Nhiều gia đình có tài sản và công việc làm ăn ổn định nhưng mọi quyết định pháp lý, từ ký hợp đồng mua nhà, cho vay, góp vốn đến lập di chúc, đều tự làm hoặc hỏi người quen. Đến khi có tranh chấp mới tìm luật sư, và lúc đó giấy tờ đã ký xong. Luật sư riêng cho gia đình là cách làm ngược lại: có một luật sư hiểu hoàn cảnh, tài sản và các mối quan hệ của gia đình, được hỏi trước khi ký. Bài này nêu những việc thường giao, giới hạn của dịch vụ và điều cần ghi trong hợp đồng. Tôi là Luật sư Bùi Khắc Long, Công ty Luật TNHH Duy Minh, TP.HCM.
Tóm tắt nhanh
- Bản chất: hợp đồng dịch vụ pháp lý dài hạn giữa gia đình và tổ chức hành nghề luật sư, lập thành văn bản theo Điều 26 Luật Luật sư.
- Việc chính: rà soát giao dịch trước khi ký, sắp xếp giấy tờ tài sản, kế hoạch chuyển giao tài sản, xử lý việc phát sinh với cơ quan nhà nước.
- Bảo mật: luật sư không được tiết lộ thông tin về khách hàng theo Điều 25 Luật Luật sư.
- Thù lao: hợp đồng dài hạn với mức cố định là phương thức được Điều 55 Luật Luật sư cho phép; việc tranh tụng thường tính riêng.
- Giới hạn: luật sư không quyết định thay gia đình và không hứa trước kết quả của bất kỳ vụ việc nào.
1. Luật sư riêng cho gia đình là gì?
Pháp luật không có chức danh “luật sư riêng”. Đây là cách gọi một quan hệ dịch vụ pháp lý dài hạn: gia đình ký hợp đồng với tổ chức hành nghề luật sư, luật sư được phân công theo dõi và tư vấn các việc pháp lý của gia đình trong phạm vi đã thỏa thuận. Theo Điều 4 Luật Luật sư số 65/2006/QH11 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 20/2012/QH13), phạm vi này có thể gồm tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng, tham gia tố tụng và các dịch vụ pháp lý khác.
Khác biệt so với thuê theo vụ việc nằm ở thời điểm luật sư tham gia. Thuê theo vụ việc thường bắt đầu khi đã có tranh chấp. Luật sư riêng tham gia từ lúc gia đình chuẩn bị ra quyết định, khi còn có thể sửa hợp đồng, đổi cách đứng tên hoặc bổ sung giấy tờ.
2. Những việc gia đình thường giao
| Nhóm việc | Ví dụ | Rủi ro được hạn chế |
|---|---|---|
| Giao dịch tài sản | Rà soát hợp đồng đặt cọc, mua bán nhà đất, thuê, cho vay, thế chấp trước khi ký | Mất cọc, hợp đồng vô hiệu, không đòi được tiền |
| Giấy tờ tài sản | Kiểm tra tình trạng pháp lý nhà đất, tài sản đứng tên người khác, tài sản chung và riêng của vợ chồng | Tranh chấp quyền sở hữu, khó chứng minh nguồn gốc |
| Chuyển giao tài sản | Tư vấn lựa chọn tặng cho, di chúc, thỏa thuận phân chia; soạn và rà soát văn bản | Di chúc không có hiệu lực, con cái tranh chấp |
| Ủy quyền, quản lý tài sản | Soạn hợp đồng ủy quyền cho người thân quản lý nhà, tài khoản khi đi xa hoặc lớn tuổi | Người được ủy quyền vượt phạm vi |
| Việc với cơ quan nhà nước | Giải trình, khiếu nại quyết định hành chính, làm việc theo giấy mời | Trả lời sai, bỏ lỡ thời hạn |
| Việc làm ăn của gia đình | Góp vốn, cho mượn tên, bảo lãnh cho doanh nghiệp của người thân | Chịu trách nhiệm bằng tài sản gia đình mà không lường trước |
Một số việc tôi đã viết riêng: hợp đồng ủy quyền quản lý tài sản cho người thân, tặng cho nhà đất cho con, phần thừa kế bắt buộc theo Điều 644.
3. Khác gì so với thuê luật sư theo từng việc?
Thuê theo vụ việc. Phù hợp khi gia đình hiếm khi có việc pháp lý. Mỗi lần phải trình bày lại hoàn cảnh, tài sản, quan hệ gia đình từ đầu. Chi phí gắn với từng việc cụ thể.
Luật sư riêng. Luật sư đã có hồ sơ về tài sản và các giao dịch trước đó, nên trả lời nhanh và nhất quán hơn. Phù hợp với gia đình có nhiều tài sản, có người kinh doanh, có người ở nước ngoài hoặc đang tính chuyện chuyển giao tài sản cho thế hệ sau.
Giới hạn cần hiểu đúng: luật sư tư vấn và soạn thảo, còn quyết định là của gia đình. Luật sư không đứng tên tài sản thay khách hàng, không giữ tiền của khách hàng ngoài các khoản theo hợp đồng, và không hứa trước kết quả của vụ việc.
4. Bảo mật thông tin và xung đột lợi ích
Thông tin gia đình cung cấp cho luật sư riêng thường nhạy cảm: tài sản, quan hệ hôn nhân, ý định chia tài sản cho từng người con. Điều 25 Luật Luật sư quy định luật sư không được tiết lộ thông tin về vụ, việc, về khách hàng mà mình biết được trong khi hành nghề, trừ trường hợp được khách hàng đồng ý bằng văn bản hoặc pháp luật có quy định khác; tổ chức hành nghề luật sư có trách nhiệm bảo đảm nhân viên của mình không tiết lộ các thông tin đó.
