa ánTranh chấp về quyền dân sự, yêu cầu bồi thường thiệt hại do bị xâm phạm danh dự, sức khỏe, tài sản có thể đưa ra Tòa án, cơ quan có nhiệm vụ bảo vệ quyền con người (khoản 3 Điều 102).
- Yêu cầu bồi thườngNgười bị thiệt hại có quyền được bồi thường về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự theo quy định của pháp luật (khoản 2 Điều 30, khoản 5 Điều 31).
Thực hiện quyền trong khuôn khổ pháp luật
Hiến pháp nghiêm cấm trả thù người khiếu nại, tố cáo, đồng thời nghiêm cấm lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để vu khống, vu cáo làm hại người khác (khoản 3 Điều 30). Đăng tải thông tin sai sự thật, bôi nhọ người khác trên mạng là xâm phạm quyền của chính người đó và có thể bị xử lý (xem tội vu khống).

Các bài kiến thức nền tảng khác dành cho sinh viên và người dân được tập hợp tại chuyên trang kiến thức pháp luật.
Căn cứ pháp lý
- Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết số 203/2025/QH15 ngày 16/6/2025 của Quốc hội, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 52/VBHN-VPQH ngày 21/7/2025 của Văn phòng Quốc hội: Điều 3, 14 đến 49, 102, 107.
- Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 ngày 27/11/2015 của Quốc hội, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 172/2026/VBHN-LQ-VPQH ngày 01/10/2026 của Văn phòng Quốc hội: Điều 118.
Câu hỏi thường gặp
Quyền con người là gì, nói ngắn gọn?
Là những quyền mỗi cá nhân có được vì là con người, như quyền sống, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm. Hiến pháp năm 2013 ghi nhận các quyền này tại Chương II.
Quyền con người được quy định ở chương nào của Hiến pháp 2013?
Chương II “Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân”, gồm 36 điều, từ Điều 14 đến Điều 49.
Quyền con người và quyền công dân khác nhau thế nào?
Quyền con người thuộc về mọi người (Hiến pháp ghi “Mọi người”); quyền công dân chỉ dành cho người có quốc tịch Việt Nam (Hiến pháp ghi “Công dân”, khoản 1 Điều 17), ví dụ quyền bầu cử, ứng cử tại Điều 27.
Quyền con người có bị hạn chế không?
Có, nhưng chỉ theo quy định của luật, trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng (khoản 2 Điều 14).
Người nước ngoài ở Việt Nam có được bảo vệ quyền con người không?
Có. Người nước ngoài cư trú ở Việt Nam được bảo hộ tính mạng, tài sản, quyền và lợi ích chính đáng theo pháp luật Việt Nam, đồng thời phải tuân theo Hiến pháp và pháp luật Việt Nam (Điều 48).
Cơ quan nào có nhiệm vụ bảo vệ quyền con người?
Nhà nước có trách nhiệm công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền con người (Điều 3, Điều 14). Hiến pháp giao trực tiếp cho Tòa án nhân dân (khoản 3 Điều 102) và Viện kiểm sát nhân dân (khoản 3 Điều 107) nhiệm vụ bảo vệ quyền con người, quyền công dân.
Quyền lợi hợp pháp bị xâm phạm, cần luật sư hỗ trợ?
Luật sư tư vấn khiếu nại, tố cáo, khởi kiện yêu cầu bồi thường, bào chữa và bảo vệ quyền lợi trong vụ án hình sự, dân sự. Trao đổi ban đầu qua điện thoại hoặc Zalo, không tính phí; có thể hẹn tại trụ sở ở Số 35 đường Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh. Xem dịch vụ luật sư riêng và báo phí dịch vụ.

Luật sư Bùi Khắc Long – Giám đốc Công ty Luật TNHH Duy Minh, Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh; hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có tranh tụng tại Tòa án các cấp. Trụ sở: 35 Dương Văn An, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh. Hotline 0931 222 515. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo theo các văn bản ở mục Căn cứ pháp lý; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.






