Trong nhiều gia đình, khi ông bà mất thì một người con đã mất trước đó. Câu hỏi đặt ra là các cháu, con của người con đã mất, có được hưởng phần di sản của ông bà không. Pháp luật gọi đó là thừa kế thế vị. Đây là một trong những điểm hay bị bỏ sót nhất khi gia đình tự chia di sản hoặc khai nhận tại công chứng, và cũng là lý do phổ biến khiến văn bản phân chia bị yêu cầu hủy về sau. Tôi là Luật sư Bùi Khắc Long, Công ty Luật TNHH Duy Minh, TP.HCM.
Tóm tắt nhanh
- Con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống (Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015).
- Nếu cháu cũng đã chết trước hoặc cùng thời điểm thì chắt được hưởng phần đó.
- Thế vị áp dụng khi chia di sản theo pháp luật.
- Người con mất sau ông bà thì không phải thế vị: phần của người con trở thành di sản của chính người đó.
1. Thừa kế thế vị là gì
Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.
Nói cách khác, cháu “đứng vào vị trí” của cha hoặc mẹ mình trong hàng thừa kế thứ nhất của ông bà. Cháu không phải người thừa kế hàng thứ hai trong trường hợp này; cháu nhận đúng suất của người con đã mất.
2. Điều kiện để được thừa kế thế vị
- Di sản được chia theo pháp luật. Không có di chúc, di chúc không hợp pháp, hoặc phần di sản không được định đoạt trong di chúc (Điều 650).
- Người con chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản. Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết (Điều 611).
- Người thế vị là cháu (con của người con đã mất), hoặc chắt nếu cháu cũng đã mất trước hoặc cùng thời điểm.
- Người con đã mất không thuộc trường hợp không được quyền hưởng di sản theo khoản 1 Điều 621, ví dụ bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người để lại di sản.
3. Ví dụ chia di sản có thừa kế thế vị
Ông Hùng có ba người con là An, Bình và Châu; vợ ông đã mất trước. Anh An mất năm 2018, để lại hai con là Dũng và Em. Năm 2024, ông Hùng mất, không để lại di chúc; di sản là căn nhà trị giá 3,6 tỷ đồng (giả sử là tài sản riêng của ông).
| Người | Tư cách | Phần được hưởng |
|---|---|---|
| Bình | Con, hàng thừa kế thứ nhất | 1/3 = 1,2 tỷ đồng |
| Châu | Con, hàng thừa kế thứ nhất | 1/3 = 1,2 tỷ đồng |
| Dũng | Cháu, thế vị phần của An | 1/2 của 1,2 tỷ = 600 triệu đồng |
| Em | Cháu, thế vị phần của An | 1/2 của 1,2 tỷ = 600 triệu đồng |
Vợ của anh An không có phần trong di sản của ông Hùng. Nếu nhà là tài sản chung của ông Hùng và vợ ông thì trước tiên phải tách phần của mỗi người; phần của người mất trước đã được chia khi người đó mất, theo đúng thời điểm mở thừa kế của từng người. Ví dụ tính chi tiết hơn xem bài ví dụ về chia tài sản thừa kế.
4. Phân biệt với trường hợp người con mất sau ông bà
Nếu anh An mất năm 2025, tức là sau ông Hùng, thì không có thế vị. Tại thời điểm ông Hùng mất, anh An còn sống nên được hưởng 1/3 di sản. Phần 1/3 đó trở thành di sản của anh An và được chia cho những người thừa kế của anh An, trong đó có cả vợ anh An, các con và cha mẹ của anh An nếu còn sống. Thực tiễn hay gọi trường hợp này là thừa kế chuyển tiếp.
Sự khác biệt này thay đổi người được nhận và tỷ lệ chia, nên khi làm hồ sơ phải xác định chính xác ngày mất của từng người qua giấy chứng tử.
5. Thủ tục khi có người thế vị
Khi khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản tại công chứng, người thế vị phải có tên và ký văn bản như những người thừa kế khác; hồ sơ cần thêm giấy chứng tử của người con đã mất và giấy khai sinh chứng minh quan hệ của cháu (Điều 59 Luật Công chứng số 46/2024/QH15). Người thế vị chưa thành niên thì người đại diện theo pháp luật ký thay và phải bảo đảm quyền lợi của cháu.
Bỏ sót người thế vị là căn cứ để chính người đó khởi kiện yêu cầu chia lại di sản trong thời hiệu 30 năm với bất động sản (khoản 1 Điều 623). Nếu gia đình đang tranh chấp, xem thêm trình tự giải quyết tranh chấp thừa kế nhà đất và trang luật sư thừa kế, nhà đất.
Câu hỏi thường gặp
Cháu nội có được hưởng thừa kế của ông bà không?
Được trong hai trường hợp: thế vị khi cha hoặc mẹ của cháu chết trước hoặc cùng thời điểm với ông bà (Điều 652), hoặc với tư cách hàng thừa kế thứ hai khi không còn ai ở hàng thứ nhất (Điều 651).
Có di chúc thì cháu có được thế vị không?
Thế vị áp dụng khi di sản chia theo pháp luật. Nếu di chúc hợp pháp định đoạt toàn bộ di sản, di sản chia theo di chúc; phần di chúc không định đoạt hoặc phần liên quan đến người được chỉ định đã chết trước thì chia theo pháp luật (khoản 2 Điều 650).
Vợ của người con đã mất có được hưởng phần của chồng không?
Không, trong trường hợp người chồng mất trước cha mẹ chồng. Người thế vị là các con của người chồng, tức cháu của người để lại di sản.
Nhiều cháu cùng thế vị thì chia thế nào?
Các cháu chia đều phần mà cha hoặc mẹ của mình được hưởng nếu còn sống. Ví dụ suất của người con là 1,2 tỷ đồng, có hai cháu thì mỗi cháu 600 triệu đồng.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội: Điều 611, 621, 623, 650, 651, 652.
- Luật Công chứng số 46/2024/QH15 ngày 26/11/2024 của Quốc hội: Điều 59.
Gia đình có người mất trước? Gửi hồ sơ để tôi tính phần cho đúng
Cho tôi biết ngày mất của từng người, danh sách con cháu và tài sản. Tôi xác định ai thế vị, ai thừa kế chuyển tiếp và phần của từng người trước khi gia đình ký giấy tờ.
Luật sư Bùi Khắc Long – Thẻ luật sư số 15188/LS, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Luật TNHH Duy Minh. Hơn 15 năm công tác pháp luật, trong đó có đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình và tố tụng. Biên soạn và cập nhật ngày 08/11/2026. Văn bằng, chứng chỉ và báo chí trích dẫn →
Nội dung mang tính tham khảo, cập nhật đến ngày 08/11/2026. Văn bản pháp luật và tên đơn vị hành chính có thể thay đổi; vụ việc cụ thể cần đối chiếu hồ sơ.