Một điểm ít được nói trước: khi các thành viên trong gia đình có quyền lợi đối lập nhau, ví dụ vợ chồng ly hôn hoặc anh em tranh chấp di sản, luật sư không thể bảo vệ cho cả hai bên trong cùng vụ việc. Hợp đồng nên ghi rõ ai là khách hàng (một người, hai vợ chồng, hay cả gia đình) và cách xử lý nếu phát sinh xung đột lợi ích.
5. Thù lao và điều khoản hợp đồng
Điều 55 Luật Luật sư quy định thù lao được tính dựa trên nội dung, tính chất của dịch vụ pháp lý; thời gian và công sức của luật sư; kinh nghiệm và uy tín của luật sư, theo một trong các phương thức: giờ làm việc, vụ việc với mức trọn gói, vụ việc với mức tính theo tỷ lệ phần trăm, hoặc hợp đồng dài hạn với mức thù lao cố định. Luật sư riêng thuộc phương thức cuối. Tôi báo phí sau khi biết khối lượng việc dự kiến của từng gia đình, không áp một bảng giá chung.
Hợp đồng nên có: phạm vi việc trong phí cố định và việc tính riêng (thường là tham gia tố tụng); thời hạn phản hồi; người trực tiếp thực hiện; điều khoản bảo mật; thời hạn và cách chấm dứt. Chi tiết từng điều khoản có tại bài hợp đồng luật sư riêng: các điều khoản cần có. Với doanh nghiệp của gia đình, xem thêm bài dịch vụ pháp lý thường xuyên cho doanh nghiệp.
6. Khi nào gia đình nên cân nhắc?
- Có từ hai bất động sản trở lên hoặc tài sản đứng tên nhiều người.
- Cha mẹ lớn tuổi, bắt đầu tính chuyện để lại tài sản cho con.
- Có thành viên định cư ở nước ngoài nhưng còn tài sản tại Việt Nam.
- Trong nhà có người kinh doanh, hay ký bảo lãnh hoặc cho vay.
- Đã từng mất tiền vì một hợp đồng ký vội.
Tổng quan cách tôi nhận việc và phạm vi dịch vụ có tại trang luật sư riêng.
Câu hỏi thường gặp
Luật sư riêng cho gia đình có được pháp luật quy định không?
Pháp luật không có chức danh luật sư riêng. Đây là cách gọi hợp đồng dịch vụ pháp lý dài hạn giữa gia đình và tổ chức hành nghề luật sư. Hợp đồng dịch vụ pháp lý phải lập thành văn bản theo Điều 26 Luật Luật sư số 65/2006/QH11.
Luật sư riêng có giữ bí mật thông tin tài sản của gia đình không?
Có. Điều 25 Luật Luật sư quy định luật sư không được tiết lộ thông tin về vụ, việc, về khách hàng mà mình biết được trong khi hành nghề, trừ trường hợp được khách hàng đồng ý bằng văn bản hoặc pháp luật có quy định khác.
Phí luật sư riêng cho gia đình tính thế nào?
Theo Điều 55 Luật Luật sư, thù lao dựa trên nội dung, tính chất dịch vụ, thời gian và công sức của luật sư, kinh nghiệm và uy tín của luật sư. Hợp đồng dài hạn với mức thù lao cố định là phương thức được luật cho phép; việc tham gia tố tụng thường được thỏa thuận tính riêng.
Vợ chồng có thể dùng chung một luật sư riêng không?
Được, khi quyền lợi của hai người thống nhất. Nếu phát sinh tranh chấp giữa hai vợ chồng, luật sư không thể bảo vệ cho cả hai bên trong cùng vụ việc, vì vậy hợp đồng nên ghi rõ ai là khách hàng và cách xử lý khi có xung đột lợi ích.
Luật sư riêng có thay gia đình ký hợp đồng được không?
Chỉ khi có ủy quyền hợp lệ cho từng việc cụ thể và pháp luật cho phép ủy quyền việc đó. Thông thường luật sư tư vấn, soạn thảo và rà soát, còn việc quyết định và ký kết do khách hàng thực hiện.
Căn cứ pháp lý
- Luật Luật sư số 65/2006/QH11 ngày 29 tháng 6 năm 2006 của Quốc hội, đã sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 20/2012/QH13 ngày 20 tháng 11 năm 2012: Điều 4, 25, 26 và 55.
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24 tháng 11 năm 2015 của Quốc hội.
- Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 ngày 19 tháng 6 năm 2014 của Quốc hội.
Về cách tính phí khi thuê dài hạn, xem bài thuê luật sư theo tháng hay theo vụ việc và các điều khoản cần đọc kỹ trong hợp đồng dịch vụ pháp lý.
Xem thêm: giấy ủy quyền cho luật sư: khi nào cần, khi nào không.
Gia đình cần một luật sư theo việc lâu dài?
Anh chị cho tôi biết hoàn cảnh gia đình, các tài sản chính và những việc đang băn khoăn. Tôi đề xuất phạm vi công việc và cách tính thù lao để anh chị cân nhắc trước khi quyết định.
Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và tố tụng. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo. Văn bản pháp luật và tên đơn vị hành chính có thể thay đổi; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.
