Đối tác Trung Quốc không trả tiền hàng: đòi nợ thế nào

Hàng đã giao, hóa đơn đã xuất, nhưng tiền thì bên mua Trung Quốc hẹn hết tuần này sang tháng khác. Đây là loại việc tôi gặp thường xuyên khi làm việc với doanh nghiệp có giao dịch với đối tác Trung Quốc, và phần lớn rủi ro không nằm ở khâu kiện mà ở những việc doanh nghiệp bỏ sót trước đó. Bài này trình bày thứ tự xử lý: xác định đúng con nợ, giữ thời hiệu, gom chứng cứ, chọn nơi giải quyết và tính trước chuyện thi hành. Tôi là Luật sư Bùi Khắc Long, Công ty Luật TNHH Duy Minh, làm việc song ngữ Việt – Trung.

1. Việc đầu tiên: con nợ là công ty nào, ở đâu?

Nhiều hồ sơ đến tay tôi chỉ có tên giao dịch tiếng Anh của bên mua và một số điện thoại. Như vậy chưa đủ để đòi nợ. Cần xác định ba điểm:

• Tên pháp lý bằng chữ Hán và mã số tín dụng xã hội thống nhất (统一社会信用代码, gồm 18 ký tự) ghi trên giấy phép kinh doanh (营业执照). Tên tiếng Anh của doanh nghiệp Trung Quốc thường không có giá trị đăng ký.
• Bên ký hợp đồng và bên nhận hàng có phải là một. Trường hợp công ty mẹ ở Trung Quốc đàm phán, công ty con tại Việt Nam nhận hàng xảy ra khá nhiều; kiện nhầm chủ thể thì mất thời gian và có thể mất cả thời hiệu.
• Con dấu và người ký. Trong thực tiễn kinh doanh tại Trung Quốc, con dấu công ty (公章) có vai trò rất lớn. Hợp đồng chỉ có chữ ký của nhân viên kinh doanh, không dấu, không giấy ủy quyền là điểm bên kia hay dùng để chối trách nhiệm.

2. Giữ thời hiệu: 02 năm và cách để thời hiệu bắt đầu lại

Tranh chấp mua bán hàng hóa giữa các thương nhân là tranh chấp thương mại. Điều 319 Luật Thương mại số 36/2005/QH11 quy định thời hiệu khởi kiện là 02 năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm; với khoản nợ tiền hàng, mốc này thường là ngày đến hạn thanh toán mà bên mua không trả.

Điểm doanh nghiệp hay bỏ lỡ: theo Điều 157 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, thời hiệu khởi kiện bắt đầu lại khi bên có nghĩa vụ thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ, hoặc thực hiện xong một phần nghĩa vụ. Vì vậy một biên bản đối chiếu công nợ có đóng dấu, một thư xác nhận số nợ, hay một khoản trả góp nhỏ có chứng từ ngân hàng đều có giá trị kéo dài thời gian cho bên bán. Ngược lại, những lời hứa miệng qua điện thoại thì gần như không chứng minh được.

3. Bộ chứng cứ cần có trước khi gửi thư đòi nợ

Tin nhắn WeChat và thư điện tử là dữ liệu điện tử, thuộc nguồn chứng cứ theo Điều 94 và Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13. Để dùng được, cần giữ nguyên thiết bị và tài khoản gốc, xuất đầy đủ đoạn hội thoại chứ không cắt từng câu, và chứng minh được tài khoản đó là của người có thẩm quyền bên mua. Tài liệu bằng tiếng Trung phải kèm bản dịch tiếng Việt được công chứng, chứng thực hợp pháp theo khoản 3 Điều 96 Bộ luật này.

4. Ngoài nợ gốc, được đòi thêm những khoản nào?

Cách tính chi tiết mức phạt tôi đã phân tích riêng tại bài mức phạt vi phạm hợp đồng thương mại.

5. Trình tự đòi nợ tôi thường áp dụng

1. Chốt số liệu. Lập bảng công nợ theo từng lô hàng, đối chiếu với chứng từ, xác định ngày đến hạn của từng khoản để tính thời hiệu và tiền lãi.
2. Gửi thư yêu cầu thanh toán song ngữ Việt – Trung. Thư nêu rõ căn cứ hợp đồng, số nợ, thời hạn trả và hệ quả pháp lý; gửi đến địa chỉ đăng ký của bên mua bằng phương thức có xác nhận đã nhận. Văn bản bằng tiếng Trung, đúng thuật ngữ pháp lý, thường được ban lãnh đạo bên kia xử lý nghiêm túc hơn một tin nhắn nhắc nợ.
3. Thương lượng có ghi nhận. Nếu bên mua xin trả dần, lập thỏa thuận bằng văn bản có dấu, ghi rõ lịch trả và hệ quả khi vi phạm. Văn bản này đồng thời là sự thừa nhận nợ.
4. Khởi kiện tại Tòa án hoặc Trọng tài. Nơi giải quyết phụ thuộc vào điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng. Tôi đã so sánh hai con đường này tại bài tranh chấp hợp đồng với đối tác Trung Quốc: tòa án hay trọng tài.
5. Yêu cầu biện pháp khẩn cấp tạm thời khi con nợ có tài sản tại Việt Nam và có dấu hiệu tẩu tán: phong tỏa tài khoản, phong tỏa tài sản theo Điều 114 Bộ luật Tố tụng dân sự.

6. Thắng kiện rồi, thi hành ở đâu?

Đây là câu hỏi phải trả lời trước khi chọn nơi kiện. Nếu con nợ chỉ có tài sản tại Trung Quốc thì phán quyết phải được công nhận và cho thi hành tại đó:

• Phán quyết trọng tài: Việt Nam và Trung Quốc đều là thành viên Công ước New York năm 1958 về công nhận và thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài. Đây là con đường có cơ sở pháp lý rõ ràng nhất.
• Bản án của Tòa án Việt Nam: việc công nhận dựa trên Hiệp định tương trợ tư pháp về các vấn đề dân sự và hình sự giữa Việt Nam và Trung Quốc ký ngày 19/10/1998. Thủ tục thực tế kéo dài hơn và đòi hỏi hồ sơ tống đạt hợp lệ ngay từ giai đoạn xét xử.

Còn nếu con nợ có tài sản, khoản phải thu hoặc công ty con tại Việt Nam, giải quyết tại Việt Nam và thi hành qua cơ quan thi hành án dân sự trong nước là lựa chọn thực tế hơn.

7. Những sai lầm làm mất khả năng đòi nợ

Doanh nghiệp cần người làm việc trực tiếp bằng tiếng Trung với đối tác có thể xem thêm trang luật sư tiếng Trung và trang luật sư doanh nghiệp.

Để hạn chế tranh chấp từ khâu ký kết, xem bài hợp đồng song ngữ Việt – Trung: bản nào có giá trị khi khác nhau và bài phạt vi phạm hợp đồng tối đa 8%.

Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và tố tụng. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →

Nội dung mang tính tham khảo. Văn bản pháp luật và tên đơn vị hành chính có thể thay đổi; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.